Βυζαντινή Τέχνη: Μεταξύ ουρανού και γης

Συντάκτης: Αθανασία Μισαηλίδου

Συχνά, ο κόσμος πιστεύει πως η βυζαντινή τέχνη έχει να κάνει μόνο με τη θρησκεία. Αυτό, φυσικά, δεν ισχύει, αντίθετα, η αισθητική της ποιότητα συνέβαλλε στην καλλιτεχνική έκφραση της Δύσης.  

Η επιρροή της βυζαντινής τέχνης

Η βυζαντινή τέχνη, η οποία επηρέασε βαθιά τη γοτθική, κυριάρχησε όλο το Μεσαίωνα μέχρι και την εποχή της Αναγέννησης. Το Βυζάντιο ήταν κατεξοχήν θεοκρατικό, και χρησιμοποίησε την τέχνη ως ενδιάμεσο μεταξύ ουρανού και γης, όπου η τέχνη γίνεται ο υλικός φορέας του πνευματικού κόσμου. Έτσι, στην απεικόνιση των μορφών, ο καλλιτέχνης πρέπει να ενδιαφέρεται, κυρίως, για την πνευματική απόδοση, και όχι για την υλική. 

Κατά την παλαιοχριστιανική περίοδο εφαρμόζεται ένα καθαρά ελληνιστικό πρότυπο. Αυτό χαρακτηρίζεται από τη σαφήνεια των περιγραμμάτων, τη συστροφή του σώματος, τις επιμελημένες πτυχώσεις των ενδυμάτων που αποδίδουν τον όγκο των σωμάτων, και τη νατουραλιστική απόδοση του χώρου και των μορφών, με τη χρήση των χρωμάτων. 

Τα θέματα έχουν συμβολικό χαρακτήρα,με πολλά διακοσμητικά στοιχεία που προέρχονται από απεικονίσεις της αρχαιότητας (σταφύλια, αμπέλια, πλοία, περιστέρια, παγώνια κ.ά.) ή αποδίδουν καθαρά συμβολικά στοιχεία, όπως είναι ο σταυρός, ο ιχθύς, ο αμνός ή ο ποιμένας. 

Αργότερα, η τέχνη αρχίζει να απομακρύνεται όλο και περισσότερο από τα ελληνιστικά πρότυπα, το ενδιαφέρον στρέφεται προς τον εσωτερικό κόσμο και ο αγιογράφος αδιαφορεί για την ανατομία των σωμάτων, τα οποία εμφανίζονται χωρίς υλική υπόσταση (εξαϋλωμένα). Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στην απόδοση του προσώπου και ιδίως των ματιών, που υποβάλλουν την πνευματικότητά της.


Διαβάστε επίσης: Μονές και ναοί σε απίθανα μέρη της Ελλάδας


Ιστορικό Σημείωμα

Ο όρος βυζαντινή τέχνη χρησιμοποιείται, όταν αναφερόμαστε στην καλλιτεχνική έκφραση και παραγωγή που αναπτύχθηκε κατά την περίοδο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, δηλαδή, από τον 4ο αιώνα μ.Χ., έως και την άλωση της Κωνσταντινούπολης.

Η βυζαντινή τέχνη θεωρείται ότι γεννήθηκε αρχικά στην Κωνσταντινούπολη, και, αργότερα, επεκτάθηκε στο μεγαλύτερο τμήμα της μεσογείου και, ανατολικά, μέχρι την Αρμενία. Ήταν το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης της ελληνικής παράδοσης με την ανατολική επίδραση και θρησκευτικότητα. 

Όταν ξεκίνησε να επικρατεί ο Χριστιανισμός, η βυζαντινή τεχνοτροπία χαρακτηρίστηκε από  στοιχεία μιας, αμιγώς, θρησκευτικής τέχνης, όπου σκοπός της ήταν ο συμβολισμός και η υποβολή της θρησκευτικής τέχνης, και όχι η αναζήτηση του κάλλους και της αρμονίας. 

Η βυζαντινή εικόνα χρειαζόταν τη σαφήνεια που τη χαρακτηρίζει, διότι η απλότητα της μορφής ήταν χρήσιμη στους πιστούς της εκκλησίας, οι οποίοι δεν ήξεραν να διαβάζουν, και, έτσι, η καθαρότητα των εικόνων τούς παρέπεμπε στα επεισόδια της Αγίας Γραφής. Την εποχή της Εικονομαχίας, οι εικόνες (πέρα από το διδακτικό τους ρόλο) έγιναν η αντανάκλαση ενός υπερβατικού κόσμου.

Συντάκτης: Αθανασία Μισαηλίδου,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.