Το στίγμα της ψυχικής ασθένειας

Συντάκτης: Φλώρα Φωκά

Η λέξη “στίγμα” προέρχεται από το ρήμα “στίζω” που σημαίνει “σημαδεύω ή χαράσσω κάτι’’. Ανέκαθεν αυτή η λέξη κοινωνικά είχε αρνητική χροιά και ιδίως στην προκειμένη περίπτωση που συνδυάζεται με τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα που δημιουργεί η κοινωνία απέναντι στους ανθρώπους με ψυχικές ασθένειες.

Η ψυχή μας νοσεί όπως νοσεί και το σώμα μας. Το να αδιαφορούμε για κάποιο από τα δύο, απλώς διογκώνει το πρόβλημα και μετατρέπει την καθημερινότητα μας σε ένα δυστοπικό τοπίο. Η θεραπεία της ψυχικής νόσου είναι η αρχή για μία νέα, καλύτερη ζωή. Μέρος όλων των κοινωνιών, σύγχρονων, παλαιότερων, προοδευτικών ή συντηρητικών, από τη στιγμή που κατασκευάστηκαν, έως και σήμερα, αποτελεί το στίγμα της ψυχικής ασθένειας. Τα άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας μπορούν να βιώσουν διακρίσεις σε όλες τις πτυχές της ζωής τους.

Τα δεδομένα δείχνουν, ότι σχεδόν όλοι θα αναπτύξουμε μία ψυχική διαταραχή σε κάποιο σημείο της ζωής μας, αλλά για τους περισσότερους, θα είναι παροδικό. Περίπου 450 εκατομμύρια άνθρωποι υποφέρουν από κάποια ψυχική ασθένεια, ανάμεσά τους βρίσκονται παιδιά και νέοι ηλικίας 5-16 ετών. Η κατάθλιψη αποτελεί το κυρίαρχο πρόβλημα ψυχικής υγείας παγκοσμίως, ακολουθούμενη από αγχώδεις διαταραχές, σχιζοφρένια και διπολική διαταραχή. Οι περισσότεροι από εμάς γνωρίζουμε τουλάχιστον ένα άτομο που έχει δώσει αγώνα με κάποια εξουθενωτική ψυχική ασθένεια. Παρά την συχνότητά τους, ωστόσο, αυτά τα επεισόδια συνήθως κρίνονται ως ασυνήθιστα και επαίσχυντα.

Όπου δεν υπάρχει κατανόηση, υπάρχει παραμέληση.

Το στίγμα, οι διακρίσεις και η παραμέληση εμποδίζουν τα άτομα με ψυχικές διαταραχές να αναζητήσουν θεραπεία, αναφέρει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Επιπλέον, μπορούν να επιδεινώσουν τα προβλήματα ψυχικής υγείας. Αν και οι θεραπείες είναι ευρέως διαθέσιμες, σχεδόν τα δύο τρίτα από τους ανθρώπους που έχουν διαγνωστεί με κάποια ψυχική διαταραχή δεν αναζητούν ποτέ βοήθεια από κάποιον ειδικό. Οι περισσότεροι από αυτούς τους ανθρώπους δεν θα λάβουν ποτέ θεραπεία, με αποτέλεσμα οι σχέσεις τους, η επαγγελματική τους πορεία και η προσωπική τους ευημερία να πλήττονται ακράδαντα.


ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Γιατί υπάρχει στίγμα στην ψυχική πάθηση;


Τόσο το δημόσιο στίγμα, όσο και το στίγμα του εαυτού, μπορούν να γίνουν κατανοητά με όρους τριών συστατικών: στερεότυπα, προκαταλήψεις, διακρίσεις. Το στίγμα οδηγεί σε διακρίσεις. Οι διακρίσεις προκύπτουν από παρανοήσεις σχετικά με την ψυχική ασθένεια και μπορούν είτε να είναι προφανείς και άμεσες – όπως μία αρνητική παρατήρηση ή κάποιος έντονος σχολιασμός σχετικά με την ψυχική ασθένεια ενός ατόμου – είτε να είναι ακούσιες ή συγκαλυμμένες – όπως κάποιος να αποφεύγει το άτομο επειδή υποθέτει ότι θα μπορούσε να είναι ασταθής, βίαιος ή επικίνδυνος λόγω της ψυχικής ασθένειας. Ως αποτέλεσμα αυτών, τα άτομα με ψυχική ασθένεια εξαιρούνται από τις ευκαιρίες που καθορίζουν μία ποιοτική ζωή.

Βήματα για να αντιμετωπίσουμε το στίγμα

Οι περισσότεροι άνθρωποι που βιώνουν προβλήματα ψυχικής υγείας, θεραπεύονται πλήρως ή είναι ικανοί να ζήσουν με αυτά και να τα διαχειριστούν, ειδικά αν επιλέξουν να βοηθηθούν έγκαιρα.

Δείτε με ποιούς τρόπους μπορούμε να διαχειριστούμε το στίγμα:

  • Σταματήστε να πιστεύετε τις προκαταλήψεις σχετικά με τις ψυχικές ασθένειες. Συμπεριλαμβανομένων και όλων αυτών των ανακριβών πληροφοριών που διαδίδονται από τα μέσα ενημέρωσης.

  • Μην αφήνετε τον φόβο ότι θα στιγματιστείτε με μια ψυχική ασθένεια να σας εμποδίσει από το να ζητήσετε βοήθεια.

  • Προσεγγίστε άτομα που εμπιστεύεστε και μπορούν να νιώσουν συναισθήματα ενσυναίσθησης, προκειμένου να σας υποστηρίξουν, και να σας δείξουν την κατανόηση που χρειάζεστε.

  • Μην αφήνετε το στίγμα να σας δημιουργεί αισθήματα ντροπής και ενοχής.

  • Δεν είστε η ασθένεια. Μην εξομοιώνεστε με αυτήν. Αντί για παράδειγμα να πείτε «είμαι διπολική», πείτε «έχω διπολική διαταραχή».

  • Συμμετάσχετε σε κάποια ομάδα υποστήριξης. Υπάρχουν τοπικά προγράμματα και διαδικτυακοί πόροι που βοηθούν στη μείωση του στίγματος, εκπαιδεύοντας άτομα που έχουν ψυχικές ασθένειες, τις οικογένειές τους και το ευρύ κοινό.

  • Εάν εσείς ή το παιδί σας έχει κάποια ψυχική ασθένεια, ενημερωθείτε σχετικά με το ποια προγράμματα μπορούν να σας βοηθήσουν. Συζητήστε με τους δασκάλους ή τους καθηγητές για την καλύτερη αντιμετώπιση της.

  • Μιλήστε κατά του στίγματος. Εξετάστε το ενδεχόμενο να εκφράσετε τις απόψεις σας και να εκθέσετε τις αρνητικές επιπτώσεις του στίγματος. Μπορεί να βοηθήσει και να ενσταλάξει το θάρρος σε όσους αντιμετωπίζουν παρόμοιες προκλήσεις, ακόμη και να εκπαιδεύσει το κοινό σχετικά με τις ψυχικές ασθένειες.

Το στίγμα είναι εγγενές στις κοινωνικές δομές που απαρτίζουν την κοινωνία. Ευτυχώς, οι κοινωνικοί ψυχολόγοι και οι κοινωνιολόγοι μελετούν φαινόμενα που σχετίζονται με το στίγμα για αρκετές δεκαετίες. Ωστόσο, πρέπει να γίνουν πολλά ακόμα ώστε να κατανοήσουμε πλήρως το εύρος των προκαταλήψεων και την δυναμική τους εναντίον των ατόμων με ψυχικές ασθένειες. Η έρευνα που εστιάζει στις κοινωνικές δομές που διατηρούν το στίγμα και στις στρατηγικές για την αλλαγή τους είναι απολύτως απαραίτητη.

Συντάκτης: Φλώρα Φωκά,

Influence:

Οι βασικές σπουδές  που απέκτησα έχουν ως αντικείμενο την  Ελληνική Φιλολογία και Γλωσσολογία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Τρέφω μεγάλο ενδιαφέρον για την ανάλυση και επεξεργασία κειμένων…