Τι είναι τελικά η θετική ψυχολογία;

Συντάκτης: Κατερίνα Σπαθαράκη

Το 1998 θεωρείται η επίσημη χρονολογία έναρξης του κλάδου της θετικής ψυχολογίας, καθώς τη χρονιά αυτή ο πρόεδρος της Αμερικανικής Ψυχολογικής Ένωσης, Martin Seligman, παρακάλεσε τους ψυχολόγους να ξαναθυμηθούν τον «χαμένο» στόχο της ψυχολογίας. Ο Seligman αναφερόταν στους στόχους που έθετε η ψυχολογία πριν από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, οπότε αποσκοπούσε αφενός στη θεραπεία της ψυχικής νόσου, και αφετέρου στην παροχή βοήθειας στο άτομο προκειμένου να είναι πιο παραγωγικό, αποτελεσματικό και ευτυχισμένο σε όλους τους τομείς της ζωής του. Ωστόσο, μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο η ψυχολογία επικεντρώθηκε αποκλειστικά στη θεραπεία της ψυχικής νόσου, κυρίως εξαιτίας της επείγουσας ανάγκης οι ψυχολόγοι να βοηθήσουν τους χιλιάδες απόστρατους του πολέμου να αντιμετωπίσουν τις ψυχικές ασθένειες που τους προξένησε η τραυματική αυτή εμπειρία.

Ωστόσο, σήμερα η θετική ψυχολογία καλείται να δώσει απαντήσεις σε νέα προκλήσεις, οι οποίες αφορούν στην ανάπτυξη των ανθρώπων, την εύρεση νοήματος, την καλλιέργεια ικανοτήτων και την επιδίωξη της ψυχολογικής ευημερίας. Αυτό δεν σημαίνει ότι ακυρώνει την πρόοδο που σημείωσε τα προηγούμενα 60 χρόνια η κλινική ψυχολογία, απλά έρχεται να προσθέσει τη γνώση ότι η απουσία της ασθένειας δεν συνεπάγει αυτομάτως την ευτυχία και την ευημερία στη ζωή του ατόμου.

Τι είναι τελικά η θετική ψυχολογία;

Με άλλα λόγια, το ερώτημα με το οποίο καταπιάνεται η θετική ψυχολογία είναι εάν, εκτός από τους ανθρώπους που έχουν κάποια ψυχοπαθολογία, η ψυχολογία μπορεί να είναι χρήσιμη και για τους υγιείς ανθρώπους και να τους βοηθήσει να φθάσουν έως το ευ ζην. Έτσι, η θετική ψυχολογία, όπως και οι υπόλοιποι επιστημονικοί κλάδοι, διαθέτει θεωρία, έρευνα και μεθοδολογία, αλλά αυτό που την καθιστά ενδιαφέρουσα στα μάτια και του ευρύ κοινού είναι ότι μπορεί να εφαρμοστεί άμεσα στις ζωές όλων μας. Η μέθοδός της δηλαδή, σε αντίθεση με την κλινική ψυχολογία, επικεντρώνεται στο να μελετά τους παράγοντες που βοηθούν τους ανθρώπους να ανθίζουν και να είναι ευτυχισμένοι στη ζωή τους, κι όχι στο να αναζητά τυχόν τραύματα και προβλήματα που αυτοί φέρουν. Είναι σαν να έχει πέσει στο νερό κάποιου ένα έντομο και αντί αυτός να προσπαθεί να διώξει το αρνητικό στοιχείο, να επιδιώκει να γεμίσει το ποτήρι με τόσο νερό που το έντομο να φύγει από μόνο του. 


Διαβάστε επίσης: Θετική ψυχολογία: Πώς μια αλλαγή πρόσημου αλλάζει τη ζωή μας


Έτσι, θετική ψυχολογία έχει μελετήσει τα θετικά συναισθήματα, όπως την αγάπη, την ευγνωμοσύνη, την ελευθερία, την καλοσύνη, την κατανόηση, το θάρρος και τη γαλήνη και έχει καταλήξει στο ότι αυτά δεν αποτελούν απλά δείκτες, αλλά παράγοντες που μπορεί να προκαλέσουν την αλλαγή. Εδώ όμως βρίσκεται και ο βασικότερος μύθος σχετικά με τον κλάδο, καθώς αρκετοί τον παρερμηνεύουν θεωρώντας πως δεν θα έπρεπε τα θετικά τους συναισθήματα να κλονίζονται, ακόμα κι αν τους συμβαίνει κάτι δυσάρεστο. Στην ουσία, πρόκειται για το φαινόμενο που έχει επικρατήσει ως τοξική θετικότητα, ενώ η θετική ψυχολογία αναγνωρίζει τη σημασία των αρνητικών συναισθημάτων στην εξέλιξη του ανθρώπινου είδους. Ωστόσο, αυτό που πρεσβεύει είναι, αφού βιώσουμε τα αρνητικά συναισθήματα, να μην επιτρέπουμε να μας κυριεύουν, αλλά να μπορούμε να τα διαχειριζόμαστε εποικοδομητικά.

Μια βασική έννοια του κλάδου που αξίζει να την αξιοποιήσουμε στην καθημερινότητά μας είναι η «με νόημα και σκοπό ζωή», η οποία μπορεί να βιωθεί εάν καταρχάς γνωρίσουμε τις κλίσεις, τα ταλέντα και τις δεξιότητές μας και τα εντάξουμε στην καθημερινότητά μας είτε με τη μορφή της δουλειάς, είτε ως χόμπι (engagement). Κι εάν κατορθώσουμε να βρούμε μία εργασία που να συνάδει με τον εσωτερικό μας κόσμο, τότε θα παράγονται θετικά συναισθήματα όταν ασχολούμαστε με αυτήν (positive emotions). Ένας δεύτερος βασικός πυλώνας για να οικοδομήσουμε την ευτυχία μας, είναι οι σχέσεις που καλλιεργούμε με τους συνανθρώπους μας. Για τη θετική ψυχολογία ο άνθρωπος όχι μόνο είναι κοινωνικό όν, αλλά αντιλαμβάνεται την ικανότητα κοινωνικοποίησης και διαπροσωπικής επικοινωνίας σαν σταθερό γνώρισμα και προδιάθεση της προσωπικότητάς του, η οποία στη συνέχεια θα αναπτυχθεί με βάση τα ερεθίσματα. Έτσι, είναι βασικό το άτομο να συναναστρέφεται με ανθρώπους που έχουν τους ίδιους στόχους και να νιώθει ότι ανήκουν στην ίδια ομάδα, αλλά και να καλλιεργεί ουσιαστικές διαπροσωπικές σχέσεις (relathionships).

Τι είναι τελικά η θετική ψυχολογία;

Εάν το άτομο καταφέρει να αξιοποιήσει τα ταλέντα και να υιοθετήσει με επιτυχία τους ρόλους της ενήλικης ζωής, τότε θα κατευθυνθεί ικανοποιητικά προς την προσπάθεια για βελτίωση και εύρεση θετικού νοήματος στην ζωή του (meaning). Το τελευταίο σημαίνει ότι αξιοποιεί τα θετικά χαρακτηριστικά του για να υπηρετήσει σκοπούς που υπερβαίνουν το ατομικό- εγωιστικό επίπεδο. Σαν αποτέλεσμα, οι άνθρωποι αυτοί μπαίνουν σε μία ροή (flow), δηλαδή βιώνουν το παρόν με μεγαλύτερη επίγνωση και ευχαρίστηση. Ταυτόχρονα, τα θετικά συναισθήματα και οι ουσιαστικές σχέσεις έχει αποδειχτεί ότι, μέχρι ένα σημείο, τους θωρακίζουν από τις κρίσεις και τα προβλήματα στη ζωή, καθώς βρίσκονται σε καλύτερη συναισθηματική κατάσταση, η οποία τους βοηθά να τα επιλύουν. Ακολούθως, αλλάζει και ο τρόπος που οι ευτυχισμένοι άνθρωποι αφηγούνται την ίδια τη ζωή τους, καθώς, όπως η θετική ψυχολογία έχει επιβεβαιώσει, η υποκειμενική ερμηνεία των γεγονότων τελικά διαδραματίζει σημαντικότερο ρόλο από τα ίδια τα γεγονότα.

Συντάκτης: Κατερίνα Σπαθαράκη,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.