Τι είναι η ομορφιά και πότε θεωρούμε κάποιον όμορφο;

Συντάκτης: Βασιλική Γεωργαντά

Η Wickipedia πολύ σωστά αναφέρει πως

«Η έννοια του ‘όμορφου’ συχνά περιλαμβάνει και την περίπτωση όπου μια ύπαρξη βρίσκεται σε πλήρη ισορροπία και αρμονία με την φύση, κατάσταση η οποία μπορεί να οδηγήσει σε αισθήματα έλξης και συναισθηματικής ευημερίας. Επειδή όμως, είναι μια υποκειμενική εμπειρία, συχνά λέγεται ότι η ομορφιά είναι στο μάτι του θεατή.»

Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν πως γενικώς η ομορφιά είναι υποκειμενική αλλά όπως πάντα θα βασιστούμε σε πειράματα και μελέτες που απέδειξαν πως η συμμετρία είναι ένας κοινά αποδεκτός τρόπος για να μιλήσουμε για αρμονία και ομορφιά.

Και με τη γοητεία, τι συμβαίνει;

Μία λέξη  παραπλήσια αλλά όχι ταυτόσημη με την ομορφιά, είναι η γοητεία. Όταν λέμε πως κάποιος ασκεί γοητεία πάνω μας, ή πως κάποιον τον θεωρούμε γοητευτικό, κατά βάθος εννοούμε πως το άτομο αυτό δεν είναι το «αντικειμενικά» όμορφο με τα τέλεια συμμετρικά χαρακτηριστικά, αλλά κάποιος  που προκαλεί σε εμάς έλξη, βασιζόμενοι στο προσωπικό μας γούστο και στις εμπειρίες που έχει καταγράψει ο εγκέφαλός μας. Παράδειγμα αν κάποιος μας θυμίζει ένα αγαπημένο πρόσωπο, ή αν κάνει κάποιο μορφασμό που εμείς αναγνωρίζουμε από προγενέστερες γνωριμίες, αυτομάτως αυτός ο άνθρωπος θα μας προκαλέσει έλξη ανεξάρτητα από τα συμμετρικά ή όχι χαρακτηριστικά του.

Ας δούμε τι σημαίνει ομορφιά για τον ευρύ πληθυσμό.

Ο αντρικός ορισμός της ομορφιάς

Ίσως έχετε ως δεδομένο, ότι η εξωτερική εμφάνιση κατατάσσεται ως νούμερο ένα στα στοιχεία της ομορφιάς ενός ατόμου, στα μάτια των άντρων. Αυτό όμως δεν συμβαίνει. Σε πρόσφατη έρευνα με τίτλο “Τι είναι τελικά η ομορφιά;”, οι άντρες που ερωτήθηκαν για την προσωπική τους άποψη πάνω στη γυναικεία ομορφιά, αναφέρθηκαν στην ευτυχία και την υγεία παρά σε συγκεκριμένα φυσικά χαρακτηριστικά. 

Παρακάτω ακολουθεί μία εξαίσια ομιλία του Σερ Φράνσις Γκάλτονο, ο οποίος μιλάει στο ανθρωπολογικό Ινστιτούτο της Μεγάλης Βρετανίας και Ιρλανδίας και οι απόψεις του αναλύονται και γίνονται αντικείμενο μελέτης μέχρι και σήμερα.

Ο Γκάλτον αναφέρει 3 κριτήρια της αντικειμενικής ομορφιάς

1)Άνθρωποι με μεικτά χαρακτηριστικά που εκπροσωπούν διαφορετικούς πληθυσμούς, και πιθανότατα ενσωματώνουν μεγαλύτερη γενετική διαφοροποίηση και προσαρμοστικότητα στο περιβάλλον θεωρούνται ελκυστικοί, ενώ αντιθέτως οι απόγονοι ομόφυλων εθνικοτήτων μας φαντάζουν λιγότερο ενδιαφέροντες.

2)Ο δεύτερος παράγοντας που συμβάλλει στην ομορφιά είναι η συμμετρία. Οι άνθρωποι γενικά βρίσκουν τα συμμετρικά πρόσωπα ελκυστικότερα από τα ασύμμετρα. Εξελικτικές ανωμαλίες συχνά συνδέονται με ασυμμετρίες. Τόσο στα φυτά και τα ζώα, όσο και στους ανθρώπους, οι ασυμμετρίες πολλές φορές προκύπτουν από παρασιτικές μολύνσεις. Προκύπτει επίσης πως η συμμετρία είναι επίσης ένας δείκτης υγείας.

3)Ο τρίτος παράγοντας, ο οποίος συμβάλλει στην ελκυστικότητα ενός προσώπου, είναι η επίδραση των ορμονών. Και εδώ, πρέπει να με συγχωρήσετε γιατί θα περιορίσω τα σχόλιά μου σε ετεροφυλοφιλικούς κανόνες. Αλλά είναι τα οιστρογόνα κι η τεστοστερόνη που παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση χαρακτηριστικών που βρίσκουμε ελκυστικά. Τα οιστρογόνα δημιουργούν χαρακτηριστικά που εκφράζουν γονιμότητα. Οι άνδρες βρίσκουν ελκυστικές τις γυναίκες που έχουν στοιχεία νεότητας και γονιμότητας. Ένα πολύ παιδικό πρόσωπο ίσως σημαίνει ότι το κορίτσι δεν είναι ακόμη γόνιμο, οπότε οι άντρες βρίσκουν ελκυστικές τις γυναίκες που έχουν μεγάλα μάτια, σαρκώδη χείλη και στενό πηγούνι, ως δείκτες νεότητας, και έντονα ζυγωματικά, ως δείκτη ωριμότητας.

Η τεστοστερόνη δημιουργεί χαρακτηριστικά, τα οποία θεωρούμε ως τυπικά αρρενωπά. Αυτά περιλαμβάνουν πυκνά φρύδια, λεπτά μάγουλα, και μεγαλύτερα, τετραγωνισμένα σαγόνια. Αλλά υπάρχει μια συναρπαστική ειρωνία. Σε πολλά είδη, αντίθετα, η τεστοστερόνη καταπιέζει το ανοσοποιητικό σύστημα. Άρα, η ιδέα ότι τα γνωρίσματα που προκαλεί η τεστοστερόνη είναι δείκτης υγείας δεν έχει καθολική ισχύ.

Τι συμβαίνει στο μυαλό, όταν βλέπουμε ένα όμορφο πρόσωπο;

Τα ελκυστικά πρόσωπα ενεργοποιούν μέρη του οπτικού μας φλοιού στο πίσω μέρος του εγκεφάλου μας, μια περιοχή που ονομάζεται εγκεφαλική έλικα, η οποία είναι ειδικά ρυθμισμένη να επεξεργάζεται πρόσωπα, και μια παρακείμενη περιοχή που ονομάζεται πλευρικό ινιακό σύμπλεγμα, το οποίο είναι ειδικά διαμορφωμένο να επεξεργάζεται αντικείμενα.

Επιπλέον, ελκυστικά πρόσωπα ενεργοποιούν τμήματα του κέντρου ανταμοιβής και ευχαρίστησης στο εμπρός μέρος και στο βάθος του εγκεφάλου, συμπεριλαμβανομένων περιοχών που έχουν περίπλοκα ονόματα, όπως το κοιλιακό ραβδωτό στρώμα, ο κογχομετωπιαίος λοβός και ο μεσοκοιλιακός προμετωπιαίος φλοιός. Ο οπτικός μας εγκέφαλος που είναι ρυθμισμένος να επεξεργάζεται πρόσωπα και αλληλεπιδρά με τα κέντρα ευχαρίστησης ώστε να καθορίζουν την εμπειρία της ομορφιάς.

Διεξήχθη ένα πείραμα, στο οποίο οι άνθρωποι είδαν μια σειρά προσώπων, και σε μία περίπτωση, έπρεπε να αποφασίσουν εάν ένα ζευγάρι προσώπων ήταν το ίδιο ή άλλο άτομο. Ακόμα και σε αυτήν την περίπτωση, τα ελκυστικά πρόσωπα προκάλεσαν νευρική δραστηριότητα στον οπτικό τους φλοιό, αν και σκέφτονταν μόνο για την ταυτότητα ενός προσώπου και όχι για την ομορφιά τους. Ομοίως μια άλλη ομάδα βρήκε αυτόματες αποκρίσεις στην ομορφιά μέσα στα κέντρα ευχαρίστησης. Σε συνδυασμό, αυτές οι μελέτες δείχνουν ότι το μυαλό μας αυτόματα αντιδρά στην ομορφιά με τη σύνδεση όρασης και ευχαρίστησης. Φαίνεται ότι αυτοί οι ανιχνευτές ομορφιάς αντιδρούν κάθε φορά που βλέπουμε την ομορφιά, ανεξάρτητα από το οτιδήποτε άλλο μπορεί να σκεφτόμαστε.

Το στερεότυπο «η ομορφιά είναι καλή» έχει εξήγηση επιστημονική

Μέσα στον κογχομετωπιαίο φλοιό, υπάρχει αλληλοεπικαλυπτόμενη νευρική δραστηριότητα ως αντίδραση στην ομορφιά και την καλοσύνη και αυτό συμβαίνει ακόμα και όταν οι άνθρωποι δε σκέφτονται αποκλειστικά την ομορφιά ή την καλοσύνη. Οι εγκέφαλοί μας φαίνεται να συνδέουν την ομορφιά και την καλοσύνη ακούσια. Και αυτή η ακούσια σύνδεση ίσως είναι το βιολογικό ερέθισμα για πολλά από τα κοινωνικά αποτελέσματα της ομορφιάς. Οι ελκυστικοί άνθρωποι απολαμβάνουν κάθε πλεονέκτημα σε αυτήν τη ζωή. Θεωρούνται πιο ευφυείς, πιο έμπιστοι, τους δίνονται μεγαλύτερες αμοιβές και λιγότερες τιμωρίες, ακόμα και όταν τέτοιες «διακρίσεις» δε δικαιολογούνται.

Προκαταλήψεις και άλλα δεινά σχετικά με την δυσμορφία

Τέτοιες παρατηρήσεις αποκαλύπτουν την άσχημη πλευρά της ομορφιάς. Δυστυχώς, έχουμε επίσης το στερεότυπο «η δυσμορφία είναι κακή». Αυτά τα στερεότυπα τα εκμεταλλεύονται και τα μεγεθύνουν οι εικόνες από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, όπου οι δυσμορφίες στο πρόσωπο συχνά χρησιμοποιούνται ως ο γρήγορος τρόπος να απεικονίσουν κάποιον ως αχρείο χαρακτήρα. Χρειαζόμαστε λοιπόν να αντιληφθούμε αυτές τις σιωπηρές προκαταλήψεις εάν θέλουμε να τις ξεπεράσουμε και να στοχεύσουμε σε μια κοινωνία, στην οποία να αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους δίκαια και ανεξάρτητα από την τυχαιότητα της εμφάνισής τους.

Συντάκτης: Βασιλική Γεωργαντά,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.