Η πράσινη χημεία αναφέρεται στην εφαρμογή ενός συνόλου αρχών που μειώνουν ή εξαλείφουν τη χρήση ή την παραγωγή επικίνδυνων ουσιών …
Τα αξιώματα της Χημείας που διέπουν τη ζωή μας
«Ω κορωνίδα των Επιστημών, θαυματουργή Χημεία,
που μέσα από τα σκύβαλα στολίδια βγάζεις
και πετράδια, μπορείς τα τίμια να τα πλάσεις από την ατιμία,
να βρεις ερωτικούς παλμούς και στην καρδιά την άδεια;»
έχει γράψει ο σπουδαίος μας ποιητής Κωστής Παλαμάς. Και πράγματι, η Χημεία αποτελεί την «Κορωνίδα των Επιστημών» που μαζί με τα Μαθηματικά και τη Φυσική ορίζουν τη φύση, τον κόσμο μέσα στον οποίο ζούμε, ακόμη και εμάς τους ίδιους.
Έχετε αναρωτηθεί ποτέ αν η ανθρώπινη φύση μας σε ψυχοκοινωνικό επίπεδο, διαμορφώνεται ή εξαρτάται από τα αξιώματα της Χημείας που μαθαίναμε στα σχολικά μας χρόνια; Η λογική λέει πως σαν μέρος αυτού του συνόλου που λέγεται Σύμπαν, ο άνθρωπος έχει «πλαστεί» με βάση όλα τα θεωρήματα και τους κανόνες που δημιούργησαν την ύλη, τα σώματα και τον κόσμο γύρω μας.
Πράγματι, η βιολογία μας υπακούει πιστά στη Χημεία, τη Φυσική και τα Μαθηματικά, όμως τι γίνεται με τις βαθύτερες ανάγκες και την ψυχοσύνθεσή μας; Επηρεάζονται και αυτά από τα αξιώματα των Επιστημών;
Η απάντηση είναι θετική. Γιατί πολύ απλά, δεν παύουμε να είμαστε κι εμείς κομμάτια αυτού του απέραντου συμπαντικού πάζλ. Γι’ αυτό λοιπόν, αν πολλές φορές προβληματίζεστε ή ανησυχείτε για ορισμένες συμπεριφορές, είτε δικές σας είτε γνωστών σας ανθρώπων, απλά σκεφτείτε ότι κατά πάσα πιθανότητα, αυτές είναι μέρος της ίδιας σας της φύσης. Ας δούμε πρακτικά ορισμένα τέτοια παραδείγματα.
«Οι χημικοί δεσμοί μειώνουν την ενέργεια των ατόμων»
Το συγκεκριμένο αξίωμα το έχουμε όλοι διδαχτεί στη Χημεία της Ά Λυκείου. Όταν λοιπόν ήμουν κι εγώ μαθήτρια, ο καθηγητής της Χημείας μας είχε πει χαρακτηριστικά ότι «τα χημικά στοιχεία έχουν πολύ υψηλές ενέργειες και έτσι είναι «άτακτα». Όταν όμως δημιουργήσουν χημικό δεσμό με ένα άλλο στοιχείο, η ενέργειά τους μειώνεται και «ηρεμούν». Ακριβώς όπως συμβαίνει με τους ανθρώπους».
Στην αρχή, σαν μαθητές, γελάσαμε με αυτόν τον παραλληλισμό. Όμως η μέχρι τώρα ενήλικη ζωή μας αποδεικνύει πως ο καθηγητής είχε δίκιο. Πράγματι, οι άνθρωποι ξεκινούν να είναι ανήσυχοι όταν παραμένουν μόνοι τους. Ψάχνουν υποσυνείδητα ή και φανερά να δημιουργήσουν δεσμό με έναν άλλο άνθρωπο με τον οποίο θα ταιριάζουν και αυτή η σχέση θα τους προσφέρει ψυχική ηρεμία. Έτσι ακριβώς, τα χημικά στοιχεία κάνουν χημικούς δεσμούς μόνο με άλλα στοιχεία, με τα οποία ταιριάζουν (ακόμη και με τον εαυτό τους). Με αυτόν τρόπο, ηρεμούν ενεργειακά, δημιουργούν χημικές ενώσεις και κατά συνέπεια ολόκληρο τον κόσμο γύρω μας.
«Τα ευγενή αέρια δεν δημιουργούν χημικούς δεσμούς»
Μέσα στα 116 χημικά στοιχεία που απαρτίζουν το σύμπαν, 6 από αυτά – τα λεγόμενα ευγενή αέρια- δεν δημιουργούν καθόλου χημικούς δεσμούς, για τον λόγο ότι έχουν από τη φύση τους κατακτήσει την χαμηλότερη ενεργειακή στάθμη κι έτσι είναι αρκετά «ήρεμα» μόνα τους. Με τον ίδιο τρόπο, πολλοί άνθρωποι νιώθουν καλύτερα μόνοι τους πάρα όταν είναι σε σχέση, πράγμα το οποίο (θα έπρεπε να) είναι απολύτως αποδεκτό από την κοινωνία μας και όχι να αποτελεί αφορμή κουτσομπολιού. Αν λοιπόν ανήκετε κι εσείς σε αυτή την κατηγόρια, σκεφτείτε ότι αποτελείτε ένα ιδιαίτερο και ξεχωριστό κομμάτι του συνόλου, που χωρίς αυτό δεν μπορεί να υπάρξει καθόλου σύνολο.
«Αντιδράσεις απλής ή διπλής αντικατάστασης»
Οι χημικές ενώσεις αποτελούνται από δύο χημικά στοιχεία (οι χημικές ομάδες) τα οποία συγκρατούνται με χημικούς δεσμούς για τους λόγους που εξηγήσαμε παραπάνω. Αν μέσα στο περιβάλλον της ένωσης βρεθεί κάποιο άλλο στοιχείο με «καλύτερα χαρακτηριστικά» από το ένα από τα δύο μέλη της ένωσης, τότε ο δεσμός θα σπάσει και θα δημιουργηθεί νέος. Το άτομο με τα λιγότερο καλά χαρακτηριστικά θα αντικατασταθεί από το άτομο με τα καλύτερα χαρακτηριστικά. Φανταστείτε το σαν ένα ζευγάρι χορευτών τη στιγμή που κάποιος «καλύτερος καβαλιέρος» ζητάει να χορέψει με την ντάμα και εκείνη δέχεται.
Μήπως κάπως έτσι δεν λειτουργούν πολλές φορές και οι ανθρώπινες σχέσεις; Όταν μία σχέση έχει κάνει τον κύκλο της, το ένα από τα δύο μέλη θα αντικατασταθεί από κάποιο τρίτο άτομο, το οποίο θα είναι ιδανικότερο ζευγάρι για το άλλο μέλος. Προσοχή όμως! Στις χημικές αντιδράσεις υπάρχει πάντα αντικατάσταση, ποτέ συνύπαρξη και των τριών στοιχείων. Γι’ αυτό φροντίστε, αν νιώθετε πως θέλετε να δημιουργήσετε μία σχέση με κάποιο άτομο που σας ταιριάζει καλύτερα από τον υπάρχον σύντροφό σας, μην προβείτε ποτέ σε παράλληλη σχέση.
Ωστόσο όμως, υπάρχουν πολλές περιπτώσεις ανθρώπινων σχέσεων που δεν υπακούν στον κανόνα αυτό. Δηλαδή ζευγάρια που έχουν βρει τον ιδανικό σύντροφο ο ένας στο πρόσωπο του άλλου, κι έτσι μένουν μαζί για όλη τους τη ζωή. Εκεί, είναι που σταματά η Χημεία και ξεκινά το παραμύθι…
«Η χημική ισορροπία είναι μία ιδανική κατάσταση»
Στη Χημεία, πολλές αντιδράσεις μπορούν να φτάσουν σε κατάσταση χημικής ισορροπίας. Αυτή είναι μία ιδανική συνθήκη στην οποία υπάρχει ένα τέλειο «πάρε- δώσε» ύλης μεταξύ των μορίων που συμμετέχουν και η κατάσταση αυτή μπορεί να διατηρηθεί έτσι επ’άπειρον αν δεν διακοπεί από κάποιον εξωτερικό παράγοντα. Επιπλέον, η χημική ισορροπία αντιστέκεται σε οποιαδήποτε μεταβολή και μάλιστα τείνει να την αναιρέσει.
Κάνοντας τώρα την αναγωγή στην ανθρώπινη ψυχοσύνθεση, είναι πολύ εύκολο να πούμε πως, πράγματι, ο άνθρωπος αυτό που αναζητά στη ζωή του είναι μία ισορροπία ώστε να είναι ευτυχισμένος, κάτι που από πολλούς θεωρείται «ιδανικό». Ισορροπία μεταξύ των συναισθημάτων του, των σχέσεών του και της επαγγελματικής του ζωής, έτσι ώστε να συνθέσει την τέλεια καθημερινότητα. Μάλιστα, αν καταφέρει κάποιος να μπει σε μία τέτοια συνθήκη, πολύ πιθανόν να μείνει έτσι για το υπόλοιπο της ζωής του, εκτός κι υπάρξει ισχυρός εξωτερικός παράγοντας που θα διαταράξει την κατάσταση.
Επιπλέον, όπως τα χημικά συστήματα ισορροπίας, έτσι και οι άνθρωποι τείνουν να αντιστέκονται στις αλλαγές που τους έρχονται στη ζωή. Σε αυτή την περίπτωση όμως, βλέπουμε πως υπάρχει μία αντίθεση με τους νόμους της χημείας, καθώς η χημική ισορροπία αναιρεί την μεταβολή και παραμένει στην ίδια συνθήκη. Αντίθετα ο άνθρωπος, θα ξαναφέρει ισορροπία στη ζωή του μόνο αν δεχτεί την αλλαγή που θα συναντήσει και την ενσωματώσει μέσα του.
Τελικά, όλα στη ζωή μας είναι… θέμα Χημείας. Το Σύμπαν είναι στα αλήθεια ιδανικά πλασμένο και υπακούει αυτά τα αξιώματα εκατομμύρια χρόνια τώρα. Μήπως χρειάζεται κι εμείς να απλουστεύσουμε τη ζωή μας, ακολουθώντας απλά λίγη… Χημεία;
