Πώς αξιοποιούν τη δημιουργικότητά τους οι καλλιτέχνες

Αν λάβουμε υπόψη μας ότι το ανθρώπινο γονιδίωμα έχει χαρτογραφηθεί ήδη από το 2003, είναι σχεδόν παράδοξο γιατί η δημιουργικότητα παραμένει μία απροσδιόριστη διεργασία.

Με αυστηρά λεξιλογικά κριτήρια, ως δημιουργικότητα ορίζεται η ικανότητα εφεύρεσης νέων, χρήσιμων ιδεών. Ωστόσο, η δημιουργικότητα κινείται σε φάσμα. Όλοι μας τη χρησιμοποιούμε καθημερινά, είτε πρόκειται για τα επιτραπέζια οικογενειακά παιχνίδια, είτε για ν’ αποφασίσουμε ποιο είναι το καταλληλότερο ντύσιμο όταν έχουμε ξεμείνει από καθαρά ρούχα. Η δημιουργικότητα είναι ιδιότητα των ελεύθερων καλλιτεχνών, από τους γλύπτες και τους ζωγράφους της Αναγέννησης, μέχρι τους σύγχρονους ράπερ.

Υπάρχει πληθώρα ερευνών που μελετούν μεθόδους για την αξιοποίηση της δημιουργικότητας. Σύμφωνα με την επιστημονική άποψη, το τσάι, ένα χαώδες περιβάλλον εργασίας και η δουλειά σε μία κατάμεστη καφετέρια ενισχύουν τη δημιουργικότητα.

Τα παραπάνω όμως δεν είναι παρά περιορισμένες ρυθμίσεις που με βεβαιότητα είναι αδύνατον να κάνουν τον άνθρωπο πηγαία δημιουργικό, ιδιότητα δηλαδή από όπου εκπηγάζει όλη η μαγεία.

Γιατί ορισμένοι άνθρωποι μοιάζει να είναι περισσότερο δημιουργικοί σε σχέση με άλλους;

Μία σχετικά νέα έρευνα του Χάρβαρντ, δημοσιευμένη στις αρχές του 2019, υποδεικνύει ότι οι δημιουργικοί επαγγελματίες-άνθρωποι που αναλαμβάνουν δημιουργικά έργα-τείνουν να χρησιμοποιούν διαφορετικά δίκτυα του εγκεφάλου για κάθε ανατιθέμενο έργο.

Κατά τη διεξαγωγή του πειράματος, οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι τα εξαιρετικά δημιουργικά άτομα ενεργοποιούσαν ταυτόχρονα μηχανισμούς παρόμοιους με αυτούς που είναι εγκατεστημένοι σε σιλό.

Για παράδειγμα, συνήθως, όταν ονειροπολούμε ή ανασύρουμε αναμνήσεις, όταν στοχαζόμαστε το μέλλον και όταν γενικά αφήνουμε το μυαλό να περιπλανιέται άσκοπα, ενεργοποιείται το δίκτυο της προεπιλογής. Το οποίο δίκτυο, συνήθως απενεργοποιείται όταν μπαίνει σε εφαρμογή το δίκτυο εκτελεστικού ελέγχου και απαιτείται η εστίαση της προσοχής σε ένα ορισμένο καθήκον.

Οι συμμετέχοντες που απέφεραν τις πιο δημιουργικές ιδέες έδειξαν παράλληλη λειτουργία και του δικτύου της προεπιλογής και του εκτελεστικού ελέγχου, ενώ οι μη δημιουργικοί συμμετέχοντες ενεργοποιούσαν καθένα δίκτυο ξεχωριστά.

Η απεικόνιση της εγκεφαλικής μαγνητικής τομογραφίας κατά τη διάρκεια της δραστηριότητας βρίσκεται εδώ: https://www.pnas.org/content/115/5/1087/tab-figures-data.

Με απλά λόγια, οι άνθρωποι που αξιολογούνται ως πολύ δημιουργικοί, μπορούν ν’ απασχολήσουν μαζί εγκεφαλικές περιοχές, οι οποίες κανονικά δε λειτουργούν ταυτόχρονα. Η δραστηριότητα αυτής της συνεργασίας δικτύων φαίνεται ότι είναι εκείνη που γεννά τη δημιουργική διαίσθηση.

Πώς λοιπόν τα καταφέρνουν οι επαγγελματίες δημιουργικοί;

Συμμετέχουν σε κάποιο κοινό τελετουργικό που τους ξυπνά το εγκεφαλικό σύστημα;

Μέσα από τη συζήτηση με διαφορετικούς καλλιτέχνες σχετικά με την αξιοποίηση της δημιουργικής τους διεργασίας, προέκυψαν τα εξής:

«Απαρχή κάθε μου δημιουργίας αποτελεί είτε ένα συναίσθημα που θέλω να μεταδώσω, ή κάποια εικόνα του τελικού έργου και του συναισθήματος που αυτό θα εμπνέει», λέει η καλλιτέχνις φυσητού γυαλιού, Anna Curnes.

H δουλειά με το ζεστό γυαλί απαιτεί ακρίβεια, υπομονή και ενδεχομένως την επίγνωση ότι το γυαλί συχνά έχει τη δική του θέληση.

Αντί ν’ ανησυχεί για την εκδήλωση της επόμενης «μεγάλης ιδέας» της, η Curnes υιοθετεί την προσέγγιση του εδώ και τώρα με την τέχνη της και ανακαλύπτει ότι, μέσα από την αναζήτηση της ομορφιάς και της περιπέτειας, εκτιμά τα «μικροπράγματα που κάνουν τη ζωή αφηρημένη και συναρπαστική». Τότε, η καλλιτεχνική έμπνευση έρχεται φυσικά.

«Καθώς ουσιαστικά η έμπνευση βρίσκεται παντού, αισθάνομαι ότι η δημιουργικότητα απλά πνέει μία αόρατη ανταύγεια μαγείας σε φυσική μορφή, ανεξάρτητα από την τελική της διαμόρφωση», εξηγεί η Curnes. To ιδανικό της περιβάλλον απαρτίζεται από ενθαρρυντικούς περισπασμούς.

Εργάζεται παρέα με άλλους τρεις φυσητές γυαλιού και εναλλάσσουν έντονη μουσική, κουβεντιάζουν (ενίοτε χορεύουν), ώστε να διατηρήσουν τη σπίθα της δημιουργικότητάς τους.

(Αν δεν είστε εξοικειωμένοι με την τέχνη του φυσήματος του γυαλιού, το Netflix κυκλοφόρησε νέα σειρά που θα σάς μυήσει στη διαδικασία: Blown Away).

Άλλοι σπουδαίοι καλλιτέχνες όπως είναι ο Paige, διεθνούς φήμης καλλιτέχνης της ηλεκτρονικής μουσικής και DJ, εργάζονται σ’ έναν πιο μεθοδολογικό μονοπάτι. «Σ’ έναν ανταγωνιστικό κλάδο, η διατήρηση μίας λίστας καθηκόντων για την αξιοποίηση της υπερδύναμης της δημιουργίας είναι η ιδανική μέθοδος», λέει ο Paige. «Προσωπικά, πρέπει να έχω ορισμένα καθήκοντα προκειμένου να συνθέσω την καλύτερη δυνατή μουσική». Τα πρέπει αυτά μπορεί να είναι οτιδήποτε, από την προτεραιότητα στον καλό νυχτερινό ύπνο, τον πρωινό καφέ, ευχάριστη μουσική ή ένα podcast αυτοβοήθειας στη διάρκεια ενός περιπάτου για να ηρεμήσει, να εμπνευστεί, ν’ αντλήσει ενέργεια και ν’ αποκτήσει συγκέντρωση, ώστε να καρποφορήσει η δημιουργικότητά του.

Τι κάνει όμως όταν οι συνθέσεις του δεν είναι επιτυχημένες;

«Αμέσως κάνω ένα σύντομο διάλειμμα, πιθανόν να βγω έξω ή όπου υπάρχει φυσικό φως- τα σκοτεινά δωμάτια συνθλίβουν τη δημιουργικότητα».

Η μέθοδός του μοιάζει ν’ αποδίδει: η νέα έκδοση του Land down under https://www.youtube.com/watch?v=TUX5LMVnuLg, έχει κερδίσει και εξακολουθεί ν’ αποκτά εκατομμύρια προβολές.

Η Holly Hatam, σκιτσογράφος του νούμερο 1 σε πωλήσεις σύμφωνα με τους New York Times του Dear Girl, υιοθετεί επίσης ένα τελετουργικό, το οποίο ακολουθεί ευλαβικά.

«Όταν χάνω μία μέρα, η δημιουργικότητά μου δεν ρέει το ίδιο αβίαστα», ομολογεί η Hatam. Ξυπνάει γύρω στις 5:30 π.μ., διαλογίζεται και γράφει σ’ ένα ημερολόγιο ευγνωμοσύνης, πίνοντας ένα φλιτζάνι τσάι.

Φαίνεται ότι και οι δύο καλλιτέχνες έχουν μελετήσει τις πιο πρόσφατες έρευνες ενίσχυσης της δημιουργικότητας.

Μολαταύτα, ο Paige επισημαίνει ότι «δεν πιστεύω ότι ο καθένας πρέπει ν’ ακολουθεί μία συγκεκριμένη ρουτίνα. Το σημαντικότερο είναι ο καθένας ν’ αναγνωρίσει όσα τού αναδύουν την καλύτερη εκδοχή του εαυτού του και έπειτα να βρει τον τρόπο ώστε να τα καθιερώσει στο καθημερινό ή ημερήσιο του πρόγραμμα, γιατί έτσι θα είναι πραγματικά δημιουργικός».

O αρχιτέκτονας από το Σικάγο και ιδρυτής της εταιρείας BMAC Architecture, ο Dwayne MacEwen, υιοθετεί παρόμοια θεωρία σχετικά με τη δημιουργικότητα. Δεν υπάρχουν μαγικά κόλπα, παρά μόνο πίστη στη δημιουργική διαδικασία. Η δημιουργικότητα του MacEwen μπορεί να είναι αυθόρμητη και άμεση, ως εκ τούτου ο ίδιος οφείλει να είναι παρών και οξυδερκής ανά πάσα στιγμή. Αυτό δεν σημαίνει ότι περιμένει την επιφοίτηση της έμπνευσης, αλλά «όταν είμαι πρόθυμος να εργαστώ και να εμπιστευτώ τη διαδικασία- να σχεδιάσω απορροφώμενος από το έργο μου, τότε η αμοιβή μου είναι οι θαυματουργικές και δημιουργικές λύσεις».

Υπάρχει κάτι συγκεκριμένο που πυροδοτεί τη δημιουργικότητα;

• Ίσως το κλειδί να βρίσκεται στην αποφυγή ορισμένων καταστάσεων, όπως ο Paige αποφεύγει τα σκοτεινά δωμάτια.
• Πολλοί καλλιτέχνες αναφέρουν ότι κατά τη δημιουργία τους κλείνουν το τηλέφωνο, αγνοούν την ηλεκτρονική αλληλογραφία και ελαχιστοποιούν τους περισπασμούς κατά την εκτέλεση του έργου τους.
• Ο τοιχογράφος και ζωγράφος της αφηρημένης τέχνης, Colton Seager, ίσως να είναι εκείνος που το διατύπωσε καλύτερα απ’ όλους. «Η Τέχνη δεν έχει σχέση με την προβολή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ούτε με το πλήθος των ακολούθων ή τα έσοδα των πωλήσεων ή ούτε καν από την ευχαρίστηση των άλλων. Οι σκέψεις αυτές είναι δελεαστικές, όμως διαταράσσουν τη δημιουργική διεργασία. Η σπουδαιότερη εκδοχή της δημιουργικής διαδικασίας είναι ότι το έργο θα πρέπει ν’ αποτελεί αντανάκλαση του εαυτού».

Η αξία της τέχνης είναι καθολικά υποκειμενική, παρότι φαίνεται πως , τουλάχιστον στον κύκλο των καλλιτεχνών, η έννοια της δημιουργικότητας είναι μάλλον σταθερή. Εκείνο που χαρακτηρίζεται από τους καλλιτέχνες ως αναπάντεχο και εμπνευσμένο είναι η διαδικασία της δημιουργίας, συχνά με τη φυσική ή άλλες μορφές της τέχνης.

Σύμφωνα με τη συγγραφέα Heddi, «η δημιουργικότητα δεν είναι απλά μία ενέργεια των καλλιτεχνών. Είναι το παν, η δημιουργική δύναμη του σύμπαντος, από τη μεγάλη έκρηξη και την ανάδυση των πρώτων μορφών ζωής, είναι η συστατική και κινητήρια δύναμη των ανθρώπων».

Η Goodrich ανακάλυψε τη δική της δημιουργική έμπνευση σε μία δραστηριότητα κατά τ’ άλλα συνηθισμένη: την επικοινωνία της σε μία ξένη γλώσσα. Δίγλωσση με την Αγγλική ως μητρική γλώσσα και την Ιταλική ως δεύτερη, έγραψε το πρώτο της μυθιστόρημα Lost in the Spanish Quarter εξ ολοκλήρου στα Ιταλικά, καθώς σ’ αυτή τη γλώσσα ανακάλυπτε ότι μπορεί ν’ αγγίζει αυτή την ιδιαίτερη δημιουργική ροή. Μία ροή που η ίδια περιγράφει σαν οι όμορφες προτάσεις να μαγνητίζονταν προς εκείνη έξωθεν και αυτή το μόνο που έπρεπε να κάνει ήταν να τις καταγράφει.

Η συγκεκριμένη έννοια έχει εκφραστεί από αρκετούς ακόμη, η ιδέα ότι ένα έργο τέχνης αποκαλύπτεται στο δημιουργό του, παρά ότι ένας καλλιτέχνης ξεκινάει φαινομενικά τη δημιουργία από το μηδέν. Όταν έχω εξαιρετική έμπνευση, η έμπνευση δεν εμφανίζεται πάντα τις κατάλληλες ώρες, στ’ αυτιά μου εισρέουν οι προτάσεις, ακόμη και παράγραφοι ολόκληρες, τη στιγμή που μπορεί να είμαι στο δρόμο για μία κοινωνική εκδήλωση.

Η Elizabeth Gilbert, συγγραφέας του Eat, Pray, Love, σε μία TED Talk ομιλία της το 2009 περιέγραψε ακριβώς αυτό το συναίσθημα και πώς, με κωμικό τρόπο, διατάζει τις ιδέες που εμφανίζονται την ώρα που αποκοιμιέται, να επιστρέψουν αύριο.

Φαίνεται πως όλοι οι επαγγελματίες δημιουργοί, παρόλο που επιστρατεύουν διαφορετικές διεργασίες επίτευξης και παραγωγής της τέχνης τους, έχουν όλοι τους μία παρόμοια αντίληψη περί του αφηρημένου της δημιουργικότητας -θεωρώντας την περισσότερο ως μία προέκταση του εαυτού τους, όπως είναι τα γυαλιά που μάς προσφέρουν διαυγέστερη εικόνα του κόσμου, και όχι ως κάτι το αυτόματο.

Μάλλον δεν υπάρχει ακριβής επιστήμη για την αξιοποίηση της δημιουργικότητας και αυτό ακριβώς τής προσδίδει αυτή την αοριστία.

Ο Μιχαήλ Άγγελος έχει πει σε ένα φημισμένο ρητό του ότι «είδα έναν άγγελο στο μάρμαρο και το λάξευα μέχρι να τον ελευθερώσω».

Ίσως το κλειδί της δημιουργικότητας να βρίσκεται απλά στην παράδοση στη διαδικασία, έως ότου αποκτήσει κανείς τη μοναδική του προοπτική.

Πηγή: Success

Συντάκτης: Saky Koulibaly,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.