22/07/2014

Γιάννης Σπανός, ένας εκλεπτυσμένος λαϊκός συνθέτης

Συντάκτης: Δανάη Λιάκου, 06/10/2012

 Γιάννης Σπανός, ένας εκλεπτυσμένος λαϊκός συνθέτηςΜια μετεωρολογική ανατροπή στη Πόλη του Φωτός ήταν αρκετή, για να φυσήξει ένα αεράκι δυνατό και να μας στείλει πίσω το Γιάννη Σπανό από τη δυτική όχθη του Σηκουάνα, εκεί όπου μεσουρανούσε όλη η γαλλική διανόηση και κουλτούρα. Ο δρόμος του άνοιξε εκεί, αλλά η πορεία του έμελλε να συνεχιστεί στον τόπο που τον γέννησε. Άπλωσε τις ρίζες του και αθόρυβα μεγάλωσε, ωρίμασε και ήρθε η στιγμή που έβγαλε μουσικούς καρπούς, σαν το δέντρο με τα χρύσα μήλα στον Κήπο των Εσπερίδων. Ο Αλέκος Πατσιφάς, σαν ένας άλλος Ηρακλής, ήταν ο πρώτος που έκοψε για χάρη μας τούτα τα μήλα, για να γίνουμε μάρτυρες  κατοπινών μουσικών θαυμάτων σαν αυτό της μαρκίζας. Ο υπεύθυνος για τα υπέροχα λόγια του εν λόγω άσματος, Μάνος Ελευθερίου έχει πει: «Οποιοσδήποτε  στιχουργός έγραφε σε τέτοια θεϊική μουσική, θα έκοβε τις φλέβες του να γράψει τα καλύτερα πράγματα. Ο Σπανός μ’ έκανε ευτυχισμένο μ’ αυτό το τραγούδι.».

Ένας αναπόφευκτος προδιαγεγραμμένος μελωδικός δρόμος

Ο Γιάννης Σπανός γεννήθηκε το 1943 στο Κιάτο Κορινθίας. Ο πατέρας του ήταν οδοντίατρος. Η μεγαλύτερη αδερφή του μάθαινε πιάνο στο πλησιέστερο ωδείο, το οποίο βρισκόταν στην Κόρινθο. Η παρουσία του πιάνου που κοσμούσε το σπίτι ήταν πρόκληση για τη μοιραία εναπόθεση των δαχτύλων του μικρού παιδιού επάνω στα πλήκτρα του. Αυτό ήταν. Η επαφή ήταν μία και για πάντα. Μετά από άπειρες και κουραστικές μετακινήσεις Κιάτο-Κόρινθος, σε ηλικία 17 ετών πηγαίνει στην Αθήνα, όπου συνεχίζει τις σπουδές στο Εθνικό Ωδείο και παράλληλα προς χάριν της γονεϊκής ικανοποίησης, δίνει εξετάσεις για τη Νομική. Η υπερκόπωση και ο κίνδυνος απομάκρυνσής του από αυτό που αγαπά έπονται της πρώτης του επαγγελματικής του απόπειρας ως πιανίστας σε μια σχολή χορού.  

 Γιάννης Σπανός, ένας εκλεπτυσμένος λαϊκός συνθέτηςΑυτή η παράξενη απρόσμενη τύχη που καραδοκεί στη γωνία ήταν αυτή που τον έστειλε ως το Παρίσι. Εκεί, δουλεύει σε μπουάτ και πολύ σύντομα γίνεται γνωστός. Ξεχωρίζει αμέσως το ταλέντο στην αξιοκρατική γαλλική πρωτεύουσα, μελοποιεί Γάλλους ποιητές και βρίσκεται να συνεργάζεται με σπουδαία ονόματα της εγχώριας καλλιτεχνικής σκηνής, όπως οι Ζιλιέτ Γκρεκό, Κόρα Βόκερ και άλλοι. Το 1963 με μια λαχτάρα να εκτιμηθούν οι ατέλειωτες ώρες δουλειάς του μαζί με το ταλέντο, επιστρέφει στην Ελλάδα, ερχόμενος όμως αντιμέτωπος με μια παγερή και αδιάφορη στάση από μέρους κάποιας εταιρείας στην οποία παρουσιάστηκε.

Γύρισε πίσω στη Γαλλία, για να ξανάρθει στον τόπο του ένα χρόνο μετά και μαζί με τον Αλέκο Πατσιφά να σταθούν οι πρωτοστάτες του Νέου Κύματος, όρος που είναι η ακριβής μετάφραση της γαλλικής φράσης «Nouvelle Vague» και αφορούσε στο γαλλικό κινηματογράφο. Η γλυκιά και μεγάλη σε έκταση φωνή της μέχρι τότε άγνωστης Καίτης Χωματά τον εμπνέει και γράφει τη πρώτη μεγάλη επιτυχία σε στίχους του Γιώργου Παπαστεφάνου «Μια αγάπη για το καλοκαίρι». Για κάποιο διάστημα η ζωή του μοιράζεται ανάμεσα στην πατρίδα του και στην χώρα που τόσο θερμά τον αγκάλιασε, δίνοντάς την ευκαιρία να εξελιχθεί. Η απόφαση για μόνιμη εγκατάσταση στην Αθήνα δεν άργησε να έρθει. Ξεκίνησε να δουλεύει στις μυθικές μπουάτ της Πλάκας που ήρθαν να γεμίσουν τις νύχτες του αθηναϊκού κοινού με ακτινοβολία και χρώματα μιας παράξενης αθωότητας και ενός φοβερού αυθορμητισμού.

 Γιάννης Σπανός, ένας εκλεπτυσμένος λαϊκός συνθέτηςΣτα βήματα μιας διαδρομής

Το Νέο Κύμα κάτω από τη στέγη της εταιρείας Lyra αναδεικνύει πολλές σημαντικές φωνές, όπως οι Γιάννης Πουλόπουλος, Πόπη Αστεριάδη, Αρλέτα και άλλοι. Από το 1967 έως το 1975 μελοποιεί ποίηση των Κωστή Παλαμά, Κώστα Καρυωτάκη, Νίκου Καββαδία, Γιάννη Σκαρίμπα και πολλών άλλων σπουδαίων ανθρώπων των γραμμάτων και έτσι προκύπτουν οι εξαιρετικές «Ανθολογίες» σε τρία μέρη που περιλαμβάνουν κάποια από τα σπουδαιότερα τραγούδια του. Το 1971 βάζει τις δικές του ξεχωριστές πινελιές στην ενορχηστρωτική άποψη του δίσκου «Της γης το χρυσάφι» σε στίχους Νίκου Γκάτσου και μουσική Μάνου Χατζιδάκι, συντελλώντας σ’ ένα εξαιρετικό αποτέλεσμα. Την επόμενη χρονιά συνθέτει τη μοναδική μουσική που συνοδεύει συγκινητικές στιγμές της υπέροχης ταινίας «Ερωτική Συμφωνία», με τον Κώστα Καζάκο να έχει ρόλο σκηνοθέτη και πρωταγωνιστή παρέα με τη Τζένη Καρέζη.

Χαμηλών τόνων αλλά με το πάθος της δουλειάς του και της προσωπικής του ολοκλήρωσης μέσα στο χρόνο, μέχρι σήμερα έχει συνεργαστεί με εξαιρετικούς στιχουργούς όπως οι Λευτέρης Παπαδόπουλος, Πυθαγόρας, Λίνα Νικολακοπούλου και πολλοί άλλοι. Τράγουδια του έχουν ερμηνεύσει μεγάλοι τραγουδιστές, όπως οι Βίκυ Μοσχολιού, Σταμάτης Κόκοτας, Χάρις Αλεξίου, Γιάννης Πάριος, Ελένη Δήμου, Γιώργος Νταλάρας, Κώστας Καράλης και πολλοί άλλοι. Σε μια γεμάτη πορεία, έχει βαρύνουσα σημασία η αναγνώριση του έργου του από τη Γαλλία, καθώς έχει βραβευτεί δύο φορές με το βραβείο Τραγουδιού της Γαλλικής Ακαδημίας. Με όνειρο ζωής τη συνθετική επιμέλεια των ποιημάτων του Καβάφη, μετά από 20 χρόνια μελέτης και αέναου κυνηγιού επάνω στη λακωνική αλλά ταυτόχρονα και σύνθετη ματιά του ποιητή, είναι πια στα σκαριά ο πολυπόθητος δίσκος που θα εκδοθεί με τη φωνή του Μανώλη Μητσιά.

 Γιάννης Σπανός, ένας εκλεπτυσμένος λαϊκός συνθέτηςΑκροβάτης σε κόκκινη μουσική κλωστή

Ένας άνθρωπος ιδιαιτέρως ευφυής, καθόλου στιλιζαρισμένος έχει να επιδείξει μια ισορροπία εκπληκτική στο μπαλάντζο ανάμεσα στο λαϊκό ύφος και τις ήσυχες μπαλάντες. Είναι πρωτότυπος κι αυτό που του προσδίδει καλλιτεχνική γοητεία είναι, ότι τα λαϊκά τραγούδια που έχει γράψει, δεν λαϊκίζουν, φέρουν μια αρχοντιά όπως «Μια Κυριακή», «Στην Αλάνα», «Πρώτη του Δεκέμβρη», «Μπαγλαμάς» και άλλα. Είναι άμεσος και προτιμά πάντα να γράφει πάνω στο στίχο που φέρει πάσης φύσεως συγκινησιακή φόρτιση, για να μπαίνει το τραγούδι κατευθείαν στην καρδιά.

 Γιάννης Σπανός, ένας εκλεπτυσμένος λαϊκός συνθέτηςΑδυνατεί να τακτοποιηθεί σ’ ένα είδος και κινείται με φοβερή ευελιξία από το τσιφτετέλι «Ρίξε στο κορμί μου», «Ναύτης βγήκε στη στεριά» ως τα ρομαντικά κομμάτια «Βροχή και σήμερα», «Μια φορά θυμάμαι» και ως την υποβλητική μελωδία που μας κάνει να ριγούμε στο «Άνθρωποι μονάχοι». Είχε πάντα μια ευκολία στο να παίζει με τις νότες. Από το νου τις ζωντανεύει στο χαρτί και έπειτα στο πιάνο του, ενώ τις βλέπει να χοροπηδούν μεθυσμένες αγκαλιά με τους ερωτικούς καημούς και τις πίκρες. Τότε, γράφει τραγουδιά όπως «Μια φορά μονάχα φτάνει» και «Δεν σου γύρεψα μαχαίρι».

Το βασικό του αισθητήριο είναι το ένστικτό του και ποτέ δεν αναζήτησε την εμπορική επιτυχία σαν αυτοσκοπό. Πρώτη του προτεραιότητα ήταν η δική του δρασκελιά στα άδυτα του εσωτερικού του κόσμου, επιθυμώντας να ανεβάσει τον πήχυ της αισθητικής του κόσμου, όταν το έδαφος της δημιουργίας ήταν πρόσφορο. Πάντα επέλεγε ερμηνευτές που δεν γνώριζε το ευρύ κοινό, αλλά που όμως κούμπωναν τέλεια επάνω στα τραγούδια, τα περισσότερα από τα οποία έτυχαν πολύ μεγάλης απήχησης και αγαπήθηκαν ιδιαιτέρως από τον κόσμο. Στο κύκλο της μοναξιάς που απαιτεί η δημιουργία και της αδιατάραχτης νυχτερινής σιγαλιάς ως προσωπική έμπνευση, φτιάχνει από το μηδέν συνθέσεις τρυφερές όπως «Θα σε θυμάμαι», «Φταίμε και οι δυο». Σκιαγραφεί το άπειρο και πετάει στον ουρανό της ματαιότητας με μελαγχολικά ταξιδιάρικα πουλιά σε θάλασσες, συναντώντας τον Ιδανικό και Ανάξιο Εραστή των μακρινών ταξιδιών και των γαλάζιων πόντων.

Ένας χαρισματικός ιπτάμενος στη γη

Στο γερό μουσικό οικοδόμημα του Χατζιδάκη και του Θεοδωράκη προστέθηκε η στέρεη καλλιτεχνική διάσταση του Σπανού, η οποία ακούμπησε τα μονοπάτια των προγενέστερων, χωρίς όμως να αντιγράψει. Μια ανθρώπινη φιγούρα απολύτως διακριτική και προσγειωμένη και εντελώς ακομπλεξάριστη. Έχει τη νοοτροπία ενός αληθινού κυρίου και δεν ξεχνά να αναγνωρίζει πάντα την αξία συναδέλφων του, ακόμα κι αν δεν είναι στο ίδιο μήκος κύματος της δικής του μουσικής προσέγγισης.

 Γιάννης Σπανός, ένας εκλεπτυσμένος λαϊκός συνθέτηςΑπαλλαγμένος από καθωσπρεπισμούς ψεύτικους εμπνέει κάτι αληθινό που τον κάνει πολύ αγαπητό. Ο Λευτέρης Παπαδόπουλος τον έχει χαρακτηρίσει ως έναν άνθρωπο προοδευτικό, χωρίς παρωπίδες. Η Ελένη Δήμου έχει πει για εκείνον: «Για μένα ήταν όνειρο ζωής να συνεργαστώ με το Σπανό...Είναι κοντά στους τραγουδιστές και δε φοβήθηκε ποτέ μήπως κάποιος τραγουδιστής του κλέψει κάτι από το τραγούδι. Αν ποτέ με ζητήσει στον Άρη, ακόμα κι εκεί θα βρεθώ..».

Έντιμος και ευαίσθητος πετάει από πάνω του το μανδύα της ματαιοδοξίας που παραφυλάει να τον βρει, καταφέρνοντας ως δια μαγείας να διατηρεί ακόμα τη συστολή του νεαρού που πρωτοεμφανίστηκε στο κατώφλι της γαλλικής διανόησης. Η μεγαλύτερή του ικανοποίηση είναι να βλέπει τον κόσμο να σιγοψιθυρίζει τα τραγούδια του, παραμένοντας όμως ταπεινός. Ο συνθέτης Δημήτρης Παπαδημητρίου, έχει πει για εκείνον: «Είναι από τους ελάχιστους συνθέτες που από κοντινή επαφή, ο μύθος τους όχι μόνο δεν χαμηλώνει, αλλά μεγαλώνει κιόλας.»

Αστείρευτη πηγή ζωής

Έχει φλόγα άσβεστη, όμως καμιά φορά του αρέσει να αποστασιοποιείται και να καταπιάνεται με τα λουλούδια στον κήπο του. Μένει μόνιμα στη γεννέτειρά του πια σαν γνήσιος επαρχιώτης και φροντίζει ανελλιπώς τα 600 διαφορετικά ήδη φυτών που του κρατούν συντροφιά. Ενώ η όψη του παραπέμπει σε κάποιον ευγενή που ξεπήδησε από μιαν άλλη εποχή, στην πραγματικότητα είναι ένας λαϊκός άνθρωπος ως το μεδούλι. Μάλιστα, διαθέτει ένα ιδιαίτερο χιούμορ. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, το γεγονός, ότι δούλεψε κάποιο διάστημα ως γελοιογράφος στο γαλλικό τύπο με μεγάλη επιτυχία.

 Γιάννης Σπανός, ένας εκλεπτυσμένος λαϊκός συνθέτηςΕδώ και σχεδόν πενήντα χρόνια σκαρώνει μελωδίες, για να σουλατσάρουμε στους διαδρόμους της ψυχής του και απρόσμενα να βρίσκουμε κάτι από τη δική μας ψυχή. Κάθεται εδώ και πολλά χρόνια στην Οδό Αριστοτέλους κάτω από κάποιο αστέρι που είναι στον ουρανό ψάχνοντας να βρει ένα ζεϊμπέκικο, για να μας τραγουδήσει πώς κλαίει ο μπαγλαμάς σαν αλλάζουν οι δρόμοι των ανθρώπων. Ο Γιάννης Σπανός έχει αφήσει τη δίκη του σφραγίδα στο ελληνικό τραγούδι. Όντας πάντα ενεργός, συνεχίζει ακόμα να μας γοητεύει με το ταλέντο του, έχοντας πάντα την πεποίθηση ότι, για να φτιάξουμε το μέλλον, πρέπει να σμιλέψουμε πρώτα το παρόν, ακόμα και πάνω στην πέτρα, αν χρειαστεί. Γιατί η τέχνη άνθησε, όσες στιγμές η ιστορία γλίστρησε και παραπάτησε.

Κυνήγι θησαυρού στο flowmagazine


Share |