Το ζαφείρι του Θεού (Le livre de saphir), του Gilbert Sinoué

Το  μυθιστόρημα του Gilbert Sinoué Το ζαφείρι του Θεού, -πρωτότυπος γαλλικός τίτλος Le livre de saphir, -μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες, διασκευάστηκε και μεταφέρθηκε στην μεγάλη οθόνη.

Το 1996, τιμήθηκε με το γαλλικό ΒΡΑΒΕΙΟ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΩΝ και απέσπασε το ΒΡΑΒΕΙΟ ΤΗΣ ΑΝΟΙΞΗΣ, μαζί με πληθώρα εγκωμιαστικών κριτικών.

Ο συγγραφέας των μυθιστορημάτων Η Αιγυπτία και η κόρη του Νείλου, ταξιδεύει τον αναγνώστη στην Ισπανία του 15ου αιώνα, στην ταραγμένη εποχή της Reconquista, του Πολέμου της Ανάκτησης της Ιβηρικής Χερσονήσου από τους Καθολικούς βασιλείς Φερδινάνδο της Αραγονίας και Ισαβέλλα Καθολική.

Μυθιστόρημα

Μετάφραση: Βασιλική Κοκκίνου

Η πλοκή εκτυλίσσεται στα τελευταία χρόνια της μουσουλμανικής κατάκτησης. Εκείνη την χρονική περίοδο, η Ισπανία και η Πορτογαλία, ήταν υποτελείς στους Μαυριτανούς μουσουλμάνους, ενώ το δικαστήριο της Ιεράς Εξέτασης με προεξάρχοντα τον Μεγάλο Ιεροδικαστή φράι Τομά δε Τορκεμάδα, από το μοναστικό τάγμα των δομινικανών, συλλαμβάνει και καταδικάζει όσους θεωρεί μάγους και αιρετικούς.

Με φόντο το Τολέδο του 1487 και ενώ ο Πόλεμος της Ανάκτησης βρίσκεται σε εξέλιξη, τρεις εντελώς διαφορετικοί άνθρωποι, ένας ηλικιωμένος ραβίνος λόγιος, ένας φραγκισκανός, χριστιανός μοναχός και ένας Άραβας σεΐχης, ενώνουν τις γνώσεις τους προκειμένου να αποκρυπτογραφήσουν έναν ανεξιχνίαστο γρίφο.

Στο δρόμο τους θα βρεθεί η γοητευτική νεαρή Ισπανίδα αριστοκράτισσα και στενή φίλη της βασίλισσας, η δόνα Μανουέλα Βιβέρο, η οποία θα γίνει το τέταρτο μέλος της συντροφιάς, κρατώντας στα χέρια της το κλειδί της απάντησης. Οι τέσσερις ήρωες, διαγράφοντας μια πορεία γεμάτη συμβολισμούς, διασχίζουν τις επαρχίες της Ισπανίας αναζητώντας ένα μυστηριώδες βιβλίο. Απόκρυφες πηγές, αναφέρουν ότι το έργο αυτό, γράφτηκε από το χέρι του Ενός και Μοναδικού Θεού και χαράχθηκε πάνω σε ζαφειρένια πλάκα!

Αφορμή για το ταξίδι της αναζήτησης, είναι οι τρεις επιστολές που αφήνει ως παρακαταθήκη της έρευνάς του, ο Εβραίος έμπορος Άμπεν Μπαρουέλ την άνοιξη του 1487, όταν η Ιερά Εξέταση τον κρίνει ένοχο με την κατηγορία του αιρετικού και τον καταδικάζει σε θάνατο στην πυρά. Η εκτέλεσή του πραγματοποιείται με την τελετή του «Αουτονταφέ» («Σύμβολο Πίστεως»), στην κεντρική πλατεία της Καστίλλης.

 Η κεντρική ιδέα του μυθιστορήματος, βασίζεται στον παλιό εβραϊκό μύθο του ζαφειρένιου βιβλίου, που καταγράφεται στο Βιβλίο του Ενώχ. Ο Θεός συνέγραψε ένα ή περισσότερα βιβλία και ανέθεσε ως σημαντική αποστολή σε δύο αγγέλους να ανεβάσουν τον Ενώχ στο ουρανό για να τα παραλάβει και να τα μεταβιβάσει στους ανθρώπους, ώστε σε δύσκολες στιγμές, το γένος των ανθρώπων να τα συμβουλεύεται και να τα κληροδοτήσει στις επόμενες γενιές.

Το θεϊκό βιβλίο περικλείει την συμπαντική σοφία όπως και όλα τα θεόπνευστα βιβλία. Ο πολύτιμος λίθος με το γαλάζιο χρώμα, συμβολίζει την ομορφιά του ουράνιου θόλου και στο χριστιανισμό, συμβολίζει τη λαμπρότητα του βασιλείου του Θεού. Οι αλχημιστές πίστευαν ότι το ζαφείρι συνδέεται με το στοιχείο του αέρα. Είναι η πέτρα της ελπίδας και αντιπροσωπεύει τη θεία δίκη, συγκρατεί το θυμό των ισχυρών, προστατεύει από την προδοσία και τις αδικίες.

Σύμφωνα με το Βιβλίο του Ενώχ, οι Γιοί του Θεού, στάλθηκαν στη γη, έχοντας ως αποστολή να μεταλαμπαδεύσουν στους ανθρώπους τις αρχές της δικαιοσύνης και της αλήθειας. Η διδασκαλία τους με μαθητή τον Ενώχ, διήρκεσε τριακόσια χρόνια. Ο Ενώχ εκτός από τα μυστικά του ουρανού και της γης, διδάχθηκε από την πτώση των δασκάλων του, που η θεϊκή τους φύση υπέκυψε στην σαρκική ηδονή, υπερνικώντας τη θεϊκή. Ο ενάρετος Ενώχ, έγινε δεκτός στο ουράνιο βασίλειο και ο Θεός τον επιβράβευσε δίνοντάς του υπερφυσικές δυνάμεις.

Στο μυθιστόρημά του Το ζαφείρι του Θεού, ο Σινουέ αναλύει το θεωρητικό πλαίσιο των τριών επίσημων και παγκοσμίως αναγνωρισμένων θρησκειών, του Ιουδαϊσμού, του Ισλάμ και του Χριστιανισμού, σε συνάρτηση με τον σκοταδισμό και τον θρησκευτικό φανατισμό του Μεσαίωνα. Η ισπανική Ιερά Εξέταση, είχε εξαπολύσει ένα κύμα διώξεων, στοχοποιώντας αθώους ανθρώπους διαφορετικών θρησκευτικών πεποιθήσεων από το εδραιωμένο στην Ιβηρική Χερσόνησο καθολικό δόγμα. Επιπλέον θύματά της, υπήρξαν και άτομα με ρηξικέλευθες ιδέες, που με όπλο την ορθολογική σκέψη και την επιστημονικότητα, τόλμησαν να συγκρουστούν με τον ισχυρό κλήρο, σε μία εποχή ξεκάθαρα θεοκρατική.

Άραγε σ’ ένα δεσποτικό καθεστώς όπου κυριαρχούν ο φόβος, η ανασφάλεια και η θρησκοληψία, υπάρχει στ’ αλήθεια Θεός; Υπάρχει ελπίδα; Η απάντηση βρίσκεται στα χέρια των λογικών ανθρώπων που για το συλλογικό όφελος, παραμερίζουν τις όποιες διαφορές τους γιατί τελικά όλοι είμαστε ίσοι, αν αναλογιστούμε ότι κανένας δεν είναι καλύτερος από κανένα.

Σε χαλεπούς καιρούς, ο άνθρωπος πάντα θα αναζητά το Υπέρτατο Ον, προσπαθώντας να βρει λύσεις σε φιλοσοφικά και θρησκευτικά ζητήματα που ανέκαθεν τον απασχολούσαν και διαχρονικά αποτελούσαν το επίκεντρο πολλών συζητήσεων. Ο παραλογισμός των δυνατών τρέφεται από τη μισαλλοδοξία και μια ενδόμυχη ανάγκη να εξουσιάζουν τους άλλους, με πρόσχημα ένα υψηλό ιδανικό.

Το ζαφείρι του Θεού του Ζιλμπέρ Σινουέ, είναι ένα ταξίδι αναζήτησης της πνευματικότητας του Ανθρώπου. Στις τελευταίες σελίδες, παραθέτονται πληροφορίες για το βιβλίο του Ενώχ, για τον μύθο του ζαφειρένιου βιβλίου, ορολογίες και βιογραφικά στοιχεία ιστορικών προσώπων που λαμβάνουν μέρος στην αφηγηματική πλοκή.

Σινουέ Ζιλμπέρ (1997). Το ζαφείρι του Θεού, μτφρ. Βασιλική Κοκκίνου, επιμ. Αρετή Μπουκάλα, Αθήνα: εκδ. Ψυχογιός 

Συντάκτης: Γεωργία Ξανθοπούλου,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.