Τι είναι η τρομοκρατία και ποιες οι μορφές της;

Συντάκτης: Φλώρα Φωκά

Ποια είναι η τρομοκρατία και ποιες πράξεις πρέπει να χαρακτηριστούν ως τρομοκρατικές είναι μία δύσκολη ερώτηση. Πολλοί αντιλαμβανόμαστε την έννοια της τρομοκρατίας υπό το πρίσμα δύο διαστάσεων. Είτε ως επιθετική ενέργεια με στόχο την εξουσία είτε ως ενέργεια με στόχο την κοινωνία. 

 Moρφές Τρομοκρατίας 

  • Τρομοκρατία που χρηματοδοτείται από το κράτος, η οποία συνίσταται σε τρομοκρατικές ενέργειες ενός κράτους ή κυβέρνησης σε ένα άλλο κράτος ή κυβέρνηση, λόγω διαπλεκόμενων συμφερόντων. Για παράδειγμα, η αντίδραση στην καταπίεση της Δύσης απέναντι σε διάφορες εθνότητες, οι οποίες διεκδικούν είτε αυτοδιάθεση, όπως οι Κούρδοι και οι Παλαιστίνιοι, οι οποίες μετά από πολυετείς ανεπιτυχείς ειρηνευτικές διπλωματικές ενέργειες, οδηγούνται σε τρομοκρατικές ενέργειες. Άλλο παράδειγμα, είναι ο πόλεμος στο Ιρακ, όπου οι τρομοκρατικές επιθέσεις αντιμετωπίζονται ως προσπάθειες απελευθέρωσης από τις δυνάμεις κατοχής, δηλαδή των ΗΠΑ και των συμμάχους τους.
  • Έναν άλλο τύπο τρομοκρατίας αποτελούν οι τρομοκρατικές ομάδες που επαναστατούν εναντίον της κυβέρνησής τους.
  • Τρομοκρατικές ενέργειες που έχουν τις ρίζες τους στην πολιτική ιδεολογία ή ως σύγκρουση πολιτισμικών αξιών μεταξύ Ανατολής και Δύσης.
  • Δογματική Τρομοκρατία, όπως ομάδες που έχουν ιδεολογικά κίνητρα θρησκευτικά, εθνικιστικά κλπ.
  • Τρομοκρατία ως εγκληματική πράξη από φανατισμένα άτομα, ευάλωτα στην προπαγάνδα, η οποία προέρχεται από τα ΜΜΕ ή τους ηγέτες των τρομοκρατικών οργανώσεων.
  • Ως αντίδραση στην αδικία και την καταπίεση που υφίστανται οι λαοί του Τρίτου Κόσμου από τις ανεπτυγμένες οικονομικά χώρες της Ευρώπης και τις ΗΠΑ.
  • Κρατική τρομοκρατία ονομάζεται η κυβερνητική υποστήριξη βίαιων μη κρατικών φορέων που εμπλέκονται στην τρομοκρατία. Τα κράτη μπορεί να χρηματοδοτήσουν τρομοκρατικές ομάδες με διάφορους τρόπους, όπως ενδεικτικά η χρηματοδότηση τρομοκρατικών οργανώσεων, η παροχή εκπαίδευσης σε αυτές, η προμήθεια τους με όπλα και η φιλοξενία ομάδων εντός των συνόρων του.

Τι είναι επανάσταση; 

Αυτοί στους οποίους αποδίδεται ο όρος τρομοκράτης σπάνια αποδέχονται τον όρο, αυτοαποκαλούνται επαναστάτες ή μαχητές της ελευθερίας και θεωρούν τις πράξεις τους δράσεις στο πλαίσιο μίας επανάστασης, όπως αναφέρουν σε έρευνα η Αφροδίτη Μπάκα από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, και η Βασιλική Τρίγκα από το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης. Η διαφορά εντοπίζεται στην ηθική διάσταση μεταξύ τους.

O Anthony Giddens, γνωστός κοινωνιολόγος, διακρίνει τρία χαρακτηριστικά της επανάστασης. Πρώτον αποτελεί ένα μαζικό κοινωνικό κίνημα. Δεύτερον, απαιτεί μείζονες διαδικασίες μεταρρύθμισης ή μεταβολής του ισχύοντος συστήματος. 

Τέλος, απειλεί ή ασκεί χρήση βίας. Η ειδοποιός διαφορά που διακρίνει την επανάσταση από την τρομοκρατία, είναι η μαζικότητα. Η επανάσταση προϋποθέτει πολύ μεγαλύτερη συμμετοχή ατόμων, και όχι μόνο από κάποια ενεργή μειονότητα. Ωστόσο, ακόμη και οι περιπτώσεις μαζικών δράσεων πολιτικής βίας, από διάφορα εθνοαπελευθερωτικά κινήματα, όπως οι Κούρδοι και Παλαιστίνιοι αυτονομιστές, χαρακτηρίζονται από το «εχθρικό» κράτος ως «τρομοκράτες».

«Πρέπει να επιδιώκουμε την ελευθερία και όχι μόνο την ασφάλεια, αν όχι για κάποιον άλλο λόγο, επειδή μόνο η ελευθερία μπορεί να καταστήσει την ασφάλεια ασφαλή». – Karl Popper

Ο ρόλος των ΜΜΕ 

Και εδώ επανερχόμαστε στο ζήτημα της επιρροής που αναφέραμε αρχικά, η οποία τίθεται στο στόχαστρο των διαφορετικών κοινωνικών ομάδων. Οι πληροφορίες και τα μηνύματα που µμεταδίδονται από τα Μ.Μ.Ε. επηρεάζουν και διαμορφώνουν τις γνώσεις και στάσεις των ανθρώπων για µία μεγάλη ποικιλία θεμάτων. Σκοπός των ΜΜΕ είναι η μέγιστη επιρροή του γενικού πληθυσμού, ασκώντας κατά τρόπο τινά μία ακόμη εξουσιαστική μεταχείριση, και αποσκοπώντας στον κοινωνικό έλεγχο και την διατήρηση του κατεστημένου. Όλο και περισσότερο τα μέσα μαζικής επικοινωνίας λειτουργούν ως μέσα έκφρασης ενός συστήματος κυριαρχίας και ταυτόχρονα μέσα για την ενίσχυσή του.

Παράλληλα, αποτελούν φορείς κατασκευής πραγματικότητας. Δεν είναι απλοί φορείς ή πομποί µηνυμάτων, αλλά µε τη δράση τους δομούν την ίδια την πραγματικότητα, δομούν προσωπικότητες και κοινωνικά ζητήματα, παράγοντας συγκεκριμένες εικόνες της κοινωνίας στην οποία λειτουργούν. Κανένα καθεστώς, ακόμη και το πιο φιλελεύθερο, δεν επιτρέπει ν’ αποκαλυφθεί ολόκληρη η αλήθεια μέχρι την τελευταία λεπτομέρειά της στους πολίτες, ιδιαίτερα όταν αυτή αφορά σε πολιτικοοικονομικά σκάνδαλα προσώπων που στέκονται ψηλά στην ιεραρχία. Συνήθως, διαδίδουν την ανάγκη αντιτρομοκρατικής δράσης για τις ομάδες που ακούν βία, αλλά δεν μάχονται με τον ίδιο τρόπο την βία που ασκεί η πολιτική κυριαρχία.

Επίλογος 

Η τρομοκρατία διαιωνίζει τον εθνικισμό, τον στερεοτυπικό τρόπο σκέψης μιας και προϋποθέτει την πόλωση της ομάδας, και τον εξτρεμισμό. Λειτουργεί στους περισσότερους, ως υπενθύμιση φόβου και αυτό εγείρει τα πατριωτικά συναισθήματα και την επακόλουθη αποφασιστικότητά τους να υπερασπιστούν το έθνος και τα ιδανικά τους (Schildkraut). Αυξάνει τον εθνοκεντρισμό, την αδιαλλαξία και την ξενοφοβία, αλλά και την προθυμία των πολιτών  να αποποιηθούν βασικές αστικές ελευθερίες και να υποστηρίξουν την αύξηση των ποινών για κάθε παραβατική συμπεριφορά (Crowson et al 2006).

Όπως αναφέρουν η Ρήγα & Κακαλέτρης  στην έρευνά τους, «η αστάθεια που προκαλεί η τρομοκρατία και η αντιτρομοκρατία, δηλαδή η κινητοποίηση του κράτους εναντίον των αρνητών του με αντιτρομοκρατικές ειδικές νομοθεσίες, ειδικές ομάδες καταστολής, άρση ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων, ακόμη και πολεμικές επιχειρήσεις, όπως στο Αφγανιστάν κ.ο.κ, φαίνεται να έχει ιδιαίτερη αξία ως μέσο άσκησης πολιτικής…»

Βιβλιογραφία

Rummel, R.J. (1996). Death by government. New Brunswick, NJ: Transaction Publishers

Giddens, A. (2002). Κοινωνιολογία. Αθήνα: Gutenberg.

Παπαστάμου, Στ., Προδρομίτη, Γ., & Παυλόπουλου (2010). Κοινωνική σκέψη, νόηση και συμπεριφορά: 29 Έλληνες κοινωνικοί ψυχολόγοι ανακρίνουν την επιστήμη τους. Αθήνα: Πεδίο

Παπαστάμου, Σ. &Προδρομίτης, Γ. (2003) . Τρομοκρατία και Εξουσία: Ο αντίλογος της συνεκτικότητας. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Τσόμσκι, Ν. (2002). Τα αίτια και οι επιπτώσεις της τρομοκρατίας. Στο Η Τρομοκρατία και η κοινωνία των πολιτών. Αθήνα: Μεταίχμιο.

Λιβιεράτος, Κ., Φραγκούλης, Τ. (1991). Η κουλτούρα των Μέσων, μαζική κοινωνία και πολιτιστική βιομηχανία. Αθήνα: Αλεξάνδρεια

Συντάκτης: Φλώρα Φωκά,

Influence:

Οι βασικές σπουδές  που απέκτησα έχουν ως αντικείμενο την  Ελληνική Φιλολογία και Γλωσσολογία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Τρέφω μεγάλο ενδιαφέρον για την ανάλυση και επεξεργασία κειμένων…