Υπερτουρισμός. Συνέπειες, επιπτώσεις και αντιμετώπιση

Κάθε καλοκαίρι, εκατομμύρια επισκέπτες κατακλύζουν τα ελληνικά, και όχι μόνο, νησιά, τις παλιές πόλεις και τις ακτές. Φαινομενικά πρόκειται για οικονομική ευλογία, αλλά πίσω από τον αριθμό των αφίξεων κρύβεται μια πραγματικότητα που ολοένα και περισσότεροι κάτοικοι, επιστήμονες και δημόσιοι φορείς αδυνατούν πλέον να αγνοήσουν. Ο υπερτουρισμός δεν είναι απλώς «πολύς τουρισμός». Είναι ένα σύνθετο φαινόμενο που ανατρέπει τις κοινωνικές ισορροπίες, καταστρέφει το περιβάλλον και αλλοιώνει την πολιτισμική ταυτότητα ενός τόπου.

Πότε ο τουρισμός γίνεται «πάρα πολύς»

Ο υπερτουρισμός ορίζεται ως η κατάσταση κατά την οποία ο αριθμός των τουριστών ξεπερνά την φέρουσα ικανότητα ενός προορισμού, δηλαδή τα όρια που μπορεί να αντέξει φυσικά, κοινωνικά και οικονομικά ένα μέρος. Στις χώρες πολλών νησιών όπως στη Σαντορίνη, τα Χανιά ή στην παλιά πόλη της Ρόδου, οι μόνιμοι κάτοικοι βλέπουν τα σπίτια τους να μετατρέπονται σε Airbnb, τα παντοπωλεία και τα καφενεία να δίνουν τη θέση τους σε «σουβενιράδικα» και τα αστικά δίκτυα να λυγίζουν κάτω από την πίεση.

Οι επιπτώσεις στο περιβάλλον και τους κατοίκους

Η πολύ συχνή χρήση μονοπατιών, παραλιών και αρχαιολογικών χώρων προκαλεί ανεπανόρθωτες φθορές. Τα θαλάσσια οικοσυστήματα υποφέρουν από τον αυξημένο θόρυβο και τα καύσιμα των σκαφών, ενώ οι ακτές πλημμυρίζουν με πλαστικά και σκουπίδια. Παράλληλα, οι τιμές ενοικίων εκτοξεύονται, οδηγώντας τους ντόπιους να εγκαταλείπουν τις πόλεις τους. Αυτό που ονομάζεται «τουριστικοποίηση» μετατρέπει ζωντανές κοινότητες σε θεματικά πάρκα για επισκέπτες. Ο υπερτουρισμός μας αφορά όλους γιατί δημιουργεί σοβαρές πιέσεις σε έναν προορισμό όταν ο αριθμός των επισκεπτών υπερβαίνει κατά πολύ τη δυνατότητα εξυπηρέτησης της κάθε περιοχής. Αυτό οδηγεί σε υποβάθμιση του περιβάλλοντος, επιβάρυνση των υποδομών, μείωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων και τελικά σε χειρότερη εμπειρία για τους ίδιους τους τουρίστες. Σύμφωνα με τον ορισμό του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού, ο υπερτουρισμός επηρεάζει αρνητικά τόσο την καθημερινότητα των πολιτών όσο και την ποιότητα της εμπειρίας των επισκεπτών . Σε περιοχές όπως η Βενετία, η Βαρκελώνη, η Μύκονος και η Σαντορίνη, η υπερβολική τουριστική πίεση έχει οδηγήσει σε περιβαλλοντική υποβάθμιση, αύξηση κόστους ζωής, συμφόρηση, και διάβρωση της τοπικής ταυτότητας . Στην Ελλάδα, η εκρηκτική αύξηση αφίξεων χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση υποδομών έχει προκαλέσει προβλήματα σε ύδρευση, απορρίμματα και φυσικούς πόρους, ειδικά στα νησιά μας και κυρίως τους καλοκαιρινούς μήνες. Ακόμα και στην Αθήνα, η απειλή για εξάντληση των φυσικών πόρων λόγω υπερτουρισμού  βρίσκεται προ των πυλών.

Η ψυχολογία του πλήθους και η ταξιδιωτική εμπειρία

Ειρωνικά, ο υπερτουρισμός καταστρέφει ακριβώς αυτό που έρχεται να βρει ο επισκέπτης. Ο τουρίστας που αναζητά αυθεντική εμπειρία, ησυχία ή ανακάλυψη βρίσκεται αντιμέτωπος με ουρές, πλήθη, υψηλές τιμές και εμπορευματοποιημένα τοπία. Η εμπειρία χάνει το νόημά της και ο τόπος χάνει την ψυχή του. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί ταξιδιώτες γυρίζουν σπίτι με αίσθημα απογοήτευσης αντί ικανοποίησης.

Τι μπορεί να αλλάξει

Η αντιμετώπιση του υπερτουρισμού απαιτεί συντονισμένες δράσεις σε πολλαπλά επίπεδα. Πολλές χώρες και πόλεις ήδη δοκιμάζουν μέτρα όπως η εισαγωγή τελών εισόδου σε δημοφιλείς χώρους, η ρύθμιση της βραχυχρόνιας μίσθωσης κατοικιών, ο περιορισμός των κρουαζιερόπλοιων και η ανακατεύθυνση της ζήτησης σε λιγότερο γνωστούς, αλλά εξίσου αξιόλογους προορισμούς. Η ανάπτυξη ήπιων μορφών τουρισμού, όπως ο αγροτουρισμός, ο οικοτουρισμός και ο πολιτιστικός τουρισμός, αποτελεί μια πιο βιώσιμη κατεύθυνση. Ο κάθε ταξιδιώτης, από την πλευρά του, μπορεί να κάνει διαφορά επιλέγοντας να επισκεφτεί λιγότερο γνωστά μέρη, να ταξιδεύει εκτός αιχμής και να σέβεται τους τοπικούς ρυθμούς. Ο υπερτουρισμός δεν είναι αναπόφευκτος. Είναι επιλογή, και επομένως μπορεί να αλλάξει.

Συντάκτης: Χριστίνα Ζορμπά,

Influence: