Μέσα μας ζει ένα παιδί που διατηρεί ζωντανές τις πρώτες χαρές και πληγές μας. Φροντίζοντάς το σήμερα, ξαναβρίσκουμε τη χαρά, …
Ρουτίνα: Όταν η επανάληψη γίνεται σύνδεση
Η ρουτίνα είναι μια περίεργη κατασκευή του ανθρώπινου μυαλού. Από τη μία την υποτιμούμε, από την άλλη στηριζόμαστε πάνω της σαν νοητικό μπαστούνι. Και κάπως έτσι, ενώ τη βρίζουμε, τελικά τη χρειαζόμαστε περισσότερο απ’ όσο παραδεχόμαστε.
Ψυχολογικά, η ρουτίνα λειτουργεί ως ένα είδος «αόρατου σκελετού». Κρατά όρθια την ημέρα μας, χωρίς να μας το τρίβει στη μούρη. Έρευνες δείχνουν πως όταν επαναλαμβάνουμε μικρές, σταθερές συνήθειες, ο εγκέφαλος απελευθερώνει λιγότερη κορτιζόλη. Με λίγα λόγια, η προβλεψιμότητα μάς ηρεμεί –ακόμα κι αν αρνούμαστε να το παραδεχτούμε επειδή «ακούγεται βαρετό».
Και μετά υπάρχει εκείνη η όμορφη ρουτίνα των ανθρώπινων σχέσεων. Όχι η βαρετή συνήθεια, αλλά η σταθερή παρουσία. Το μήνυμα της κολλητής σου κάθε πρωί «ξύπνα, θα αργήσεις πάλι». Το βλέμμα της μάνας που ξέρεις απέξω κι ανακατωτά, αυτό που λέει «είμαι εδώ» ακόμα κι αν δεν ειπωθεί λέξη. Ή ο μικρός καθημερινός χορός μιας ερωτικής σχέσης: ο καφές που φτιάχνει ο ένας στον άλλον, η κουβέντα πριν τον ύπνο, η γνώριμη κίνηση του χεριού πάνω στη μέση σου. Αυτές οι μικρές επαναλήψεις δεν κουράζουν –αντίθετα, εδραιώνουν. Σου θυμίζουν ότι δεν χρειάζεται κάθε μέρα να είναι πυροτέχνημα, για να είναι βαθιά ανθρώπινη και ζωντανή.
Η ρουτίνα, όταν μοιράζεται, γίνεται δεσμός. Γίνεται ένα μυστικό τελετουργικό που μόνο οι δύο (ή λίγοι) συμμετέχοντες καταλαβαίνουν· κι ακριβώς εκεί κρύβεται η ομορφιά της. Η ίδια πράξη που μοιάζει ασήμαντη για τους έξω, είναι μια μικρή επιβεβαίωση σύνδεσης για τους μέσα.
Το πιο έξυπνο στοιχείο της ρουτίνας, όμως, δεν είναι η σταθερότητα που προσφέρει. Είναι ο τρόπος που λειτουργεί σαν ψυχολογικός καθρέφτης. Μας δείχνει πού βρισκόμαστε πραγματικά. Αν μέσα στη ρουτίνα νιώθεις εγκλωβισμένος, δεν φταίει η ρουτίνα –φταίει κάτι που κρύβεται από κάτω. Αν μέσα στη ρουτίνα νιώθεις ασφαλής, τότε έχεις βρει ένα σημείο ισορροπίας που άλλοι παλεύουν χρόνια να χτίσουν.
Η ρουτίνα είναι επίσης μια μορφή αυτοελέγχου. Δεν είναι απλώς «κάνω τα ίδια πράγματα κάθε μέρα». Είναι ένας ψυχολογικός συμβιβασμός ανάμεσα στο χάος του έξω κόσμου και το χάος του μέσα μας. Κάθε φορά που επαναλαμβάνεις κάτι, από τον καφέ που φτιάχνεις μέχρι τον τρόπο που οργανώνεις το γραφείο σου, ουσιαστικά λες στον εαυτό σου: «Το κατέχω αυτό. Είναι ένα μικρό πεδίο όπου εγώ αποφασίζω».
Το πρόβλημα ξεκινά όταν η ρουτίνα παύει να είναι εργαλείο και γίνεται φυλακή. Εκεί, ο εγκέφαλος σταματά να διεγείρεται. Σταματά να μαθαίνει. Κι αυτό έχει συνέπειες: μειωμένη δημιουργικότητα, μειωμένη διάθεση, μια αίσθηση ότι ζεις με το χειρόφρενο τραβηγμένο. Ο άνθρωπος χρειάζεται μικρές δόσεις απρόβλεπτου –όχι αρκετές για να τρομάξει, αλλά αρκετές για να νιώσει ζωντανός.
Γι’ αυτό η πιο έξυπνη μορφή ρουτίνας δεν είναι η άκαμπτη, η μονότονη, η στρατιωτική. Είναι η ελαστική ρουτίνα. Αυτή που σου δίνει ένα πλαίσιο αλλά σου αφήνει χώρο να αναπνεύσεις. Να πεις «σήμερα θα αλλάξω δρόμο, θα εξαφανιστώ», «σήμερα θα φάω κάτι άλλο», «σήμερα θα δω πού με πάει η διάθεσή μου». Δεν χρειάζονται επαναστάσεις –μόνο μικρές αποκλίσεις.
Στην πραγματικότητα, η ρουτίνα δεν είναι η αντίπαλος της ελευθερίας. Είναι το έδαφος πάνω στο οποίο η ελευθερία μπορεί να σταθεί χωρίς να πέσει. Είναι η βάση. Το σταθερό κομμάτι. Το φόντο.
Κι αν κάτι κάνει πραγματικά τη ρουτίνα έξυπνη, είναι αυτό: ότι μπορεί να είναι όσο απελευθερωτική τη σχεδιάσεις εσύ να είναι.
Χρυσούλα Μουλαρτζή, Πτυχιούχος Φιλοσοφικής με ειδίκευση στην Ψυχολογία, Ειδική Παιδαγωγός
