Το αινιγματικό τετράγωνο του SATOR

Συντάκτης: Ανδριάνα Τσιάτσου, Φιλόλογος-Ιστορικός

Η φράση «sator arepo tenet opera rotas» θεωρείται η πιο αινιγματική αμφίδρομη φράση της Λατινικής γλώσσας. Πιθανότητα οι αρχαίοι Λατίνοι τη χρησιμοποιούσαν ως λογοπαίγνιο, στη συνέχεια όμως την οικειοποιήθηκαν οι Χριστιανοί αποδίδοντάς της μεταφυσικές ιδιότητες. Είναι η πιο φημισμένη παλίνδρομη (διαβάζεται δηλαδή και από τις τέσσερις κατευθύνσεις) γραφή όλων των εποχών. Μια άλλη γραφή που διαβάζεται από τις δυο κατευθύνσεις έχοντας το ίδιο νόημα είναι η «νίψον ανομήματα μη μόναν όψιν» (πλύνε τις αμαρτίες, όχι μόνο το πρόσωπό σου) της κρήνης στον περίβολο της Αγ. Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη που ονομάζεται «καρκινοειδής» ή «αμφίδρομη».

Η λατινική λοιπόν φράση έχει εξάψει, ανά τους αιώνες, τη φαντασία όλων των «καχύποπτων συνωμοσιολόγων». Την έχουν αποδώσει στους Ναΐτες και στην Καμπάλα. Έχει χαρακτηριστεί ως μυστική ομολογία της Χριστιανικής πίστης, αλλά και ως προσευχή των Σατανιστών. Στην προχριστιανική εκδοχή της, το τετράγωνο δεν ήταν τίποτα άλλο από το συμπλήρωμα ενός γεωγραφικού χάρτη. Εξακολουθεί πάντως και σήμερα να έχει μια γοητεία.

Η μετάφρασή της δεν σημαίνει κάτι το συγκεκριμένο και ίσως αυτό να πυροδοτεί τη μυστηριώδη φύση της. Πιθανή μετάφραση: «ο σπορεύς με το κάρο κρατάει με κόπο τις ρόδες». Υπάρχει μεγάλη συζήτηση για την απόδοση του όρου arepo επειδή δεν πρόκειται ακριβώς για Λατινική λέξη. Ορισμένοι τη σχετίζουν με την ελληνική «άροτρο», άλλοι τη θεωρούν Κελτικής προέλευσης, ενώ άλλοι τη θεωρούν κύριο όνομα: Arepo = το όνομα του σπορέα). Όσοι θεωρούν ότι είναι χριστιανική φράση το ερμηνεύουν ελεύθερα ως: «Ο Θεός τα βλέπει και τα ελέγχει όλα».

Το αποκαλούμενο «μαγικό» τετράγωνο του Sator, παρουσιάζεται ακόμα και στις τοιχογραφίες της Πομπηίας. Επομένως, το χρησιμοποιούσαν πριν το 79 μ. Χ (χρονολογία της καταστροφής της Πομπηίας από τις εκρήξεις του Βεζούβιου), ενώ κατά τη διάρκεια των αιώνων το βρίσκουμε χαραγμένο σε πολλές άλλες τοιχογραφίες της Ιταλίας, της Γαλλίας και της Αγγλίας.

Το τετράγωνο αποτελείται από 5 λέξεις, που η κάθε μία αποτελείται από 5 γράμματα. Η επιλογή των λέξεων είναι ιδανική. Το rotas είναι η αμφίδρομη γραφή του sator. Το arepo είναι η αμφίδρομη γραφή του opera, ενώ το tenet είναι από μόνο του αμφίδρομο. Το γραμμα Τ εμφανίζεται πάντα ανάμεσα στο Α και στο Ο. Όσοι έψαχναν να βρουν θεϊκά μηνύματα μέσα στις λέξεις, εντυπωσιάστηκαν με το ρήμα tenet, που σχηματίζει το σχήμα του σταυρού στη μέση του τετραγώνου.

Αν ενώσετε τα ακριανά γράμματα Α και Ο (και με κέντρο το γράμμα Ν) θα σχηματιστεί ο σταυρός των Ναϊτών.

Το τετράγωνο του sator έφτασε στην Αγγλία τον 3ο αι. μ.Χ. Αργότερα ο ευαγγελιστής ιερέας Felix Grossner παρατήρησε ότι τα 25 γράμματα που αποτελούν όλη τη φράση μπορούν να μετασχηματιστούν από τετράγωνο σε σταυρό και να απoδώσουν τη λατινική φράση pater noster (πάτερ ημών). Στις άκρες του σταυρού απομένουν τα γράμματα Α και Ο τα οποία ερμήνευσαν ως Α και Ω, αρχή και τέλος.

Η φράση είναι αρκετά εύπλαστη. Υπάρχουν αναγραμματισμοί που δίνουν χριστιανική ερμηνεία στο «μαγικό» τετράγωνο, αλλά υπάρχουν και εννέα διαφορετικοί αναγραμματισμοί που δίνουν σατανική ερμηνεία.

Το τετράγωνο του SATOR γίνεται ακόμα και με αριθμούς:

Αν αντικαταστήστε τα 25 γράμματα του αρχικού τετραγώνου με διαδοχικούς αριθμούς από το 1 έως το 25, οι αριθμοί που αντιστοιχούν στο ρ. tenet (τρίτη οριζόντια γραμμή) δίνουν άθροισμα 65. Το ίδιο άθροισμα θα έχετε, αν θα αθροίσετε και πάλι το ρ. tenet (τρίτη κάθετη γραμμή). Τα γράμματα είναι ίδια, οι αριθμοί όμως όχι.

Είναι περίεργο πως με ό,τι έπαιζαν οι αρχαίοι έγινε κατά το Μεσαίωνα θεϊκό μήνυμα στα χέρια των φανατικών της καθολικής εκκλησίας. Αλλά πιο περίεργο είναι το πόσο εύκολα μετατρέπεται στην εποχή μας οτιδήποτε το περίεργο και το δυσερμήνευτο σε «μαγικό» και «αποκρυφιστικό». Στο Μεσαίωνα, η έλλειψη γνώσης οδηγούσε στη μεταφυσική. Στην εποχή μας, η αναρίθμητη και ανεξέλεγκτη γνώση οδηγεί ακριβώς στο ίδιο σημείο.

Συντάκτης: Ανδριάνα Τσιάτσου, Φιλόλογος-Ιστορικός

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.