Πώς μπορείς να αντιμετωπίσεις τον καρκίνο: διατροφή, άσκηση και ψυχική υγεία

Συντάκτης: Ευαγγελία Μποζαντζόγλου

Ο καρκίνος είναι από τις πιο “τρομακτικές” ασθένειες παγκοσμίως. Δυστυχώς ενώ μέχρι και σήμερα αποτελεί ταμπού σαν θέμα συζήτησης, ο καρκίνος αποτελεί από τις σημαντικότερες αιτίες θανάτου.

Πέρα από τη θεραπεία που θα προτείνει ο θεράποντας ιατρός, ο ασθενής μπορεί να ενισχύσει τον οργανισμό του με τρεις απλούς τρόπους: τη διατροφή, την άσκηση και τη διατήρηση της ψυχικής του υγείας.

Διατροφή

Ίσως ο μεγαλύτερος διατροφικός κίνδυνος στους καρκινοπαθείς ασθενείς έγκειται στη μειωμένη όρεξη, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική απώλεια βάρους και έλλειψη βασικών θρεπτικών συστατικών, που με τη σειρά τους θα οδηγήσουν στην περαιτέρω κατάπτωση των φυσιολογικών σωματικών λειτουργιών και συστημάτων, με κυριότερο το ανοσοποιητικό. Έτσι, σε πρώτη φάση στοχεύουμε στη διατήρηση του ενεργειακού ισοζυγίου και στην αποφυγή της απώλειας βάρους σε ένα ασθενή με υγιές σωματικό βάρος. Σε περίπτωση μη υγιούς βάρους (πχ παχυσαρκία) οι συστάσεις αυτές μπορούν να αλλάξουν.

Έτσι, το συνεργιστικό αποτέλεσμα καταπόνησης του οργανισμού από την ασθένεια αλλά και τη θεραπεία της, απαιτεί την αύξηση των ημερήσιων θερμίδων-πρωτεϊνών (και κατ’ επέκταση βιταμινών, μετάλλων κτλ) προκειμένου ο ασθενής να ανταπεξέλθει και στις αρνητικές επιδράσεις και των δύο.

Πώς μπορείς να αντιμετωπίσεις τον καρκίνο: διατροφή, άσκηση και ψυχική υγεία

Μάλιστα, λόγω μειωμένης όρεξης, πολλές φορές συστήνονται περισσότερα μικρά και συχνά γεύματα στη διάρκεια της ημέρας από ότι συνήθως, μέχρι ο ασθενής να μπορεί να επανέλθει σε μια πιο ισοσκελισμένη διατροφή. Για την τακτική αυτή επιστρατεύονται τις περισσότερες φορές ειδικά ροφήματα, σχετικά εύπεπτα και εύγευστα, πλούσια σε θερμίδες και πρωτεΐνες που βοηθούν στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών για την επαναπρόσληψη βάρους και την αύξηση λευκωματίνης η οποία συσχετίζεται άμεσα με την υποθρεψία και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού. Για τους λόγου αυτούς, άλλωστε, προτιμώνται και τα «καλά» λιπαρά στα σχήματα αυτά, ιδίως Ω3 λιπαρά που φαίνεται να διαδραματίζουν ευεργετικό ρόλο στη διατροφή του καρκινοπαθούς.

Ειδικότερα συστήνεται:

  • υψηλή κατανάλωση ελαιόλαδου, οσπρίων, δημητριακών, φρούτων και λαχανικών,
  • μέτρια προς υψηλή κατανάλωση ψαριού
  • μέτρια κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων (κυρίως ως τυρί και γιαούρτι) και
  • μικρή κατανάλωση κρέατος και των προϊόντων αυτού
  • αποφυγή του επιπλέον αλατιού, περιορισμός της κατανάλωσης θερμιδικά πυκνών τροφών (συνήθως τυποποιημένα), περιορισμός ή και αποφυγή κατανάλωσης προϊόντων με πρόσθετη ζάχαρη και fast food και τέλος μέτρο στην κατανάλωση αλκοολούχων ποτών.

Άσκηση

Απαιτείται η συζήτηση με το θεράποντα ιατρό πριν την έναρξης οποιασδήποτε σωματικής δραστηριότητας, αφού το κατά πόσο αυτή θα αποβεί ωφέλιμη και αποτελεσματική θα εξαρτηθεί και από μερικούς ακόμα παράγοντες σχετικούς με τον ίδιο τον ασθενή, όπως ο τύπος του καρκίνου του,  το είδος της θεραπείας που του χορηγούνται, τα χρονικά διαστήματα χορήγησης της θεραπείας, το αν είναι (μόνον) ενδοφλέβια ή/και από του στόματος, τις αναμενόμενες παρενέργειες της θεραπείας, το επίπεδο σωματικής κατάστασης πριν τη διάγνωση, τη συν-νοσηρότητα (λοιπά προβλήματα υγείας) του κάθε ασθενούς.

Ο ασθενής θα πρέπει να λάβει υπόψιν του ότι ενδέχεται να μην είναι ικανός να ακολουθήσει ακριβώς το πρόγραμμα ασκήσεων που έκανε πριν νοσήσει (είδος ασκήσεων, ένταση, ρυθμός), γι’αυτό και η συνεργασία τόσο του ιδίου όσο και του θεράποντος ιατρού του με τον ειδικό προπονητή (coach ή exercise specialist) είναι επιβεβλημένη: ο γυμναστής θα πρέπει να γνωρίζει το βασικό ιστορικό και τα κύρια προβλήματα του κάθε ασθενούς, ώστε οι αντίστοιχες ασκήσεις να μην αποβούν επιζήμιες.

Άσκηση & Καρκίνος:

  • Μειώνεται η πιθανότητα σωματικών παρενεργειών από τη θεραπεία, όπως για παράδειγμα η κόπωση (fatigue), η περιφερική νευροπάθεια, το λεμφοίδημα, η οστεοπόρωση και η ναυτία
  • Μειώνεται ο κίνδυνος εκδήλωσης αγχωδών διαταραχών και κατάθλιψης
  • Διατηρεί τον ασθενή σε καλή κινητικότητα/δραστηριότητα και σωματικά ανεξάρτητο, όσο γίνεται
  • Βελτιώνει το αίσθημα της ισορροπίας και μειώνεται η πιθανότητα πτώσεων και καταγμάτων
  • Προλαμβάνει την υπερβολική απώλεια μυϊκής μάζας και βοηθάει στη διατήρηση υγιούς μυϊκού συστήματος
  • Προλαμβάνει την παχυσαρκία (κάτι που δεν είναι αποδεκτό στις περιπτώσεις καρκίνου μαστού και ίσως και καρκίνου προστάτη), η οποία για πολλά συμπαγή νεοπλάσματα αποτελεί βασικό παράγοντα κινδύνου (risk factor)
  • Βελτιώνει ποσοτικά και ποιοτικά τον ύπνο του ασθενούς
  • Μειώνει το χρόνο νοσηλείας ενδονοσοκομειακά
  • Κάνει πιο αποτελεσματική την αντινεοπλασματική θεραπεία στο να θανατώνει τα καρκινικά κύτταρα
  • Βελτιώνει τα ποσοστά επιβίωσης για συγκεκριμένα νεοπλάσματα, όπως του μαστού και του παχέος εντέρου
  • Μειώνει τον κίνδυνο ανάπτυξης νέων διηθητικών καρκίνων
  • Προλαμβάνει άλλα χρόνια νοσήματα, όπως καρδιοπάθειες και σακχαρώδη διαβήτη
  • Βελτιώνει αισθητά τη συνολική ποιότητα ζωής του ασθενούς

Πώς μπορείς να αντιμετωπίσεις τον καρκίνο: διατροφή, άσκηση και ψυχική υγεία

Ψυχολογία και ψυχική υγεία

Ο ασθενής που θα διαγνωστεί με καρκίνο νιώθει ότι πάλλεται από πολλούς παράγοντες. Έχει να αντιμετωπίσει τα συμπτώματα της νόσου αλλά και τις παρενέργειες της θεραπείας. Παλεύει να μη χάσει τον εαυτό του από τις αλλαγές που φέρνει η διάγνωση.

Με την εμφάνιση του καρκίνου, ο ασθενής και η οικογένειά του καλούνται να διαχειριστούν μια σειρά από προκλήσεις όπως η αίσθηση αβεβαιότητας για το μέλλον, οι νέες απαιτήσεις στην καθημερινότητα της οικογένειας και οι αλλαγές στις σχέσεις με αγαπημένα πρόσωπα, οι πόνοι από την νόσο και οι παρενέργειες των φαρμάκων, η ιδέα του θανάτου και της απώλειας, τα αρνητικά συναισθήματα και το στρες. Όλα αυτά συνδιαμορφώνουν ένα επιβαρυντικό ψυχοκοινωνικό περιβάλλον.

Βασικές συμβουλές για καλύτερη ψυχολογία:

  • Μετά από μια διάγνωση καρκίνου, συνεχίστε να φροντίζετε τον εαυτό σας, αντιμετωπίζοντας παράλληλα την είδηση αυτή
  • Ξεκινήστε να μαθαίνετε για τη νόσο σας μέσα από ερωτήσεις σε ιατρούς ειδικούς για την αντιμετώπιση του καρκίνου, δηλαδή ογκολόγους-παθολόγους, και καταγράψτε τις απαντήσεις τους. Εάν ενημερωθείτε από το διαδίκτυο σιγουρευτείτε ότι αυτά που διαβάζετε είναι γραμμένα από ειδικούς ιατρούς για τον καρκίνο (ογκολόγους)
  • Ζητήστε υποστήριξη από την οικογένεια, τους φίλους και άλλους, και βρείτε τρόπους να εκφράσετε τα συναισθήματά σας
  • Μην κλείνεστε στον εαυτό σας
  • Να θυμάστε πάντα ότι τα περισσότερα είδη καρκίνου πλέον αντιμετωπίζονται επιτυχώς με τις διάφορες θεραπείες

Οι βασικοί στόχοι της ψυχολογικής παρέμβασης στον καρκινοπαθή ασθενή είναι η υποστήριξη:

  • Στην προσαρμογή της διάγνωσης
  • Στην προσαρμογή της θεραπείας (χειρουργική επέμβαση, ακτινοθεραπεία, χημειοθεραπεία)
  • Στην αντιμετώπιση των παρενεργειών στοχεύοντας για καλύτερη ποιότητα ζωής
  • Στην αντιμετώπιση της νέας πραγματικότητας της ζωής τους που συνεχώς πρέπει να αναπλάθεται ανάλογα με την εξέλιξη της νόσου
  • Στην αναπροσαρμογή των κοινωνικών, εργασιακών και οικογενειακών ρόλων
  • Στην τοποθέτηση νέων προσωπικών στόχων
  • Υποστήριξη για τους φόβους που επιφυλάσσει το μέλλον, για την ανησυχία ότι η νόσος θα υποτροπιάσει ή θα δημιουργηθούν μεταστάσεις
  • Συμβουλευτική υποστήριξη για την αλλαγή στην εξωτερική εμφάνιση του ασθενή (π.χ από τις παρενέργειες τριχόπτωση body image counseling)
  • Αντιμετώπιση κλινικών διαταραχών και αρνητικών συναισθημάτων όπως άγχος, εκνευρισμός, πανικός, φόβος, κατάθλιψη (emotional management)
  • Αντιμετώπιση του πόνου με ψυχολογικές μεθόδους (pain management)
  • Υποστήριξη της οικογένειας.

Συντάκτης: Ευαγγελία Μποζαντζόγλου,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.