Ξέρετε ότι δεν είστε υπεύθυνοι για την ευτυχία ή τη δυστυχία άλλων ανθρώπων;

Συντάκτης: Saky Koulibaly

Είστε ένα αρκετά ευαίσθητο άτομο που επιδιώκει να ευχαριστήσει τους άλλους και είναι πάντα εκεί για να τους «σηκώσει» όταν πέφτουν; Αν ναι, τότε μπορεί να πάσχετε κι εσείς άθελά σας από το σύμπλεγμα υπερβολικής ενοχής.

Κανείς δεν πρέπει να νιώθει υποχρεωμένος να βοηθήσει ή να αισθάνεται υπεύθυνος για την ευτυχία των άλλων. Αντιθέτως, θα πρέπει να απορρέει από μια γνήσια, καθοδηγούμενη προσπάθεια. Οτιδήποτε επιβάλλεται στο όνομα της υποχρέωσης συχνά οδηγεί στο αντίθετο: αντίδραση και αρνητικότητα.

Οι άνθρωποι που διακατέχονται από ενσυναίσθηση μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένοι στις σκέψεις και τα συναισθήματα των ανθρώπων γύρω τους. Είναι εξαιρετικοί στο να παρατηρούν αλλαγές στη συμπεριφορά των ανθρώπων, στην έκφραση του προσώπου και στον τόνο της φωνής τους. Μπορούν εύκολα να μπουν στα παπούτσια του άλλου − να νιώσουν τον πόνο και την ευτυχία τους.

Είστε ένα αρκετά ευαίσθητο άτομο που επιδιώκει να ευχαριστήσει τους άλλους και είναι πάντα εκεί για να τους «σηκώσει» όταν πέφτουν; Αν ναι, τότε μπορεί να πάσχετε κι εσείς άθελά σας από το σύμπλεγμα υπερβολικής ενοχής.

Τι είναι η ενοχή; Είναι πάντα κακή;

 Η ενοχή είναι ένα συναίσθημα που νιώθουμε όταν:

  1. Έχουμε κάνει κάτι που δεν θα έπρεπε να είχαμε κάνει.
  2. Δεν έχουμε κάνει κάτι που θα έπρεπε να είχαμε κάνει. Για παράδειγμα, όταν νιώθουμε υπεύθυνοι για την ευημερία, την υγεία ή την ευτυχία ενός άλλου ανθρώπου, όταν νιώθουμε ενοχή για τα γεγονότα που συμβαίνουν στη ζωή άλλων ανθρώπων ή για το ότι δεν πληρούμε τις προσδοκίες, τις κρίσεις ή τα πρότυπα ενός άλλου ατόμου. 

Ωστόσο, το σύμπλεγμα υπερβολικής ενοχής (complex of toxic guilt) αφορά καταστάσεις όπου το άτομο νιώθει ενοχή χωρίς να έχει διαπράξει κάποιο σφάλμα. Συμβαίνει όταν: 

  • Χρειάζεστε την αποδοχή των άλλων και δεν μπορείτε να αντέξετε όταν κάποιος σκέφτεται αρνητικά για εσάς. Οι άλλοι μπορεί να έχουν μεγαλύτερο έλεγχο επάνω σας απ’ ό,τι θα θέλατε και μπορούν εύκολα να σας υποχρεώσουν να νιώσετε ενοχή.
  • Δυσκολεύετε να πείτε όχι και ως αποτέλεσμα αντιμετωπίζετε δυσκολίες στο να δώσετε προτεραιότητα στη δική σας υγεία και ευημερία. Βρίσκετε συνεχώς τον εαυτό σας να εξυπηρετεί και να «σώζει» άλλους θυσιάζοντας τις δικές σας ανάγκες.
  • Νιώθετε υπεύθυνοι για την ευτυχία και/ή την υγεία των άλλων ανθρώπων. Ως αποτέλεσμα, μπορείτε να αφιερώνετε συνεχώς χρόνο για να ασχοληθείτε με την κατάσταση και την ευημερία ενός άλλου ατόμου. Καταλήγετε εμμονικοί αναζητώντας τρόπους για να τους βοηθήσετε και να τους προσφέρετε συμβουλές, ακόμα και όταν αυτοί δεν σας ακούνε.
  • Αισθάνεστε ενοχή για τα πράγματα που έχετε στη ζωή σας και ένα άλλο άτομο δεν έχει: χρήματα, ευτυχία, σύντροφο, φίλους. Προσπαθείτε να βρείτε τρόπους να αλλάξετε την κατάστασή τους. Συχνά νιώθετε ότι δεν αξίζετε να έχετε αυτά τα πράγματα στη ζωή σας ή ότι το άλλο άτομο τα αξίζει περισσότερο από εσάς. Αυτό μπορεί τελικά να σας εμποδίσει να απολαύσετε τη ζωή σας.

Πώς να ξεπεράσετε τις υπερβολικά παράλογες ενοχές και να ανακτήσετε τον έλεγχο στη ζωή σας

Υπάρχουν άνθρωποι στη ζωή σας που θα εκμεταλλευτούν την ευαισθησία και τη συμπόνια σας. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι κακοί άνθρωποι που θέλουν να σας βλάψουν. Πράγματι, οι περισσότεροι είναι άνθρωποι με τα δικά τους βαθιά ριζωμένα προβλήματα, που δεν είναι ενήμεροι για το αντίκτυπο που έχει η συμπεριφορά τους στην ευημερία σας. Να τους επιδείξετε συμπόνια, αναγνωρίζοντας συνάμα ότι δεν είστε εσείς υπεύθυνοι. 

Υπάρχουν δύο είδη ανθρώπων που πρέπει να προσέχετε

  • Ψευδοθύματα. Σε αντίθεση με τα πραγματικά θύματα που είναι άνθρωποι που χρειάζονται και αξίζουν τη βοήθειά μας, τα ψευδοθύματα προσποιούνται τα πραγματικά θύματα. Ενώ θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τις δυσκολίες της ζωής τους και να προχωρήσουν, επιλέγουν να μην το κάνουν. Αντί να αναλάβουν την ευθύνη για τη βελτίωση της ζωής τους, αναζητούν άλλους για να τους βγάλουν από τη δύσκολη θέση. Δεν μπορείτε να βοηθήσετε ένα ψευδοθύμα, καθώς είτε δεν είναι πρόθυμοι είτε δεν είναι έτοιμοι να βοηθηθούν.
  • Το σύμπλεγμα του μάρτυρα. Οι άνθρωποι με το σύμπλεγμα του μάρτυρα αναζητούν συνεχώς τρόπους με τους οποίους μπορούν να υποφέρουν για να αισθανθούν καλύτερα. Τους αρέσει να παρουσιάζουν τον εαυτό τους ως το καλό παιδί. Επίσης, υπενθυμίζουν στους άλλους τις θυσίες που έχουν κάνει και συχνά υπερβάλλουν για τα προβλήματά τους. Αυτοί οι άνθρωποι είναι συνήθως εξαιρετικά χειριστικοί, προκαλώντας στους γύρω τους συναισθήματα υπερβολικής ενοχής (αναγνωρίζοντάς το ή μη) λέγοντας πράγματα όπως: «Πήγαινε και διασκέδασε, εγώ θα μείνω μόνος/η σπίτι» ή «Έχω κάνει [x]/τόσα για σένα και έτσι με ανταμείβεις». Γνωρίζουν ποια κουμπιά να πατήσουν για να ελέγξουν τις ενέργειές σας.

Αναγνωρίστε και κατονομάστε τα συναισθήματά σας

Αναγνωρίζοντας και κατονομάζοντας τα συναισθήματά σας (λ.χ. υπερβολική ενοχή) ίσως αντιληφθείτε ότι αυτό που αισθάνεσθε δεν έχει και πολύ νόημα. 

Φανταστείτε ότι έχετε έναν αδελφό ή μια αδελφή που πρόσφατα έχει απολυθεί και από τότε παλεύει να βρει δουλειά. Είναι συνεχώς ενοχλημένος/η με τον κόσμο και δεν κάνει πολύ κόπο να βρει εργασία. Εσείς προσπαθείτε συνεχώς να διορθώσετε την κατάστασή του/της στέλνοντάς του/της συνδέσμους με αγγελίες εργασίας, προσφέροντας συμβουλές και δανείζοντας πόρους, αλλά αυτός/ή δεν φαίνεται να τους χρησιμοποιεί. Απολαμβάνει να νιώθει ο ίδιος/α αυτολύπηση, να λυπάται δηλαδή για τον εαυτό του/της και επιλέγει να παραμένει αρνητικός/ή σχετικά με τις προοπτικές της σταδιοδρομίας του/της, ενεργοποιώντας το σύμπλεγμα υπερβολικής ενοχής από το οποίο πάσχετε.

Σε μια τέτοια περίπτωση αν σκεφτείτε και εκφράσετε το εξής: «Νιώθω ενοχή τώρα. Νιώθω υπεύθυνος για την ευτυχία του/της. Προσπάθησα να τον/την βοηθήσω, αλλά το υπόλοιπο είναι εκτός ελέγχου μου» ενδεχομένως να σας βοηθήσει.

Πείτε το δυνατά

Η έκφραση των συναισθημάτων σας σε άλλους αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για την αντιμετώπιση της συγκεκριμένης κατάστασης. Βρείτε ένα άτομο που μπορείτε να εμπιστευτείτε και ομολογήστε την ενοχή που νιώθετε.

Για παράδειγμα:  «Ο συγγενής ή ο φίλος μου με νευριάζει, ζητάει συνεχώς τη βοήθειά μου. Ξέρω ότι μπορεί να με χρειάζεται. Αισθάνομαι τόσο ένοχος/η που αισθάνομαι έτσι». 

Η συζήτηση με έναν αξιόπιστο φίλο ή μέλος της οικογένειάς μπορεί να παρουσιάσει πολλά οφέλη σε εσάς. Καταρχάς, θα σας δώσει την υποστήριξη που χρειάζεστε για να αντιμετωπίσετε την κατάστασή σας. Δεύτερον, μπορεί να σας προσφέρει μια άλλη οπτική γωνία, μια αντικειμενική ματιά στα πράγματα ή μια λύση που δεν έχετε καταφέρει να σκεφτείτε μόνοι σας.

Αναπτύξτε ένα αίσθημα σεβασμού και αυτοφροντίδας 

Οι άνθρωποι με ενοχές συχνά δίνουν προτεραιότητα στις ανάγκες και τις επιθυμίες των άλλων πάνω από τις δικές τους. Μπορεί να νιώθετε ότι είναι εγωιστικό να φροντίζετε τον εαυτό σας, αλλά η αυτοφροντίδα είναι απαραίτητη για την ψυχική και σωματική υγεία σας. Σας επιτρέπει να φορτίζετε τις μπαταρίες σας, να κάνετε ένα βήμα πίσω και να ηρεμείτε, ενώ σας εμποδίζει να αναπτύξετε αισθήματα αντιπάθειας προς τα άλλα άτομα. 

Αναγνωρίστε ότι οι δικές σας επιθυμίες είναι εξίσου σημαντικές με εκείνες των άλλων. 

Μην τοποθετείτε τον εαυτό σας κάτω από κανέναν άλλο. Μην αμελείτε ή θυσιάζετε τη δική σας υγεία για τους άλλους. Όταν χρειάζεται, πάρτε λίγο χρόνο για τον εαυτό σας για να ανακτήσετε ενέργεια. 

Να είστε καλοί/ες στον εαυτό σας

Οι αλλαγές που κάνετε για να αντιμετωπίσετε και να ξεπεράσετε το σύμπλεγμα υπερβολικής ενοχής μπορεί να σας κάνουν να αισθάνεστε αυτοκριτικοί/ές. Κάποιες φορές μπορεί να σκέφτεστε: «Ο/Η τάδε πραγματικά αγωνίζεται. Πώς γίνεται να νιώθω έτσι;». Χρησιμοποιήστε τη συμπόνια για να ηρεμήσετε τον εσωτερικό σας κριτή και να θυμίσετε στον εαυτό σας ότι είναι εντάξει να έχετε αυτά τα συναισθήματα.

Συν Αθηνά και χείρα κίνει 

Καμιά φορά, παρά τη συνεχή μας βοήθεια και συμβουλές, το άλλο άτομο εξακολουθεί να επιλέγει να μην κάνει καμία θετική αλλαγή για τον εαυτό του/της. Π.χ. Ένας κοντινός φίλος που επιλέγει να παραμείνει σε μια σχέση που τον κάνει δυστυχισμένο. Σε αυτήν την περίπτωση, προσφέρετε βοήθεια, αλλά γνωρίζετε ότι η κατάσταση είναι εκτός του δικού σας ελέγχου. Μην επιμένετε να αλλάξετε την κατάστασή τους αν δεν προσπαθούν να το κάνουν οι ίδιοι. 

Καθορίστε τα όριά σας και διατηρήστε τα

Όταν αισθανόμαστε υπεύθυνοι για ένα άλλο άτομο, τα προσωπικά μας όρια μπορεί να διαταραχθούν, οδηγώντας στην ανάπτυξη μιας μη υγιούς σχέσης μεταξύ μας. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να μάθετε να λέτε όχι, παραμένοντας συνάμα ευαίσθητοι στα συναισθήματα των άλλων ατόμων. Π.χ. Μπορείτε να πείτε: «Λυπάμαι, αλλά κάτι τέτοιο δεν με εξυπηρετεί» ή «Όχι, δεν θα μπορέσω να έρθω σήμερα», «Όχι, δεν έχω τα χρήματα που ζητάτε, βρίσκομαι σε στενή οικονομική κατάσταση».

Μάθετε να πατάτε στα πόδια σας με ηρεμία αλλά και με αποφασιστικότητα

Σίγουρα νοιάζεστε βαθιά για τα συναισθήματα των άλλων και δεν θέλετε να τους δείτε να πληγώνονται, ούτε να σχηματίσουν κακή εικόνα για το πρόσωπό σας. Ωστόσο, όταν αρχίζετε να διεκδικείτε τον φυσικό και συναισθηματικό σας χώρο, οι άνθρωποι θα το παρατηρήσουν − και ενδέχεται να μην τους αρέσει. Μπορεί να σας καταλογίσουν εγωισμό, να ενεργήσουν απότομα ή ακόμη και να εκπλαγούν που δεν είστε πια στη διάθεσή τους όποτε το χρειαστούν. Σε αυτό το σημείο είναι απαραίτητο να μην υποκύψετε και ενεργήσετε καθοδηγούμενοι με την ενοχή σας, αλλά αντ’αυτού να μάθετε να αντέχετε τη επικείμενη δυσαρέσκεια των άλλων.

Συντάκτης: Saky Koulibaly,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.