Ταξίδι στις σπηλιές που “χορεύουν”

Πίσω στο 2014 και σε ένα από τα ωραιότερα ταξίδια που έχω κάνει με προορισμό την Ισπανία. Βαρκελώνη, Μαδρίτη, Σεβίλλη και Γρανάδα αποτελούν τις πόλεις που η καθεμιά τους ξεχωριστά σου δίνει να θυμάσαι και κάτι διαφορετικό, με έντονη την αίσθηση της έλξης, σαν μαγνήτης, να σε “τραβά” για να τις επισκεφτείς πάλι μια μέρα.

Όταν επέστρεψα το πρώτο πράγμα που είπα στους δικούς μου γι’ αυτό το ταξίδι ήταν ότι θα πάω να ζήσω στις σπηλιές της Γρανάδας για να χορεύω φλαμένκο. Η μητέρα μου, πολύ ειλικρινά και αυθόρμητα, γέλασε, αλλά όταν τις έδειξα τις φωτογραφίες, μου απάντησε χαμογελώντας: «Μπορώ να καταλάβω τι είναι αυτό που σε γοήτευσε!».

Η Γρανάδα (Γρενάνδη ή αλλιώς Ελιβύργη για τους Αρχαίους Έλληνες) είναι η καθ’ όλα της μαγευτική πόλη που αποτελεί κομμάτι της Ανδαλουσίας. Χτισμένη πάνω σε τρεις λόφους, συνδυάζοντας βουνό και θάλασσα είναι η αλάνθαστη επιλογή για να γνωρίσεις την κουλτούρα, την παράδοση και τον Ισπανικό πολιτισμό μέχρι τις ρίζες του.

Στην κατεχόμενη από τους Μουσουλμάνους πόλη, έρχονται νομαδικές τσιγγάνικες φυλές, οι λεγόμενοι στα ισπανικά gitanos (χιτάνος). Κανείς δεν ξέρει με βεβαιότητα από πού ταξίδεψαν. Ίσως από την Ινδία ή την Αίγυπτο, αν σκεφτεί κανείς ότι η λέξη«Gitano» προέρχεται από την ισπανική Egipcio- Egiptano που σημαίνει Αιγύπτιος.  

Άνθρωποι ιδιαίτεροι, με πολύχρωμα και περίεργα για τα δεδομένα και την εποχή ρούχα, με έντονο και θορυβώδες ταπεραμέντο. Κουβαλώντας εκτός από την πραμάτεια τους μαζί και την κουλτούρα τους, εγκαθίστανται στους λόφους του Σακρομόντε, γίνονται ένα με τους ήδη εγκατεστημένους κατοίκους της πόλης και μοιράζουν απλόχερα τα ήθη και έθιμά τους.

Διαμορφώνουν τα σπίτια τους, τις σπηλιές τους,  με τον δικό τους τρόπο. Ασβεστωμένα μέσα και έξω για να αντανακλάται το φως, έρχονταν μαγευτικά σε αντίθεση με τα πολύχρωμα χαλιά, φλοκάτες και μαντίλια τοποθετημένα  σε διάφορα σημεία της σπηλιάς και στον εξωτερικό χώρο. Από μακριά έχεις την εντύπωση πως είναι ένα με τη γη, ενώ η βόλτα από κοντά θα σου παρουσιάσει ότι υπάρχει τελικά μια αγνή μορφή ζωής, όπου όλα και όλοι μοιάζουν χαρούμενοι και ευτυχισμένοι.

Διώχθηκαν και κυνηγήθηκαν πολλές φορές είτε από τις εκάστοτε κυβερνητικές δυνάμεις σε κάθε εποχή, όπως αυτή της δικτατορίας του Φράνκο, είτε από τις φυσικές καταστροφές που έπληξαν την περιοχή και κατέστρεψαν ένα μεγάλο μέρος των σπιτιών. Λαός και άνθρωποι πονεμένοι, κουβαλώντας τη δική τους ιστορία, έρχονται να αφομοιωθούν με τους Μουσουλμάνους, τους Εβραίους και τους Ανδαλουσιανούς πάνω στους λόφους του Σακρομόντε. Το ΄΄πάντρεμα΄΄ της τσιγγάνικης κουλτούρας με τις υπόλοιπες είχε ως αποτέλεσμα τη γέννηση του Flamenco μέσα στις σπηλιές της Γρενάνδης.

Οι gitanos τραγουδούν τη ζωή τους και τα τραγούδια περνούν από γενιά σε γενιά. Το λεγόμενο Cante Jonto (κάντε χόντο) είναι η πρώτη αγνή μορφή του flamenco με μια αντρική φωνή να διηγείται ιστορίες, τραγουδώντας.  Αργότερα, οι γενιές που ακολουθούν, προσθέτουν την κιθάρα και τον χορό που είναι η απόλυτη κινησιολογική έκφραση των συναισθημάτων των τραγουδιών και του νοήματός τους. Τα τραγούδια μιλούν για τον έρωτα, τον θάνατο, την εξορία και τον διωγμό, θεματολογία οικεία, που θυμίζει πολύ τα δικά μας ρεμπέτικα.

Η προέλευση της ονομασίας flamenco είναι αβέβαιη και αυτό λόγω της μακραίωνης ιστορίας αλλά και της αρχικά προφορικής παράδοσης των τραγουδιών. Οι gitanos είναι εξόριστος λαός, είναι “felag mengu” που σημαίνει φυγάδες χωρικοί.

Σήμερα κάνοντας μια βόλτα στο Σακρομόντε  θα συνειδητοποιήσεις ότι τα πράγματα μπορεί να μην άλλαξαν και τόσο από εκείνη την εποχή. Οι σπηλιές αποτελούν ακόμα σπίτια  με τον ίδιο τρόπο κατασκευασμένα και περιποιημένα, ενώ, ακόμα και σήμερα, μένουν οικογένειες τσιγγάνων που κρατούν αυθεντική και αναλλοίωτη την φλογερή παράδοση του flamenco, δίνοντας συνέχεια. Άλλες πάλι, είναι ειδικά διαμορφωμένες για να παρακολουθήσεις από κοντά τον παραδοσιακό χορό και να κάνεις ένα ταξίδι στο χρόνο.

Αυτό όμως που κάνει εντονότερη τη θετική εντύπωση είναι ότι η περιοχή ακόμα κατοικείται από ανθρώπους εξόριστους, ακόμα και οικειοθελώς, από όλα τα μήκη και πλάτη της γης, που αναγνωρίζουν το πνεύμα αποδοχής και ελευθερίας που αιωρείται στο Σακρομόντε. Μόλις τελειώσεις τη βόλτα σου σίγουρα θα σκεφτείς : «Οι άνθρωποι εδώ ζουν ευτυχισμένοι!».

Ας κρατήσουμε ακόμη μια μικρή αλλά σημαντική λεπτομέρεια! Οι gitanos της Ινδίας ή της Αιγύπτου- δεν έχει τόσο σημασία- αφομοιώθηκαν και έγιναν, έστω και μακροχρόνια, gitanos της Ισπανίας, ενώ η ζωή τους, με τα ήθη και έθιμά τους αποτελεί σήμερα αναπόσπαστο κομμάτι της λαογραφίας της Ανδαλουσίας και του Ισπανικού πολιτισμού γενικότερα. Η αφομοίωση διαφορετικών λαών και διαφορετικής κουλτούρας, ίσως δεν είναι τόσο ανέφικτη όσο τη φανταζόμαστε.

Συντάκτης: Κωνσταντίνα Φωτοπούλου,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.