Υπεύθυνοι και αυτόνομοι μαθητές – Ο ρόλος των καθηγητών, των γονέων, των μαθητών

Συντάκτης: Κική Τσιρίδου, Εκπαιδευτικός

Η απογοήτευση των καθηγητών που ασχολούνται με μαθητές, οι οποίοι είναι αδιάφοροι, βρίσκεται σε άνοδο τα τελευταία χρόνια. Αυτό που πρέπει να γνωρίζουν οι καθηγητές είναι η διαφορά μεταξύ κινήτρων των μαθητών και αυτοδιάθεσης.

Tα κίνητρα σχετίζονται, εάν οι μαθητές έχουν ευκαιρίες να είναι αυτόνομοι να κάνουν σημαντικές ακαδημαϊκές επιλογές. Το να έχουν ευκαιρίες, τους επιτρέπει από μικρή ηλικία να έχουν την κυριότητα της δικής τους μάθησης. Αυτό με τη σειρά του συνεπάγεται ότι θα είναι ικανοί να  αναπτύξουν το αίσθημα της ευθύνης και της αυτενέργειας.

Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να επικεντρωθούν στη δημιουργία υπεύθυνων και αυτόνομων μαθητών μέσα από τη χρήση κατάλληλων επιλογών. Η παροχή ευκαιριών για επιλογή ενδιαφέροντων θεμάτων,  διεγείρει την φυσική περιέργεια και τη δίψα για μάθηση. Κινώντας και ενισχύοντας την περιέργεια οι μαθητές είναι πιο πρόθυμοι να συνεργαστούν με τους  καθηγητές και τους συμμαθητές τους για την εύρεση απαντήσεων σε ερωτήσεις που βασίζονται στη μάθηση.

3 Βασικά σημεία κλειδιά είναι:

-Συνδέστε τη μάθηση με τα ενδιαφέροντα των παιδιών

-Δώστε  την ευκαιρία στους μαθητές να συνεργαστούν, για να ανταποκριθούν στους μαθησιακούς στόχους

-Δώστε στους μαθητές φωνή που να σχετίζεται με τη μαθησιακή διαδικασία

Ενεργητική μάθηση

Η ενεργητική μάθηση αναφέρεται στην ευρεία ποικιλία καθηκόντων, που θέτουν την ευθύνη της μάθησης στους ώμους των μαθητών. Τόσο θεωρητικά, όσο και ερευνητικά  στοιχεία υποστηρίζουν ότι το κλειδί για την Ενεργητική Μάθηση είναι η «Δέσμευση».  Για να δώσουμε τα κίνητρα να ενισχύσουμε και να κάνουμε πιο ουσιώδη την εκπαιδευτική διαδικασία, εμείς οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να κάνουμε πολλά περισσότερα από μια απλή παράδοση.  Η ιδέα είναι να αξιοποιήσουμε στρατηγικές στην τάξη που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες του προγράμματος  σπουδών και στη συνέχεια να εμπλέξουμε, όσο το δυνατόν περισσότερο τους μαθητές, από το χέρι τους που γράφει ή τα μάτια τους και τα αυτιά τους. Όσο πιο ενεργά εμπλακούν οι μαθητές στην μαθησιακή διδασκαλία, τόσο πιθανότερο είναι να θυμούνται και να κατανοήσουν το υλικό. 

Κίνητρα

  • Ένας τρόπος να κεντρίσουμε το ενδιαφέρον του μαθητή είναι να χρησιμοποιούμε οπτικοακουστικά μέσα. Έτσι, ικανοποιούνται οι διάφοροι τύποι μαθητών (οπτικοί, ακουστικοί, κινητικοί). Εάν αυτό δεν είναι εφικτό, ο εκπαιδευτικός δεν πρέπει να είναι στατικός στην έδρα. Πρέπει να κινείται, να αλλάζει το ρυθμό ομιλίας, την έκφραση στο πρόσωπό του, να κάνει χειρονομίες. Θα πρέπει να κάνουμε ερωτήσεις που θα προκαλέσουν το ενδιαφέρον τους, να εισάγουμε κάποια γνωστική ασυμφωνία, για να τους ελκύσουμε το ενδιαφέρον και να τους εμπλέξουμε στην μαθησιακή διαδικασία.
  • Η εμπιστοσύνη είναι μία ακόμη μέθοδος, για να αυξήσουμε τα κίνητρα των μαθητών. Όταν οι μαθητές δεν είναι συνεπείς, αυτό μπορεί να επιβραδύνει όλη την τάξη. Οι μαθητές μπορεί να αισθάνονται ότι δεν είναι ικανοί να μάθουν το μάθημα ή να κάνουν την εργασία. Συζητήστε τις απαιτήσεις του μαθήματος και σταδιακά αυξήστε τις απαιτήσεις. Ορίστε σαφείς στόχους. Το τι περιλαμβάνει το μάθημα δεν θα πρέπει να είναι μυστήριο. Παρακινείστε τους μαθητές να συζητήσουν και να λύσουν ο ένας τις απορίες του άλλου. Το να διδάσκεις σε άλλους είναι ένας εξαιρετικά αποτελεσματικός τρόπος, για να μάθεις το υλικό.
  • Η ικανοποίηση αποτελεί μια πολύ σημαντική τακτική για την αύξηση κινήτρων των μαθητών. Τα συναισθήματα παίζουν πολύ μεγάλο ρόλο. Όταν οι μαθητές αισθάνονται καλά, η διαδικασία είναι πολύ πιο ευχάριστη και εγγενώς τους κάνει να εργαστούν ακόμη πιο σκληρά. Πρέπει να δίνουμε στους μαθητές την ευκαιρία να καταθέτουν τις ιδέες τους, ώστε να έχουν την αίσθηση της ολοκλήρωσης από τις προσπάθειές τους.

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών

  • Μην παίρνετε εσείς όλες τις αποφάσεις – ενθαρρύνετε τους μαθητές να ανακαλύψουν και να εκφράσουν τον τρόπο που μαθαίνουν καλύτερα. Ακούστε την άποψη τους και τις προτάσεις τους. Δεν ανταποκρίνονται όλοι το ίδιο στα ίδια ερεθίσματα.
  • Μην περιμένετε να μαντέψουν αυτό που σκέπτεστε –  Κάντε διαφορετικού είδους ερωτήματα με πολλές πιθανές απαντήσεις, ώστε να μπορούν οι μαθητές να συγκρίνουν, να συνδέσουν, να εξερευνήσουν πιθανότητες και να αναπτύξουν την κριτική τους σκέψη.
  • Μιλήστε λιγότερο – Μειώστε τον χρόνο που στέκεστε μπροστά και τους μιλάτε. Αποφύγετε τις σειρές των θρανίων. Ο καθηγητής θα πρέπει να ενθαρρύνει τους μαθητές να επικοινωνούν και να συνεργάζονται.
  • Ενισχύστε συμπεριφορές που προάγουν τη μάθηση– Κάντε τη διαδικασία σκέψης πιο σαφή. Παραμείνετε ενεργό μέλος και ενθαρρύνετε τον ενθουσιασμό, την κριτική σκέψη, την περιέργεια και την αλληλεπίδραση.
  • Ενθαρρύνετε τους μαθητές να θέσουν στόχους- Παρέχετε ευκαιρίες για συνεχή αυτοαξιολόγηση. Δώστε εποικοδομητικά και συγκεκριμένα σχόλια. Προβληματίστε τους.
  • Δώστε έμφαση στη μάθηση – Βεβαιωθείτε ότι οι μαθητές γνωρίζουν το λόγο για κάθε μαθησιακή εμπειρία. Μη δίνετε υπερβολικά πολλή δουλειά για το σπίτι. Αποφύγετε το ίδιο μοτίβο ασκήσεων. Ξεκινήστε με το «γιατί» και συνέχεια αναπτύξτε μαθησιακές εμπειρίες που θα υποστηρίξουν την ανεξάρτητη μάθηση.

Ο ρόλος των γονέων

  • Οι γονείς συνέχεια παραπονιούνται ότι το παιδί δεν κάθεται να διαβάσει μόνο του, δεν ετοιμάζει την τσάντα του, δεν είναι στην ώρα του. Θέλουμε τα παιδιά μας να τα πηγαίνουν καλά στο σχολείο, δε θέλουμε να μαλώνουμε μαζί τους, ούτε να δημιουργούμε τριβές. Θέλουμε να είμαστε σίγουροι ότι είναι οργανωμένα και ικανά να τα βγάζουν πέρα μόνα τους.
  1. Ξεχάστε το βασιλικό εμείς –  Ακούμε πολλούς γονείς να λένε: «Έχουμε διαγώνισμα αύριο, εάν δεν καθίσω δίπλα του δεν κάνει τίποτα…»
  • Οι γονείς πολλές φορές χρειάζεται να βοηθούν το παιδί τους, αλλά θα πρέπει να θυμούνται ότι το σχολείο είναι πρωταρχική ευθύνη των παιδιών.
  • «Έχεις τεστ αύριο, Καλή επιτυχία για το διαγώνισμά σου, παίζεις παρά διαβάζεις…»
  1. Μάθετε τι λειτουργεί: όταν λέμε στα παιδιά πότε να διαβάσουν, πώς να μελετήσουν, τι ώρα πρέπει να σηκωθούν, τους στέλνουμε το μήνυμα ότι δεν μπορούν να ζήσουν ή να πάρουν αποφάσεις χωρίς την παρέμβασή μας.
  • Π.χ. βλέπω ότι δυσκολεύεσαι να σηκωθείς το πρωί, νομίζεις ότι θα βοηθούσε αν κοιμόσουν νωρίτερα;
  • πότε θέλεις να ετοιμάσεις την τσάντα σου; Το βράδυ ή θα έχεις χρόνο το πρωί;
  • Πώς νομίζεις ότι θα μπορούσες να οργανώσεις το γραφείο σου καλύτερα;
  • Διδάξτε τους να σκέφτονται θετικά για τις ακαδημαϊκές τους δυνατότητες
  • Πολλές φορές, όταν αντιμετωπίζουμε ένα πρόβλημα, συνηθίζουμε να μιλάμε με τους εαυτούς μας.
  • – Δεν μπορώ να τα καταφέρω → Είναι δύσκολο, αλλά θα βρω τρόπο να τα καταφέρω

– Έκανα λάθος → Τα λάθη μου με βοηθούν να μάθω καλύτερα

Ο ρόλος των παιδιών

  • Γίνε ο δικός σου συνήγορος: Διεκδίκησε την παρουσία σου, ώστε ο καθηγητής σου να ξέρει ποιος είσαι … με καλό τρόπο…
  • Ρώτα τις απορίες σου και δήλωσέ το, όταν δεν καταλαβαίνεις.
  • Σκέψου το σχολείο ως χώρο εργασίας. Είσαι καλός συνάδερφος;
  • Προσπάθησε να μην αφήνεις κενά που είναι δύσκολο να γεφυρωθούν αργότερα.
  • Ίδρωσε λίγο. Το σχολείο είναι η γυμναστική του εγκεφάλου σου. Θα πρέπει να εξασκήσεις τους μυς σου, αν θέλεις να σηκώσεις ένα μεγαλύτερο φορτίο αργότερα.
  • Να είσαι στην τάξη. Μην θέτεις σε κίνδυνο την κατάρτιση σου.
  • Πλησίασε μαθητές που μπορεί να σε βοηθήσουν. Δώσε τη βοήθειά σου σε όποιον τη χρειαστεί.
  • Είναι σημαντικό να εμπιστεύεσαι τους μεγαλύτερους, όταν σου λένε ότι το μέλλον σου είναι σημαντικό και ότι αυτό που κάνεις τώρα, θα το επηρεάσει. Είναι σημαντικό να γνωρίζεις ότι, ενώ πολλοί άνθρωποι εμπλέκονται και συνεισφέρουν στον αγώνα σου, είσαι ο μόνος που θα υποστεί τις συνέπειες. Γίνε πιο δυνατός από τα εμπόδια που αντιμετωπίζεις.
  • Εκμεταλλεύσου τις δυνατότητές σου στο έπακρο. Κάνε τη δουλειά σου σωστά!  Κοίτα μπροστά!
  • Η ευκαιρία για τη δική σου επιτυχία είναι στα δικά σου χέρια!!!

Συντάκτης: Κική Τσιρίδου, Εκπαιδευτικός

Influence:

Καθηγήτρια Αγγλικής γλώσσας, πραγματογνώμονας της Αγγλικής, μεταφράστρια, γραφολόγος, σεναριογράφος…