Ρατσισμός και σχολικό περιβάλλον

«Είναι ευκολότερο να διασπάσεις ένα άτομο, πάρα μια προκατάληψη», Άλμπερτ Αϊνστάιν

Τι είναι ο ρατσισμός και ποιες οι εκφάνσεις του; Πώς εμφανίζεται εντός του σχολικού πλαισίου και με ποιον τρόπο μπορεί να αντιμετωπιστεί;

Τι είναι ο ρατσισμός;

Ρατσισμός είναι η αντίληψη ότι οι άνθρωποι δεν είναι όλοι ίσοι μεταξύ τους, αλλά διαχωρίζονται σε ανώτερους και κατώτερους, διακρινόμενοι είτε από το χρώμα του δέρματος, είτε από την εθνικότητα, είτε από τη θρησκεία κλπ. Το πιο συνηθισμένο είδος ρατσισμού, και αυτό που έχει δώσει την αρχική ονομασία στη λέξη, (ράτσα / razza = φυλή), είναι ο φυλετικός ρατσισμός.

Σήμερα, η λέξη ρατσισμός χρησιμοποιείται για να περιγράψει τις πράξεις μιας ομάδας ανθρώπων εναντίον μίας άλλης ομάδας ή ατόμου και θεωρείται παραβίαση του ανθρώπινου δικαιώματος στην ισότητα στους τομείς της εργασίας, της πολιτικής, της οικονομίας και άλλων παραγόντων της καθημερινότητας. 

Στην Ελλάδα, με βάση το Σύνταγμα, εξασφαλίζεται στον καθένα το «δικαίωμα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του και να συμμετέχει στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της χώρας, εφόσον δεν προσβάλλει τα δικαιώματα των άλλων και δεν παραβιάζει το Σύνταγμα ή τα χρηστά ήθη […] Όλοι, λοιπόν όσοι βρίσκονται στην Ελληνική Επικράτεια απολαμβάνουν την απόλυτη προστασία της ζωής, της τιμής και της ελευθερίας τους, χωρίς διάκριση εθνικότητας, φυλής, γλώσσας και θρησκευτικών ή πολιτικών πεποιθήσεων…» (άρθρο 5 §2 και 3 του Συντάγματος).

Πώς εμφανίζεται ο ρατσισμός στο σχολικό περιβάλλον;

Περνώντας τώρα στην εκπαίδευση, η ανάπτυξη μιας κουλτούρας πολιτισμού στοχεύει στη δημιουργία ανθρώπων ελεύθερων, με αξιοπρέπεια, χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στην σκέψη και στην έκφραση, χωρίς τις σύγχρονες μορφές υποδούλωσης που ενδεχομένως να απειλούν σήμερα τους ανθρώπους.

Επειδή ο ρατσισμός δεν είναι μόνο φυλετικός, αντίθετα έχει πολλές εκφάνσεις, παρατηρούμε να εκδηλώνεται με πολλές και διάφορες μορφές μέσα στις σχολικές αίθουσες, οι οποίες αναμφισβήτητα αποτελούν καθρέπτη της κοινωνίας μας.

Ταυτόχρονα, αποτελεί μία από τις βασικότερες αιτίες εκδήλωσης σχολικής βίας και σχολικού εκφοβισμού,  καθώς αυτές οι εκφάνσεις του ρατσισμού αφορούν στην εξωτερική εμφάνιση, στο επίπεδο των σχολικών επιδόσεων, στα κιλά, στην κοινωνική θέση, στην καταγωγή, στην εθνικότητα, στις σεξουαλικές προτιμήσεις και σε οποιαδήποτε έκφραση της διαφορετικότητας.

Δείτε εδώ: Γνωρίζετε το σχολικό εκφοβισμό;

Μπορούν να εξαλειφθούν άραγε οι διακρίσεις εντός σχολικού πλαισίου;

Η παροχή ίσων ευκαιριών απέναντι σε όλους τους μαθητές, το πραγματικό ενδιαφέρον για κάθε παιδί ατομικά, η τόνωση της αυτοπεποίθησης και αυτοεκτίμησής τους και η αποδοχή της προσωπικής αξίας, θα δημιουργήσει ομάδες βιωματικής μάθησης με μελλοντική προοπτική. 

Αποδεδειγμένα, οι κοινωνίες αλλάζουν από τη βάση προς την κορυφή, στέλνοντας ελπιδοφόρα μηνύματα σε μία δυναμική αμφίδρομη σχέση, όπου η ποιότητα της παιδείας εξασφαλίζει τη μελλοντική βελτίωση ολόκληρης της κοινωνίας σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Εμείς οι παιδαγωγοί  θα πρέπει να εμβαθύνουμε στην πολύπλευρη εκπαίδευση των μαθητών μας, ως πολίτες του μέλλοντος, και με εστίαση στις ανθρωπιστικές αρχές.

Συγκεκριμένα οι παιδαγωγοί καλούνται να διαχειριστούν την ετερότητα με τέτοιο τρόπο, ώστε μέσα από το διαφορετικό να προβάλλονται  οι ικανότητες, οι δυνατότητες και τα ταλέντα των μαθητών. Επιπλέον, μπορούν  να εργαστούν προς την κατεύθυνση της δημιουργίας ενός σχολικού «κλίματος», που θα εμφυσήσει στους μαθητές το αίσθημα του ανήκειν στην ομάδα  χωρίς όρους αποδοχής, ένα περιβάλλον όπου όλοι οι μαθητές θα αισθάνονται άνεση, ασφάλεια και προστασία, θα μπορούν να εκφράζονται χωρίς φόβο, θα είναι ελεύθεροι και δημιουργικοί. 

Με άλλα λόγια χρειαζόμαστε παιδαγωγικές τεχνικές που να στοχεύουν στη δίκαιη οργάνωση των κοινωνικών και εκπαιδευτικών θεσμών. Εδώ επίσης να τονίσουμε ότι μιλάμε ανοιχτά και ενημερώνουμε τους μαθητές για τον ρατσισμό και τις επιπτώσεις του στον άνθρωπο. Με αφορμή την παγκόσμια ημέρα κατά του ρατσισμού −21 Μαρτίου− οργανώνουμε στα σχολεία δράσεις όπου τα παιδιά συμμετέχουν ενεργά, αποκτούν ενσυναίσθηση και αντιλαμβάνονται βιωματικά τις ευρύτερες έννοιες του ρατσισμού και της ισότητας. 

Συμπερασματικά

Κλείνοντας να τονίσουμε το σημαντικό ρόλο της οικογένειας και του ευρύτερου περιβάλλοντος του παιδιού στη μεταλαμπάδευση αξιών και αντιλήψεων τις οποίες το παιδί υιοθετεί και μετέπειτα προβάλλει και αναπαράγει στο σχολείο. Συνεπώς, θα πρέπει να επισημάνουμε για ακόμη μία φορά τη σπουδαιότητα σύμπνοιας και καλής συνεργασίας μεταξύ σχολείου και οικογένειας∙ Η μη ύπαρξη της οποίας καθιστά το έργο του παιδαγωγού εξαιρετικά δύσκολο και ίσως κάποιες φορές μη επιτεύξιμο. 

Συντάκτης: Ελένη Τουνακάκη,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.