Τι είναι η εξατομίκευση και γιατί είναι σημαντική στην πορεία προς την αυτογνωσία;

Η εξατομίκευση θεωρείται ένα μέσο για να αναπτύξει το άτομο τις μοναδικές του δυνατότητες, τα ενδιαφέροντα και τις προτιμήσεις του, στο πλαίσιο του σεβασμού της κοινωνίας στην οποία ανήκει και στην οποία ζει.

Για τον Καρλ Γιουνγκ, τον διάσημο Ελβετό ψυχίατρο και ψυχαναλυτή η εξατομίκευση έχει να κάνει με την επίτευξη μεγαλύτερης αυτογνωσίας και την ολοκλήρωση των αντιθέσεων.Για τον Γιουνγκ, η εξατομίκευση έχει να κάνει με την επίτευξη μεγαλύτερης αυτογνωσίας και την ολοκλήρωση των αντιθέσεων.

Το θέμα της εξατομίκευσης έχει προκαλέσει μεγάλο ενδιαφέρον από διάφορους επιστημονικούς κλάδους, δεδομένου ότι αναφέρεται στη διαδικασία που λαμβάνει χώρα από τα πρώτα χρόνια της ζωής μέχρι το άτομο να αποκτήσει αυτονομία και ανεξαρτησία.

Η έννοια της εξατομίκευσης έχει πάρει πολλές αποχρώσεις ανάλογα με την προσέγγιση που ακολουθείται, αλλά μια από τις σημαντικότερες προσεγγίσεις της έννοιας ήταν αυτή του Καρλ Γιουνγκ. Για τον Καρλ Γιουνγκ, η σημασία της εξατομίκευσης είναι ότι επιτρέπει στο άτομο να αναπτύξει τον “εαυτό” του σε υγιή σχέση με τους άλλους.

Τι είναι η εξατομίκευση;

Ο δημιουργός της έννοιας της εξατομίκευσης ως βασικής πτυχής της ψυχολογικής μας ανάπτυξης είναι ο Καρλ Γιουνγκ. Αυτός ο ψυχολόγος στήριξε μεγάλο μέρος της θεωρίας του στη διαδικασία της εξατομίκευσης ως τον τελικό στόχο που κάθε ανθρώπινο ον επιδιώκει να επιτύχει.

Για τον ψυχαναλυτή, αυτό έχει να κάνει με την επίτευξη μεγαλύτερης επίγνωσης του εαυτού μας. Ο ορισμός που προτείνει στο έργο του “Ψυχολογικοί τύποι” υποστηρίζει ότι η εξατομίκευση είναι το εξής:

“Η διαδικασία με την οποία το άτομο συγκροτείται και εξατομικεύεται, και ειδικότερα η διαδικασία με την οποία το άτομο αναπτύσσει τη δική του οντότητα που διαφέρει από εκείνη των άλλων και από τη συλλογική ψυχολογία. Η εξατομίκευση είναι επομένως μια διαδικασία διαφοροποίησης, στόχος της οποίας είναι η ανάπτυξη της ατομικής προσωπικότητας”.

Πώς συμβαίνει η εξατομίκευση;

Η εξατομίκευση συμβαίνει πάντα με συγκρουσιακό τρόπο, αφού αντιπροσωπεύει την αναζήτηση της ολοκλήρωσης και της αρμονίας μεταξύ αντιτιθέμενων τάσεων. Οι πιο τονισμένες από αυτές τις εντάσεις είναι εκείνες που δημιουργούνται μεταξύ του συνειδητού και του ασυνείδητου και του ατομικού και του συλλογικού.

Αν και υπάρχουν διαφορετικές προτάσεις για το πώς πραγματοποιείται η ανάπτυξη της εξατομίκευσης σύμφωνα με τη θεωρία του Γιουνγκ, πολλοί θεωρητικοί χωρίζουν τη διαδικασία στα βασικά στάδια που αναφέρονται παρακάτω.

Το πρώτο στάδιο της εξατομίκευσης

Η εξατομίκευση ξεκινά με την αναγνώριση ότι υπάρχουν πτυχές του εαυτού μας που είναι κρυμμένες και αποτελούν μέρος ενός ασυνείδητου που, μέχρι τώρα, ήταν άγνωστο. Από εκεί και πέρα, το άτομο αναγνωρίζει ότι υπάρχουν πολλά περισσότερα σε αυτό και θέτει σε κίνηση μια διαδικασία για να αναγνωρίσει τι είναι αυτό και να το ενσωματώσει στη συνείδησή του.

Το δεύτερο στάδιο

Αυτό το στάδιο έχει να κάνει με την αποδοχή και την ενσωμάτωση των σκιών – δηλαδή με την εύρεση και την αποδοχή των κρυμμένων ή αποκηρυγμένων πτυχών του εαυτού μας. Πολλά από τα στοιχεία που αποτελούν μέρος των σκιών μας δεν είναι κοινωνικά αποδεκτά ή δεν εκτιμώνται. Ωστόσο, πρέπει να γίνουν αποδεκτά ως μέρος της φύσης μας και πρέπει να μάθουμε να ζούμε μαζί τους.

Αυτό το στάδιο δείχνει τη σημασία που έδινε ο Γιουνγκ στην ολοκλήρωση και την αρμονία των αντιθέτων. Ουσιαστικά, θα μπορούσαμε να εξηγήσουμε αυτό το στάδιο ως την αποδοχή των δικών μας περιορισμών και των πτυχών για τις οποίες δεν είμαστε τόσο περήφανοι. Επομένως, το ζητούμενο είναι να αναγνωρίσουμε τον εαυτό μας ως ατελή και να το αποδεχτούμε αυτό.

Το τρίτο στάδιο της εξατομίκευσης

Αναφέρεται στη συνάντηση με τα σεξουαλικά αρχέτυπα, όπως “η anima” και “ο animus”. Το anima αναφέρεται στη θηλυκή πτυχή στους άνδρες, ενώ το animus αναφέρεται στην αρσενική πτυχή στις γυναίκες.

Το τέταρτο στάδιο

Αυτό το στάδιο σχετίζεται με την αποδοχή των ορίων μας – δηλαδή την ενσωμάτωση των σκιών μας και την αναγνώριση και το σεβασμό των ανθρώπινων ορίων μας. Αυτό μας επιτρέπει να οραματιστούμε τον εαυτό μας από ταπεινότητα και να ανακαλύψουμε πώς να ζήσουμε μια ζωή που ευθυγραμμίζεται καλύτερα με τους μοναδικούς τρόπους ύπαρξής μας.

Το πέμπτο στάδιο

Το τελευταίο στάδιο έχει να κάνει με την ίδια την εξατομίκευση, η οποία επιτυγχάνεται με την ενσωμάτωση των αντιθέσεων. Με άλλα λόγια, καταλήγει σε έναν αρμονικό ψυχισμό. Όπως αναφέρει ο Jung (1939) στα γραπτά του, μέσω αυτού του σταδίου “ο ψυχισμός παύει να είναι δύο ασύμβατα μισά και γίνεται ένα όλον”.

Πώς να βοηθήσετε τη διαδικασία εξατομίκευσης

Διάφορες πτυχές μπορούν να συνδράμουν και να υποστηρίξουν τη διαδικασία εξατομίκευσης.

• Μάθετε να αναγνωρίζετε και να αποδέχεστε τα αντίθετα στην προσωπικότητά σας. Αυτό είναι ένα από τα κλειδιά της αναλυτικής ψυχοθεραπείας. Δηλαδή, επιδιώκει να αναγνωρίσει τις προτεινόμενες τάσεις προκειμένου να εργαστεί πάνω σε αυτές και έτσι να αποτρέψει τους ανθρώπους από το να πέσουν σε ακρότητες.
• Αποφυγή της εξάρτησης. Στο δρόμο προς την εξατομίκευση, ο Γιουνγκ κατέστησε σαφές ότι οι θεραπευτικές σχέσεις πρέπει πάντα να διευκολύνουν την αυτονομία. Δηλαδή, ο ασθενής θα πρέπει να αποτρέπεται από το να δημιουργεί δεσμούς εξάρτησης από τον θεραπευτή του. Είναι απαραίτητο να είναι σε θέση να αναπτύξει πόρους για να στηριχθεί και να υπερασπιστεί τον εαυτό του.
• Να παρέχει ένα ασφαλές περιβάλλον προσκόλλησης. Η εξατομίκευση είναι μια διαδικασία που περιλαμβάνει την αποδέσμευση από κάποιες από τις ιδέες των γονέων και των συνομηλίκων μας. Ωστόσο, προκειμένου να εξερευνήσει τον κόσμο, είναι επίσης απαραίτητο να νιώθει ασφάλεια και εμπιστοσύνη σε αυτόν. Αυτές οι προϋποθέσεις προάγονται από τα σχεσιακά πλαίσια ασφαλούς προσκόλλησης.

Συντάκτης: Ευαγγελία Μποζαντζόγλου,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.