Το μουσείο ως θεραπευτικό περιβάλλον για τους ασθενείς με Alzheimer – Μέρος Β

Συντάκτης: Flowmagazine

Τα συμπτώματα της άνοιας, και η συνακόλουθη αίσθηση άγχους και ελλιπούς αυτοπεποίθησης, καθιστούν δύσκολη την ενασχόληση του ασθενή με τις τέχνες. Παρόλα αυτά υπάρχουν μουσειακά προγράμματα που κατέχουν το ρόλο ενός θεραπευτικού δίπολου, τόσο ανάμεσα  στον άνθρωπο και την τέχνη (μουσείο), όσο και ανάμεσα στον άνθρωπο και τον ίδιο του τον εαυτό.  

Τα μουσειακά προγράμματα θα πρέπει να έχουν ως βασικό τους μέλημα την παρουσίαση προγραμμάτων με τρόπο τέτοιο, ώστε να βοηθούν τόσο τον ασθενή όσο και το φροντιστή να χαλαρώνουν, να εμπλακούν δημιουργικά και να απολαύσουν την εμπειρία συμβάλλοντας έτσι στην εξισορρόπηση και ενίσχυση της ψυχικής υγείας. Κοινός παρονομαστής όλων:  η ενίσχυση του ρόλου του μουσείου της νεωτερικότητας ως φορέα ψυχικής υγείας.

Meet Me at MoMA

Το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης πραγματοποίησε ένα καινοτόμο εγχείρημα με τίτλο «Meet Me at MoMA». Το διαδραστικό αυτό πρόγραμμα διεξήχθη σε μηνιαία βάση. Δόθηκε η δυνατότητα σε άτομα με άνοια να συζητήσουν και να αλληλεπιδράσουν δημιουργικά στη θέα έργων τέχνης που φιλοξενούνται στο χώρο του μουσείου. Επιπροσθέτως, οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να δημιουργήσουν τα δικά τους καλλιτεχνήματα. Οι συνεδρίες διενεργήθηκαν από το εξειδικευμένο προσωπικό του μουσείου. Το πρόγραμμα «Meet Me at MoMA» καλλιέργησε μία αίσθηση κοινότητας στους συμμετέχοντες (η αίσθηση του «μαζί» συμβάλλει καθοριστικά στη διασφάλιση της πολυπόθητης ισορροπίας σε ό,τι αφορά τη ψυχική υγεία του ασθενούς). Από το 2007 έως και το 2014 το MoMA αποπειράθηκε να διευρύνει περαιτέρω την εμβέλεια του προγράμματος. Το ανανεωμένο «The MoMA Alzheimer’s project» συμπεριέλαβε νέες πηγές και συνεργασίες με άλλα μουσεία και κέντρα ημέρας.

The Spark! Cultural Program

Δέκα μουσεία από τη Minnesota και το Wisconsin συνεργάστηκαν με την «Alzheimer’s Association» με σκοπό τη διεξαγωγή ενός συλλογικού προγράμματος. Πρόκειται για ένα εγχείρημα που έχει ως στόχο την ενεργή διάδραση των ατόμων που πάσχουν από άνοια με την τέχνη. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει εικαστικά εργαστήρια, στο πλαίσιο των οποίων ο ασθενής αποκτά μία εμπειρία πολυαισθητηριακού τύπου (multi-sensory learning).

Το μουσείο ως θεραπευτικό περιβάλλον για τους ασθενείς με Alzheimer - Μέρος Β

Οι συνεδρίες πραγματοποιήθηκαν υπό την καθοδήγηση ειδικά εκπαιδευμένου προσωπικού. Οι οργανωτές φρόντιζαν για την εύρυθμη λειτουργία της ομάδας, προωθούσαν το διάλογο μεταξύ των συμμετεχόντων δημιουργώντας ένα ασφαλές και διασκεδαστικό περιβάλλον. Οι συνεδρίες οργανώθηκαν με τρόπο τέτοιο ώστε να προωθούν τη συμμετοχικότητα και την επικοινωνία.

Η θεραπευτική αξία της συνδυαστικής αξιοποίησης όλων των αισθήσεων (cognitive stimulation therapy)   υποβοηθά με τρόπο δυναμικό τη διατήρηση της ψυχικής υγείας του ατόμου. Επί της ουσίας συνιστά ένα δημιουργικό «εργαλείο»  εμπλοκής για άτομα με άνοια, το οποίο απαρτίζεται από μία γκάμα επιμέρους δραστηριοτήτων σχετικών με κινησιολογία, ήχους, ασκήσεις με χρήση φωτογραφιών συναρτώμενες θεμάτων όπως η παιδική ηλικία, οι ανθρώπινες σχέσεις, παιχνίδια λεξιλογικής φύσεως και κουίζ. Παρεμφερούς δυναμικής μπορούν να θεωρηθούν οι δράσεις που προωθούν την απτική επαφή με αντικείμενα (object-handling sessions).

Οι παραπάνω δραστηριότητες σχετίζονται με βιοψυχοκοινωνικούς παράγοντες ασκώντας σημαντική επιρροή σε γνωστικές διεργασίες όπως αυτή της ενεργοποίησης των αισθήσεων, ενώ παράλληλα συμβάλλουν στο σχηματισμό νέων ενώσεων στον εγκέφαλο μέσω της επαναλαμβανόμενης επαφής με ετερόκλητα ερεθίσματα (για παράδειγμα,  μουσειακά αντικείμενα σε ρόλο «ομιλούντων» εργαλείων -evocative objects-, εκθέσεις ή άλλου τύπου πολυαισθητηριακές εμπειρίες) και με το κοινωνικό περιβάλλον εντός του οποίου ο επισκέπτης αλληλεπιδρά, βιώνει και μαθαίνει.

Το μουσείο ως θεραπευτικό περιβάλλον για τους ασθενείς με Alzheimer - Μέρος Β

Η ιδέα της θετικής ψυχολογίας (Positive Psychology) και της πνευματικής αποκατάστασης (Mental Restoration) συμβάλλουν εξίσου στην αποσαφήνιση της ευεργετικής επίδρασης της τέχνης στη ψυχική υγεία. Διαπιστώνεται μία μεταστροφή από ένα θεραπευτικό μοντέλο που έχει ως εφαλτήριο την ασθένεια αυτή καθαυτή προς ένα άλλο ανθρωποκεντρικό (Interactive Learning Model) που έχει ως στόχο τη γνωστική  κινητοποίηση και δημιουργική εμπλοκή σε συνάρτηση με τη ψυχική υγεία. Το νέο μοντέλο έχει ως βάση τη συνδυαστική χρήση κατάλληλης φαρμακευτικής αγωγής σε συνάρτηση με την εποικοδομητική διάδραση του ασθενούς με την τέχνη στο πλαίσιο της μουσειακής εμπειρίας (museums on prescription). Τα παραπάνω προκύπτουν μέσα από μελέτες που άπτονται του κλάδου της ψυχονευροανασολογίας και της συμπεριφορικής νευροεπιστήμης.

House of Memories

Το «House of Memories» συνιστά ένα μουσειακό πρόγραμμα που έχει ως στόχο την ευαισθητοποίηση γύρω από το θέμα της άνοιας και τελείται υπό την καθοδήγηση του «National Museums Liverpool». Προσφέρει κατά κύριο λόγο πηγές και εκπαίδευση, καθώς και δραστηριότητες που εδράζονται στο φυσικό χώρο του μουσείου. Μέσω του προγράμματος υπογραμμίζεται ότι «τα μουσεία είναι οι πλέον ειδικοί στο ζήτημα της καταγραφής και φροντίδας των ανθρώπινων αναμνήσεων». Απώτερος σκοπός είναι η υποστήριξη των ανθρώπων που έχουν αναλάβει τη φροντίδα ασθενών με άνοια και η προώθηση ενός πιο ανθρωποκεντρικού μοντέλου θεραπείας. Με τη βοήθεια ειδικών εργαστηρίων παρέχεται επαρκής ενημέρωση σχετικά με τη νόσο, τα συμπτώματα και τα στάδια αυτής. Τα εργαστήρια λαμβάνουν χώρα καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Απευθύνονται σε οικογένειες, φίλους των ασθενών και εθελοντές φροντιστές.

Living Each Season

Το πρόγραμμα αποτελείται από μία σειρά δημιουργικών δραστηριοτήτων, περιηγήσεων σε γκαλερί και συνεδριών στο πλαίσιο των οποίων οι συμμετέχοντες έχουν απτική επαφή με συγκεκριμένα αντικείμενα. Το πρόγραμμα απευθύνεται σε άτομα που πάσχουν από άνοια, καθώς και στους ανθρώπους που επιμελούνται τη φροντίδα αυτών. Τα θέματα των συνεδριών βασίζονται στις εποχές, ανακαλύπτοντας τη φύση και μία τεράστια ποικιλία αντικειμένων. Το πρόγραμμα έχει σχεδιαστεί εκ προοιμίου με τρόπο τέτοιο ώστε να ανταποκρίνεται σε όλους τους ασθενείς, ανεξαιρέτως πολιτιστικής και ηλικιακής ταυτότητας.

Το μουσείο ως θεραπευτικό περιβάλλον για τους ασθενείς με Alzheimer - Μέρος Β

Για το σχεδιασμό υιοθετήθηκε η προσέγγιση του Αμερικανού φιλοσόφου και φυσιολάτρη του 19ου αιώνα Henry David Thoreau. Σύμφωνα μ’ αυτόν: «Ζήσε σε κάθε εποχή όπως αυτή έρχεται με βάση τη φυσική διαδοχή, ανέπνευσε τον αέρα, πιες το νερό, γεύσου το φρούτο, και αφέσου στην επίδραση που ασκεί η καθεμία».

An «Artful» full of art program

Το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Αυστραλίας δημιούργησε ένα πρόγραμμα προσανατολισμένο σε άτομα με άνοια με βάση τις θεραπευτικές ιδιότητες της τέχνης και τη συμβολή αυτών στην ενίσχυση της ψυχικής υγείας. Πρόκειται για μία ερευνητική δράση που διενεργήθηκε πιλοτικά από το Μάρτιο του  2016 έως και τον Οκτώβριο του 2018. Εντός του χρονικού αυτού πλαισίου, έλαβαν μέρος συνολικά 67 ασθενείς και 57 φροντιστές. Ο σκοπός ήταν να διαπιστωθεί εάν και κατά πόσο ένα δημιουργικό, καλλιτεχνικού περιεχομένου πρόγραμμα μπορεί να ενισχύσει τη ψυχική υγεία και ευεξία των ατόμων με άνοια.

Μεγάλη ήταν η επίδραση που ασκήθηκε και στους ίδιους τους φροντιστές. Θεραπευτής και θεραπευόμενος γίνονται μία ομάδα, εργάζονται για την επίτευξη ενός κοινού στόχου, αναπτύσσοντας μία πιο ανθρώπινη σχέση βασισμένη στην ισότιμη μεταχείριση και το σεβασμό. Ο θεραπευτής απεκδύεται το ρόλο της αυθεντίας, παρατηρεί, μαθαίνει, βιώνει, εξελίσσεται. Το μουσείο δημιούργησε μία ευέλικτη εκδοχή του προγράμματος, η οποία δεν προϋπέθετε την επίσκεψη στο φυσικό χώρο του μουσείου.

Πηγή

Συντάκτης: Flowmagazine,

Influence:

Ο στόχος του flowmagazine.gr είναι να προβάλλει τις θετικές ιδέες, δράσεις και πληροφορίες από την Ελλάδα και τον κόσμο…