Χιόνι, του Ορχάν Παμούκ
Ο Τούρκος συγγραφέας Ορχάν Παμούκ, βραβείο Νόμπελ 2006, είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στην Ελλάδα. Τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί στις περισσότερες γλώσσες του κόσμου και στα ελληνικά κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Ωκεανίδα. Το Χιόνι, σε άριστη μετάφραση της Στέλλας Βρετού, γραμμένο το 2012, πρωτοεκδόθηκε στην Ελλάδα το 2007 σε ευμεγέθη τόμο 686 σελίδων.
Εδώ, πριν καταγράψουμε τις παρατηρήσεις μας, ας δούμε πώς παρουσιάζεται το βιβλίο στο οπισθόφυλλό του:
1992. Ο Κα, ποιητής και πολιτικός εξόριστος, επιστρέφει στην Τουρκία ως δημοσιογράφος για να ερευνήσει μια σειρά από ανησυχητικά γεγονότα στη μικρή πόλη Καρς, κοντά στα σύνορα με την Αρμενία. Μια «επιδημία αυτοκτονιών» μαστίζει τις νεαρές γυναίκες με μαντίλα, κι ένα θεατρικό πραξικόπημα που εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια του πριν από τις δημοτικές εκλογές τού αποκαλύπτουν πολύ περισσότερα απ’ όσα θα ’θελε να ξέρει.
Βλέπει μια πόλη στοιχειωμένη απ’ τις σιωπές της ιστορίας της, να σπαράσσεται από πολιτικές και θρησκευτικές έριδες, ν’ αργοπεθαίνει στη σκιά τής Ευρώπης.
Χιονίζει αδιάκοπα τις τρεις μέρες που μένει ο Κα στο Καρς, κι εκεί, μες στην ονειρική σιωπή του χιονιού, ακούγεται ολοκάθαρα η λαχτάρα όλων των ανθρώπων για ευτυχία.
Ένα μεγάλο βιβλίο από τον Νομπελίστα Ορχάν Παμούκ, γραμμένο με σπαραχτική τρυφερότητα, για τη ζωή και τη μοίρα κρατών και ανθρώπων.
Από την πρώτη σελίδα του βιβλίου μπαίνουμε σε ένα χιονισμένο τοπίο. Το χιόνι θα μας συντροφεύει σχεδόν σε όλη την διάρκεια του έργου, δημιουργώντας την δική του ιδιάζουσα ατμόσφαιρα, που δένει με την υπόθεση του και τα συναισθήματα των ηρώων. Κάτι αντίστοιχο με τα βροχερά τοπία του αείμνηστου σκηνοθέτη Θόδωρου Αγγελόπουλου. Άλλωστε, κάθε μυθιστοριογράφος είναι και σκηνοθέτης κινώντας τα πρόσωπά του στο εκάστοτε κατάλληλο σκηνικό που μας το αναπαριστά μέσω της περιγραφής.
Αυτό που πρόσεξα και μου άρεσε από την αρχή ήταν το γεγονός ότι ο συγγραφέας βάζει σχόλια ή παρατηρήσεις μέσα στην πρόταση ή ανάμεσα στις προτάσεις που σε ξαφνιάζουν με την οξεία παρατηρητικότητα και την ειλικρίνειά τους. Π.χ. «Στους πορνοσινεμάδες της Φρανκφούρτης οι άνδρες στο διάλλειμα ντρέπονται να κοιτάξουν ο ένας τον άλλον».
Το βιβλίο δίνει την ευκαιρία στον Έλληνα αναγνώστη να γνωρίσει την Τουρκία πίσω από την τουριστική της εικόνα. Την πραγματική Τουρκία όπως δεν την ήξερε αλλά την φανταζόταν. Η υπόθεση έχει έντονα πολιτικο-κοινωνικό βιβλίο με αισθηματικό υπόβαθρο. Αν γυριζόταν ταινία θα μπορούσε να την σκηνοθετήσει ο Κώστας Γαβράς με πρωταγωνιστή τον Υβ Μοντάν.
Θίγονται πολλά θέματα: Η διαμάχη ανάμεσα στους κεμαλιστές και στους ισλαμιστές, η μαντίλα-σύμβολο, που οι πρώτοι επιβάλουν την αφαίρεσή της και οι δεύτεροι επιμένουν να φοριέται, ο ρόλος των γυναικών σε μια τέτοια κοινωνία, η φτώχια και η ανεργία με τους ανέργους άνδρες να σαπίζουν στους τσαϊχανέδες (καφενεία που σερβίρουν τσάϊ και ρακή), ο δυτικοποιημένος Τούρκος σε αντιπαράθεση με τον απομονωμένο, ο ρόλος της μυστικής αστυνομίας που παρακολουθεί και ελέγχει τους πάντες και τα πάντα, οι ίντριγκες, οι πολιτικοί φόνοι και, φυσικά, ο έρωτας που εμπλέκει τους ήρωες και καθορίζει αποφασιστικά την εξέλιξη της υπόθεσης.
Διαβάζοντας αυτό το βιβλίο, ο αναγνώστης μπορεί πιο εύκολα να ερμηνεύσει τα φαινόμενα που συμβαίνουν τώρα στην Τουρκία. Τότε το κεμαλικό κράτος κυνηγούσε τους ισλαμιστές, ενώ σήμερα γίνεται το αντίθετο.
Σε αρκετά σημεία βρίσκει κανείς ομοιότητητες με την Ελλάδα του σήμερα, ιδιαίτερα όμως με την Ελλάδα σε ανώμαλες περιόδους του παρελθόντος.
Ο συγγραφέας έχει την ικανότητα να κρατά αδιάπτωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη από την αρχή έως το τέλος. Το ενδιαφέρον αυτό πυροδοτείται περαιτέρω από δύο απροσδόκητες ανατροπές.
Από το βιβλίο δεν λείπουν και φιλοσοφικοί στοχασμοί όπως (σελίδα 425) «Όταν ο άνθρωπος είναι ευτυχισμένος δεν το καταλαβαίνει» που μου θύμισε αυτό που είχα γράψει εγώ στο βιβλίο μου Αντίο, Άγχος «Το καλό είναι πως είμαστε ευτυχισμένοι. Το κακό ότι δεν το ξέρουμε».
Ένα θαυμάσιο βιβλίο!
«Ο συνεργάτης μας κ. Άρης Γαβριηλίδης είναι συγγραφέας και εικαστικός. Περισσότερα για αυτόν και το έργο του εδώ.»
