West Side Story: Μια επίκαιρη ιστορία για το ρατσισμό, τη μετανάστευση και τα στερεότυπα

Συντάκτης: Άννα Μπιρμπιλοπούλου

«Η ζωή είναι καλή στην Αμερική, αν είσαι λευκός στην Αμερική», είναι ο στίχος του γνωστού τραγουδιού «America» του μιούζικαλ West Side story, και φαίνεται να αντικατοπτρίζει πλήρως τόσο το ιστορικό, πολιτικό, και κοινωνικό υπόβαθρο της δεκαετίας στην οποία αναφέρεται το μιούζικαλ όσο και την κατάσταση που επικρατεί, με διαφορετικό τρόπο, ως και σήμερα.

Η υπόθεση και οι κοινωνικές καταβολές του

Το θρυλικό μιούζικαλ West Side Story ανεβαίνει για πρώτη φορά στη σκηνή του Broadway στις 26 Σεπτεμβρίου του 1957, στο οποίο βασίστηκε η ομότιτλη ταινία που προβάλλεται στις 18 Οκτωβρίου του 1961 αποσπώντας 10 βραβεία Όσκαρ. Την ταινία «ντύνει» μουσικά ο Λέοναρντ Μπερνστάιν, και σκηνοθετούν οι Ρόμπερτ Γουάιζ και Τζερόμ Ρόμπινς.

Η ιστορία εκτυλίσσεται στο δυτικό Μανχάταν, στην μεταπολεμική Αμερική του ’50, εποχή που φτάνουν στη χώρα πολλοί μετανάστες, αναζητώντας το «αμερικανικό όνειρο» (American Dream), ένα όνειρο συνδεδεμένο με την οικονομική-καπιταλιστική ανάπτυξη της χώρας την περίοδο αυτή.

Κεντρικό θέμα της ιστορίας είναι ο έρωτας δύο νέων που ανήκουν σε ανταγωνιστικές συμμορίες και έχουν διαφορετική καταγωγή. Η ιδέα για τον νεανικό αυτό έρωτα βασίζεται στην σαιξπηρική τραγωδία «Ρωμαίος και Ιουλιέτα», μόνο που εδώ η έχθρα αφορά τη διαμάχη ανάμεσα σε δύο συμμορίες. Πρόκειται για τους Αμερικανούς Jets και τους Πορτορικανούς Sharks. Η μεταξύ τους διαμάχη αφορά στην κυριαρχία και τον έλεγχο στις γειτονιές της Νέας Υόρκης. Ωστόσο, η ιστορία έχει λυπηρό τέλος, αφού το μίσος των δύο συμμοριών, οδηγεί στο θάνατο κάποια μέλη τους, με κεντρικό συμπέρασμα του έργου να είναι ότι το μόνο που τελικά σκοτώνει είναι το μίσος. Η αδυναμία να δεχθούμε το διαφορετικό επιλέγοντας να το μισούμε.

West Side Story: Μια επίκαιρη ιστορία για το ρατσισμό, τη μετανάστευση και τα στερεότυπα

Το μιούζικαλ και η ταινία μας μεταφέρουν στις λαϊκές γειτονίες της Αμερικής της δεκαετίας του ‘50 , στα χρόνια μετά τον πόλεμο, όπου μετανάστες φτάνουν στην Αμερική, οι φυλετικές διακρίσεις κυριαρχούν, η φτώχεια, η αστυνομική βία είναι παρούσες, ενώ μεγάλες διαστάσεις έχουν λάβει οι αντιδικίες ανάμεσα σε συμμορίες (gangs).

Το μιούζικαλ γνώρισε μεγάλη επιτυχία και δέχθηκε πολύ καλές κριτικές, όπως αυτή του Αμερικανού κριτικού θεάτρου, Brooks Atkinson, όπου στην κριτική του στους New York Times το 1957, για το μιούζικαλ γράφει: «Αν και το υλικό είναι τρομακτικό, η δουλειά είναι αξιοθαύμαστη» ενώ αναφέρει πως «Δεν υπάρχει τίποτα μυθικό σχετικά με το περιβάλλον του West Side Story. Είναι η Νέα Υόρκη του σήμερα».

Και φαίνεται να είχε δίκιο, αφού όχι μόνο αντικατόπτριζε την Αμερική της δεκαετίας του ’50, δείχνοντάς την όπως ήταν, σαν ένα καζάνι που έβραζε, με τις φυλετικές διακρίσεις, τη φτώχεια, την εγκληματικότητα και τη βία να κυριαρχούν.

Ωστόσο, παρά το μεγάλο πολιτισμικό του αποτύπωμα και την πραγματικότητα που παρουσίαζε, τόσο το μιούζικαλ όσο και η ταινία, δέχθηκαν κριτικές τόσο για το πώς αναπαρίσταται η ταυτότητα των Πορτορικανών ως προς το φαινότυπο αλλά και ως προς τη συμπεριφορά , όπως για την μικρή παρουσία Πορτορικανών ηθοποιών στο καστ (η Ρίτα Μορένο, στο ρόλο της Αννίτα, ήταν Πορτορικανή).

Συγκεκριμένα η ηθοποιός Ρίτα Μορένο, σε άρθρο στη Huffington Post, το 2017 , αναφέρει πόσο την ενόχλησε όταν υποχρεώθηκε να βάψει πιο σκούρο το πρόσωπό της από ότι ήταν, τόσο εκείνη όσο και άλλοι ηθοποιοί, όπως η Natalie Wood έβαψαν επίσης το πρόσωπό τους σε καφέ απόχρωση για να έχουν όλοι, υποδυόμενοι τους Πορτορικανούς, το ίδιο χρώμα.

Όπως αναφέρει ο Πορτορικανός ποιητής , μεταφραστής, κριτικός και performer Urayoán Noel, το West Side Story, ενισχύει, σχετικά με το χρώμα του δέρματος, τα στερεότυπα που αφορούν τους Πορτορικανούς, κάνοντάς τους να μοιάζουν από τη μία οτιδήποτε άλλο πέρα από «λευκοί», όταν το λευκός σημαίνει και Αμερικανός και από την άλλη όχι «τόσο μαύροι», σαν να μην υπήρχε κανένας μαύρος Πορτορικανός. Πρόκειται, θα λέγαμε, για μια εικόνα των Πορτορικανών, που δεν είναι πραγματική, αλλά ίσως είναι η εικόνα που η Αμερική θέλει να φτιάξει γι’ αυτούς.

Επιπλέον η διακριτή προφορά των Πορτορικανών, όπως παρουσιάζεται στο μιούζικαλ, αυτή η έντονη προφορά των «σπαστών αγγλικών» έχει επίσης υποστεί κριτικές, καθώς, όπως υποστηρίχθηκε, αποτελεί μια στερεοτυπική ιδέα για το πώς μιλούν οι μετανάστες αυτοί, γεγονός που στερεί από το θεατή το γλωσσικό πλούτο των αγγλικών των Πορτορικανών της Νέας Υόρκης, όπως αναφέρει ο Noel. H δόκτωρ Μάρτα Μορένο Βέγκα, αφρο-λατίνα ακτιβίστρια και ιδρύτρια του Caribbean Cultural Center African Diaspora Institute, που ξεκίνησε με στόχο να προάγει και να συνδέσει κοινότητες αφρικανικής καταγωγής, στο βιβλίο της “When the Spirits Dance Mambo” (2004), αναφέρει πόσο εκνευριστική της φάνηκε η προφορά της Ρίτα Μορένο, καθώς όπως λέει η ίδια «δεν ακουγόταν σαν κανέναν από όσους ήξερα».

West Side Story: Μια επίκαιρη ιστορία για το ρατσισμό, τη μετανάστευση και τα στερεότυπα

Με αφορμή την αναβίωση του μιούζικαλ στο Broadway, το 2020, η Πορτορικανή συγγραφέας και μεταφράστρια, Carina del Valle Schorske σε άρθρο των New York Times, με τίτλο “Let «West Side Story» and its stereotypes Die”, σημειώνει ότι ούτε η νέα εκδοχή του μιούζικαλ μπορεί να διορθώσει τον επώδυνο τρόπο με τον οποίο απεικονίζονται οι Πορτορικανοί.

Χωρίς να προσπερνά το γεγονός ότι το μιούζικαλ αυτό, έχει δώσει το «χώρο» για να προβληθούν εκπληκτικές ερμηνείες Λατίνων καλλιτεχνών , όπως αυτή της Μορένο ως Αννίτα (ρόλο για τον οποίο κέρδισε το Όσκαρ καλύτερου Β’ γυναικείου ρόλου) στέκεται ωστόσο, στα στερεότυπα που προβλήθηκαν στο έργο, αναφερόμενη στην εικόνα του «μάτσο έφηβου γκάνγκστερ» όπως και στις ιδέες περί «υστερικών ερώτων».

Αναφερόμενη στα στερεότυπα αυτά, στους New York Times, προτείνει ότι «Αν αυτό το μιούζικαλ, είναι ακόμα το αφηγηματικό μας γκέτο, τότε το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε, είναι να κάνουμε θόρυβο σχετικά με το πώς είναι να ζεις εκεί» . «Ίσως, αναφέρει, «αυτό που θέλουμε είναι ανεξαρτησία, να λάμψουμε μέσα από μια παράδοση που έχουμε συγγράψει μόνοι μας».

Αδιαμφισβήτητα το “West Side Story”, αποτελεί ένα αριστούργημα από κάθε άποψη, που με το δικό του τρόπο, παρουσίασε την Αμερική του ’50, χωρίς ωστόσο να ξεπερνά και τα δικά της στερεότυπα, στερεότυπα που στηρίζονται στην αμερικανική κουλτούρα και ιδεολογία της εποχής. Το ζήτημα που φαίνεται να προτείνει και η Carina del Valle Schorske, είναι να ακουστεί η φωνή των Πορτορικανών, από τη δική τους σκοπιά, να τους δούμε όπως οι ίδιοι βλέπουν τον εαυτό τους. Όχι όπως τους βλέπει η αμερικανική κουλτούρα, φτιάχνοντας μια δική της εικόνα για τους ανθρώπους αυτούς.

Συντάκτης: Άννα Μπιρμπιλοπούλου,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.