Τι είναι τα capital controls και πώς μας έχουν επηρεάσει;
Η οικονομία μας τους τελευταίους μήνες έχει περάσει πρωτόγνωρες δοκιμασίες, οι οποίες πλέον την έχουν αλλάξει στα μάτια όλων μας. Μία από αυτές ήταν τα capital controls ή ελληνιστί «κεφαλαιακοί περιορισμοί», ένα καθεστώς υπό το οποίο οι κινήσεις στις καταθέσεις και γενικά στο τραπεζικό σύστημα δεν είναι πλέον ελεύθερες. Τα capital controls ήταν αναπόσπαστο κομμάτι του συστήματος Bretton Woods που εφαρμόστηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, το οποίο υποβοηθούσε την οικονομική παγκοσμιοποίηση, υποχρεώνοντας τα κράτη να συνδέουν το νόμισμά τους με τον χρυσό. Οι οικονομολόγοι της εποχής είχαν ιδιαίτερα αρνητική άποψη για τα capital controls φοβούμενοι πως θα έβλαπταν, αντί να προστάτευαν, την ελεύθερη οικονομία.
Παρόλα αυτά, οι οικονομικές κρίσεις της δεκαετίας του ’80 (Λατινική Αμερική), του ’90 (Άπω Ανατολή), του 1998-1999 (Ρωσία), αλλά και η τρέχουσα κρίση του 2008 έχουν οδηγήσει σε αναθεωρήσεις. Οι κεφαλαιακοί περιορισμοί είναι πλέον ένα απαραίτητο εργαλείο για να αποτραπεί η ανεξέλεγκτη φυγή κεφαλαίων (bank run) που μπορεί να προκληθεί από την έλλειψη αξιοπιστίας στην κυβέρνηση ή το τραπεζικό σύστημα, το οποίο λειτουργεί με μία πολύπλοκη διαδικασία, καθώς ουσιαστικά του επιτρέπει να έχει διαθέσιμο απόθεμα πολύ μικρότερο από το λογιστικό. Με άλλα λόγια, μπορεί οι συνολικές καταθέσεις των πολιτών να είναι π.χ. 100 δις ευρώ, αλλά μέσω των δανειοδοτήσεων, το πραγματικό απόθεμα να είναι 20 δις ευρώ – συνεπώς, αν αποφασίσουμε όλοι να σηκώσουμε τα λεφτά μας, το σύστημα θα καταρρεύσει. Αυτήν την κατάρρευση αποτρέπουν τα capital controls.
Σήμερα, η ελληνική οικονομία βρίσκεται σε καθεστώς capital controls για περισσότερους από δύο μήνες. Η εμπειρία από άλλες χώρες (π.χ. Κύπρος) λέει πως η διάρκειά τους μπορεί να φτάσει και τα δύο χρόνια. Οι επιπτώσεις τους όμως είναι πολύ πιο μακροπρόθεσμες: υποχρεωτικές άδειες ή ακόμα και απολύσεις, αφού πολλές επιχειρήσεις δεν έχουν τρόπο να δραστηριοποιηθούν χωρίς πρόσβαση στα κεφάλαια, φυγή επιχειρήσεων στο εξωτερικό, αδυναμία συναλλαγών με το εξωτερικό (και άρα με προμηθευτές, εξαγωγείς κλπ.), απροθυμία επενδυτικής δραστηριότητας, οικονομικός στραγγαλισμός Ελλήνων που ζουν στο εξωτερικό και εξαρτώνται οικονομικά από την Ελλάδα (π.χ. φοιτητές) και πολλά άλλα. Ας ελπίσουμε ότι αυτά τα φαινόμενα θα περιοριστούν στην περίπτωσή μας.
