Χρόνιος πόνος: η βοήθεια της ψυχολογίας

Συντάκτης: Flowmagazine

Η λέξη «πόνος» έχει πολλές διαστάσεις και κατά καιρούς χρησιμοποιείται για να εκφραστεί το αρνητικό συναίσθημα που προκαλείται από κάποιο φυσικό ερέθισμα, π.χ. τραυματισμό. Η αίσθηση του πόνου, όσο δυσάρεστη κι αν είναι, είναι απαραίτητη.

Αυτό συμβαίνει γιατί, αν κάποιος δεν είναι ικανός να αισθανθεί πόνο, είναι πιθανόν να αυτοτραυματιστεί ή ακόμα και να αυτοκτονήσει. Ας φανταστούμε, για παράδειγμα, κάποιον ο οποίος έχει σπάσει το πόδι του να μην αισθάνεται τον πόνο και να συνεχίζει να το χρησιμοποιεί. Προφανώς το πόδι του θα παρουσιάσει αναπηρία σε σύντομο χρονικό διάστημα. Από αυτό το παράδειγμα συμπεραίνει κανείς ότι η αίσθηση του πόνου είναι σημαντική για να συνεχίσει κανείς να λειτουργεί και να επιβιώνει (Pitts and Phillips, 2001).

Ποια είναι, όμως, τα είδη του πόνου;

Τον όρο «πόνο» τον έχουμε συναντήσει ως πρώτο ή δεύτερο συνθετικό λέξεων, στις οποίες προσδιορίζεται η αιτία του πόνου (π.χ. πονόδοντος, στομαχόπονος, πονόλαιμος κλπ). Οι ερευνητές κατηγοριοποιούν τα είδη του πόνου ως προς τη διάρκεια και την ένταση, δηλαδή σε οξύ και σε χρόνιο πόνο.

Ως οξύς πόνος έχει οριστεί κάθε μικρής διάρκειας δυνατός πόνος, ο οποίος εμφανίζεται ξαφνικά και προκαλείται από φυσικά και εξωτερικά αίτια (π.χ. βαθύ κόψιμο από ένα αντικείμενο). Ως χρόνιος πόνος ορίζεται ο βαθύς, μακράς διάρκειας και δυσεπίλυτος πόνος, ο οποίος μπορεί να αυξηθεί σε διάρκεια και ένταση κατά την πάροδο του χρόνου και προκαλείται από εσωτερικά-οργανικά αίτια. Στον χώρο της ιατρικής, χρόνιες ασθένειες όπως ο καρκίνος και ασθένειες των οστών, των αρθρώσεων και των μυών, χαρακτηρίζονται από χρόνιους πόνους, γεγονός που αποτελεί και έναν από τους λόγους που αυτό το είδος πόνου έχει απασχολήσει περισσότερο τους ειδικούς (γιατρούς, φυσιοθεραπευτές, ψυχολόγους κλπ), χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε άλλο είδος πόνου είναι λιγότερο σημαντικό.

Πόνος και χρόνιες ασθένειες

Η αντιμετώπιση μιας χρόνιας ασθένειας απαιτεί σημαντική προσπάθεια και μεγάλη επιδεξιότητα από τον ασθενή, για να μπορέσει να προσαρμοστεί στις νέες και συνεχώς εναλλασσόμενες καταστάσεις που θα συναντήσει.΄Ερευνες έδειξαν ότι η διατήρηση της συναισθηματικής ισορροπίας, των κοινωνικών σχέσεων, της αυτοεκτίμησης και η υπακοή στη φαρμακευτική περίθαλψη, είναι τα κοινά χαρακτηριστικά κάποιων χρόνιων παθήσεων τα οποία καλούνται οι ασθενείς να εξασφαλίσουν, προκειμένου να βιώσουν όσο πιο ανώδυνα γίνεται μια δυσάρεστη κατάσταση (Kuijer et al, 2003). Η προσωπικότητα του ασθενή, οι συμπεριφορές στον πόνο, οι στρατηγικές αντιμετώπισης του πόνου και το κοινωνικό περιβάλλον είναι εκείνοι οι παράγοντες οι οποίοι καθορίζουν το πώς ο άνθρωπος βιώνει την ασθένειά του. 

Ειδικοί, και κυρίως ψυχολόγοι, έχουν κατά καιρούς ασχοληθεί με αυτό το θέμα προκειμένου να δώσουν την ευκαιρία στους ασθενείς να «πάρουν την ασθένειά τους στα χέρια τους». Στόχος των ειδικών είναι να κάνουν τη ζωή των ασθενών πιο λειτουργική, να τους προσφέρουν τη δυνατότητα να εργάζονται και, επίσης, να τους διδάξουν τον τρόπο να ζουν πιο αποδοτικά με τον πόνο. Δύο από τις πιο αποτελεσματικές προσεγγίσεις είναι η συμπεριφοριστική θεραπεία και η γνωσιακή συμπεριφοριστική θεραπεία. 

Η συμπεριφοριστική προσέγγιση ως θεραπεία του πόνου

Η συμπεριφοριστική προσέγγιση έχει χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία διαφόρων ειδών πόνου, όπως πονοκέφαλος, πόνος στην πλάτη και στα κόκαλα. Στοχεύει κυρίως στη μείωση της ανικανότητας του ασθενούς να ενεργήσει λόγω του πόνου και στη μείωση της έκφρασης του πόνου. Ο ασθενής υιοθετεί θετικές συμπεριφορές μπαίνοντας στη διαδικασία να θέσει μικρούς στόχους με σκοπό να τους πετύχει πιο εύκολα. Οι στόχοι αυτοί εξαρτώνται από το είδος του πόνου.

Για παράδειγμα, μια ασθενής με οστεοπόρωση σε αρχικό στάδιο η οποία παίρνει οδηγίες από το γιατρό για τις ασκήσεις που πρέπει να κάνει, αρχίζοντας με αργούς ρυθμούς και κάνοντας λίγες ασκήσεις κάθε μέρα, έχει ως στόχο η άσκηση να γίνει μέρος της καθημερινότητάς της. Ο χρόνιος πόνος που προκαλεί η οστεοπόρωση θα είναι πιο ανώδυνος όσο περνάει ο καιρός, αφού π οργανισμός θα έχει συνηθίσει σε έναν υγιή τρόπο ζωής.

Πολύ σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία παίζει η ενθάρρυνση που παίρνει κανείς από το περιβάλλον του, είτε από τα κοντινά του πρόσωπα, είτε από το νοσηλευτικό προσωπικό, εάν πρόκειται για ασθενείς που νοσηλεύονται. Για την ενίσχυση αυτής της προσπάθειας, χρησιμοποιούνται είτε φράσεις όπως «Μπράβο», «Συγχαρητήρια, είδες πώς τα κατάφερες!», «Συνέχισε την προσπάθεια και θα νιώσεις καλύτερα», είτε μέσω κάποιας ανταμοιβής (δώρα, γλυκά), όταν έχουμε να κάνουμε με μικρότερες ηλικίες.

Η γνωσιακή-συμπεριφοριστική προσέγγιση μοιάζει με την συμπεριφοριστική προσέγγιση, με τη διαφορά ότι στην πρώτη λαμβάνονται υπόψη οι σκέψεις και τα πιστεύω σχετικά με την εμπειρία του πόνου. Στόχος αυτής της προσέγγισης είναι η αλλαγή των αρνητικών σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών του ασθενούς για την καλύτερη αντιμετώπιση του πόνου. Η προσέγγιση αυτή είναι πιο αποτελεσματική στη συνολική αλλαγή της συμπεριφοράς του ασθενούς και τον βοηθάει κατά πολύ να αλλάξει στάση ζωής, παίρνοντας τον έλεγχο. 

Επιπλέον, ο θεραπευτής κάνει γνωστές στον ασθενή διάφορες στρατηγικές αντιμετώπισης του πόνου στην καθημερινή του ζωή. Ακόμη, ο ασθενής, μέσα από τη θεραπεία, καταλαβαίνει το πόσο σημαντικό ρόλο παίζει το περιβάλλον και η προσωπική του  τοποθέτηση στο πρόβλημα, με θετικό ή αρνητικό τρόπο. Έτσι, λοιπόν, οι καινούριες συμπεριφοριστικές και γνωσιακές ικανότητες που αποκτά ο ασθενής από τη θεραπεία, έχουν ως αποτέλεσμα την αλλαγή της συμπεριφοράς του ασθενούς σε σχέση με τον πόνο. Αυτό το σχήμα γίνεται τρόπος ζωής για το άτομο που το χρησιμοποιεί και κατ’ επέκταση, επηρεάζει οποιοδήποτε γεγονός της ζωής του όταν αυτό του δημιουργήσει δυσάρεστες σκέψεις ή συναισθήματα, καθώς μπορεί να λειτουργήσει αυτόματα.

Πόσο σημαντική είναι η ψυχολογία σε μια χρόνια ασθένεια;

Η σπουδαιότητα του ψυχολογικού παράγοντα στην αντιμετώπιση μιας χρόνιας ασθένειας είναι ευρέως γνωστή. Παρόλα αυτά, ο άνθρωπος δεν δίνει πάντα την απαραίτητη προσοχή στο συγκεκριμένο θέμα αγνοώντας τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει αυτό στη ζωή του. Δεν γνωρίζει ότι αντιμετωπίζοντας την «κακή» ψυχολογία, κάποιος μπορεί να δει βελτίωση ακόμα και στο ίδιο το πρόβλημα υγείας που αντιμετωπίζει. Δίνοντας, λοιπόν, βάρος μόνο στο παθολογικό κομμάτι της πάθησης και «αφήνοντας» τον εαυτό σε αυτό που του όρισε η μοίρα, γίνεται «θύμα» της κατάστασής του. 

Πηγή

Συντάκτης: Flowmagazine,

Influence:

Ο στόχος του flowmagazine.gr είναι να προβάλλει τις θετικές ιδέες, δράσεις και πληροφορίες από την Ελλάδα και τον κόσμο…