Ένα παιδί με αυτισμό διατρέχει πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο να πέσει θύμα εκφοβισμού σε σχέση με τους υπόλοιπους συμμαθητές του και …
Σχολικός εκφοβισμός και αυτισμός
Τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας έχουν αυξηθεί τα ποσοστά του σχολικού εκφοβισμού. Ειδικότερα, έρευνα που διεξήγαγε ο οργανισμός «Το χαμόγελο του παιδιού» έδειξε ότι 1 στα 3 παιδιά, δηλαδή το 32,4% , σε όλη τη χώρα, δηλώνουν πως έχουν δεχτεί σχολικό εκφοβισμό.
Πώς ορίζεται ο σχολικός εκφοβισμός;
Σύμφωνα με τον Dan Olweus, ο σχολικός εκφοβισμός αποτελεί την κατάσταση κατά την οποία «ένας μαθητής ή μια μαθήτρια γίνεται αντικείμενο εκφοβισμού ή θυματοποιείται, όταν υποβάλλεται κατ’ επανάληψη και κατ’ εξακολούθηση σε αρνητικές ενέργειες από έναν ή περισσότερους συμμαθητές».
Ο εκφοβισμός μπορεί να είναι σωματικός (σπρωξίματα, χτυπήματα, αρπαγή ή καταστροφή περιουσίας, κλπ), λεκτικός (απειλές, προσβολές, κ.λπ), κοινωνικός, ψυχολογικός ή σεξουαλικός και διακρίνεται ως άμεσος (σωματικός εκφοβισμός) και έμμεσος (διάδοση φημών, άσεμνα τηλεφωνήματα, ανώνυμες επιστολές, αποκλεισμός από παρέες).
Στο σχολικό περιβάλλον και στην κοινωνία έχει βελτιωθεί η κατανόηση της εκφοβιστικής συμπεριφοράς. Παρόλα αυτά, έρευνες αποδεικνύουν ότι οι μαθητές με διαταραχές αυτιστικού φάσματος εμπλέκονται πολύ συχνά σε φαινόμενα σχολικού εκφοβισμού.
Πιο συγκεκριμένα, οι διαταραχές αυτιστικού φάσματος είναι νευροαναπτυξιακής φύσεως και περιλαμβάνουν την αυτιστική διαταραχή, τη διαταραχή Asperger και τις διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές μη προσδιοριζόμενες αλλιώς. Αφορμή για την πρόκληση εκφοβιστικών συμπεριφορών σε παιδιά με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος αποτελούν τα χαρακτηριστικά που αυτή περιλαμβάνει, όπως η υπερκινητικότητα, η παρορμητικότητα, οι εκρήξεις θυμού και η αισθητηριακή ευαισθησία.
Οι μαθητές με ΔΑΦ είναι εκείνοι που εμφανίζουν τα μεγαλύτερα ποσοστά θυματοποίησης σε σχέση με άλλα άτομα που εμφανίζουν άλλες διαταραχές ή/και αναπηρίες στο σχολικό περιβάλλον. Οι μαθητές με ΔΑΦ έχουν 3 φορές περισσότερες πιθανότητες να πέσουν θύματα σχολικού εκφοβισμού, ιδίως αν φοιτούν σε σχολείο τυπικής εκπαίδευσης και όχι ειδικής εκπαίδευσης.
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Οι μαθητές με ΔΑΦ ενδέχεται να μην μπορούν να αντιληφθούν ούτε να προβλέψουν πως θα αντιδράσουν σε κοινωνικές καταστάσεις∙ Παρουσιάζουν, δηλαδή, προβλήματα στην κοινωνική αλληλεπίδραση.
Ακόμη, δυσκολεύονται να κατανοήσουν ή δεν κατανοούν τα συναισθήματα και τις προθέσεις των υπόλοιπων συμμαθητών τους και παρουσιάζουν ελλείψεις σε τομείς της λεκτικής και μη λεκτικής επικοινωνίας, όπως η βλεμματική επαφή, η στάση του σώματος και η επαφή.
Εμφανίζουν εμμονές και προσκόλληση σε συγκεκριμένες ρουτίνες, καθώς και στερεοτυπικές κινήσεις και ήχους. Επίσης, τα παιδιά με ΔΑΦ υστερούν στη θεωρία του νου, η οποία αφορά την ικανότητα του ατόμου να κατανοεί, τις επιθυμίες, τις προθέσεις και τα συναισθήματα του άλλου και να τις διαχωρίζει από τις δικές του.
Όλα τα παραπάνω καθιστούν δύσκολη την επικοινωνία και την εύρεση κοινών ενδιαφερόντων με τους συμμαθητές τους. Η δυσκολία των παιδιών με Δ.Α.Φ στην επικοινωνία με τους υπόλοιπους συμμαθητές και η μη ενημερότητά των τελευταίων για τη Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος ενδέχεται να πυροδοτήσει εκφοβιστικές συμπεριφορές, καθώς μπορεί να χαρακτηρίσουν τη συμπεριφορά των παιδιών με ΔΑΦ προκλητική ή περίεργη.
Τρόποι υποστήριξης παιδιών με ΔΑΦ και πρόληψη του σχολικού εκφοβισμού
Το Ειδικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό του σχολείου που αποτελείται από κοινωνικούς λειτουργούς και ψυχολόγους θα πρέπει να ενισχύει τα παιδιά με Δ.Α.Φ ώστε να αναπτύξουν τις κοινωνικές και συναισθηματικές τους δεξιότητες, αλλά και να παρέχει την κατάλληλη ενημέρωση στους υπόλοιπους μαθητές σχετικά με τη Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος και να τους εμπλέξει ενεργά ώστε να συνδράμουν και οι ίδιοι στην ανάπτυξη των επικοινωνιακών δεξιοτήτων των συμμαθητών τους. Επίσης, θα πρέπει να ενθαρρύνονται από τους εκπαιδευτικούς παρεμβάσεις που να μεταβάλλουν ριζικά τη δυναμική της τάξης.
Ως εκ τούτου, παρότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να εξαλειφθεί το φαινόμενο του εκφοβισμού, το σχολείο και οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να είναι σε θέση να παρέχουν στήριξη και στρατηγικές αντιμετώπισης στα θύματα και να ενθαρρύνουν τους παρατηρητές να επεμβαίνουν όταν γίνονται μάρτυρες ενός περιστατικού εκφοβισμού.
