Πτώσεις και Αλτσχάιμερ προ των γνωστών συμπτωμάτων

Συντάκτης: Μάριαμ Συρεγγέλα

Οι ηλικιωμένοι, χωρίς γνωστικά προβλήματα, που πέφτουν, σκοντάφτουν, γλιστράνε, κλπ μπορεί να έχουν απαρατήρητο εγκεφαλικό νευροεκφυλισμό που τους θέτει σε υψηλό κίνδυνο ανάπτυξης άνοιας Αλτσχάιμερ, σύμφωνα με μια μελέτη.

Ο θείος μου είναι 84 ετών: ψηλός, στητός, φαίνεται 70, δουλεύει ακόμη parttime, περπατάει 5-7 χλμ την ημέρα και κάνει και ελαφρό crossfit. Βγαίνει μετά μανίας τα βράδια, καλεί κόσμο σπίτι του, βγαίνει με 2-3 διαφορετικές γυναίκες (όχι, δεν είναι υπερβολή, αλλά δεν μπορώ να σας πω περισσότερα) κι έχει μια κοινωνική ζωή που θα ζήλευαν 30άρηδες. Βέβαια, αρκετά συχνά σκοντάφτει στον δρόμο, στα πεζοδρόμια, και γενικά όπου περπατάει. Ως εκ τούτου τα βάζει με τα πεζοδρόμια και τον Δήμο που τα φτιάχνει όλα στραβά. (Να σας πω παρενθετικά ότι μένει δίπλα στον Πύργο του Άιφελ κι όχι στην Αθήνα). Μετά από αρκετή (όχι! Πολύ!) γκρίνια τον έπεισα να επισκεφθεί τον νευρολόγο του.

Η πτώση ως ένδειξη

Τα ευρήματα στο Journal of Alzheimer’s Disease δείχνουν ότι οι ηλικιωμένοι που πέφτουν συχνά θα πρέπει να ελέγχονται για τη νόσο του Alzheimer και επίσης ότι μπορεί να χρειαζόμαστε νέες στρατηγικές ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος πτώσης για εκείνους που βρίσκονται στα πρώιμα στάδια της νόσου, καθώς η διαδικασία της νευροεκφύλισης που οδηγεί στην άνοια του Alzheimer μπορεί να έχει ήδη αρχίσει.

Οι πτώσεις είναι η κύρια αιτία των θανατηφόρων τραυματισμών σε ηλικιωμένους, προκαλώντας περισσότερες από 800.000 νοσηλείες και περίπου 30.000 θανάτους στις ΗΠΑ κάθε χρόνο. Οι πτώσεις είναι η δεύτερη κύρια αιτία τυχαίων ή ακούσιων τραυματισμών παγκοσμίως. Κάθε χρόνο εκτιμάται ότι 646 000 άτομα πεθαίνουν από πτώσεις παγκοσμίως, εκ των οποίων πάνω από το 80% βρίσκονται σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Ενήλικες ηλικίας άνω των 65 ετών υποφέρουν από τον μεγαλύτερο αριθμό θανατηφόρων πτώσεων. Δεν είναι η πτώση μόνη της, είναι τα συνεπακόλουθα μιας πτώσης που, σε μεγάλες ηλικίες συνήθως, είναι επικίνδυνες.

Το Αλτσχάιμερ έχει παραμείνει υπο-αναγνωρισμένο όσο αφορά τον κίνδυνο πτώσης, σε αντίθεση με γνωστότερους παράγοντες, όπως η προχωρημένη ηλικία, προβλήματα όρασης, ισορροπίας, μυϊκής αδυναμίας, κλπ., που είναι όλα εκεί με την προχωρημένη ηλικία, μπερδεύοντας ακόμη περισσότερο το «τοπίο». Πχ δείτε τον θείο μου πιο πάνω.

Οι έρευνες, η νευρολογία και η νευροεκφύλιση

Το 1987, ο John C. Morris, ο καθηγητής νευρολογίας στο Washington University και επικεφαλής του κέντρου Alzheimer Research Center του πανεπιστημίου, ανακάλυψε ότι οι ηλικιωμένοι με άνοια Αλτσχάιμερ έχουν διπλάσιες πιθανότητες να έχουν μια τραυματική πτώση από τους ανθρώπους της ίδιας ηλικίας χωρίς άνοια, πράγμα το όποιο υποδηλώνει ότι εγκέφαλοι ασθενών με Αλτσχάιμερ αρχίζουν να υποβάλλονται σε αλλαγές δεκαετίες πριν η απώλεια μνήμης και η σύγχυση γίνουν εμφανείς.

Πρώτα, σχηματίζονται οι πλάκες των αμυλοειδών πρωτεϊνών και στη συνέχεια δημιουργούνται «κουβάρια» πρωτεΐνης tau, ενώ περιοχές του εγκεφάλου συρρικνώνονται και τα δίκτυα επικοινωνίας αποσυντίθενται σιγά-σιγά μεταξύ μακρινών τμημάτων του εγκεφάλου. Η Susan Stark και η ομάδα της έχουν δείξει ότι η σχέση μεταξύ του Alzheimer και της πτώσης ισχύει ακόμη και κατά τη διάρκεια της «σιωπηλής φάσης» της νόσου: Τα άτομα με το λεγόμενο προκλινικό Αλτσχάιμερ διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο πτώσης, παρά το γεγονός ότι δεν έχουν γνωστικά προβλήματα.

Κι όταν δεν έχουμε γνωστικά προβλήματα, όλα τα άλλα περνάνε απαρατήρητα– έχουμε ακόμη μείνει στην εποχή όπου σώμα και εγκέφαλος ήταν δύο ξεχωριστά όργανα;

Για να γίνει πιο κατανοητό αυτό, ο Audrey Kelemen και ο φοιτητής της Stark, παρακολούθησαν 83 άτομα άνω των 65 ετών για ένα χρόνο. Ειδικευμένος νευρολόγος αξιολόγησε τους συμμετέχοντες ως γνωστικά φυσιολογικούς στην αρχή της μελέτης. Κάθε συμμετέχων συμπλήρωσε μηνιαία ημερολόγια καταγραφής τυχόν πτώσεων και υποβλήθηκε σε σαρώσεις εγκεφάλου για αμυλοειδή πρωτεΐνη και για σημάδια ατροφίας και μειωμένης συνδεσιμότητας. Ανακάλυψαν ότι η παρουσία αμυλοειδούς πρωτεΐνης στον εγκέφαλο από μόνη της δεν δημιουργούσε αυξημένο κίνδυνο πτώσης, αλλά ότι η νευροεκφύλιση δημιουργούσε. Οι συμμετέχοντες που έπεφταν είχαν μικρότερες ιππόκαμπο-περιοχές στον εγκέφαλο, περιοχή αφιερωμένη στη μνήμη η οποία συρρικνώνεται στη νόσο του Alzheimer. Τα σωματοκινητήρια δίκτυά, ιστοί δηλαδή, που εμπλέκονται στη λήψη αισθητηρίων εισροών/ερεθισμάτων και στον έλεγχο της κίνησης— έδειξαν επίσης σημάδια αποσύνθεσης.

Οι ερευνητές κατέληξαν στο ότι οι πτώσεις είναι πιθανότερες να συμβούν στη φάση της νευροεκφύλισης στην προκλινική φάση της νόσου – 5 χρόνια περίπου πριν την εμφάνιση απώλειας μνήμης και νοητικής σύγχυσης.

Η αξιολόγηση συμπτωμάτων

Ο Beau M. Ances, απ τους συγγράφεις της μελέτης, καθηγητής νευρολογίας, ακτινολογίας και βιοϊατρικής μηχανικής λέει ότι από τότε που ξεκίνησε την μελέτη, άρχισε να ρωτάει τους ασθενείς για τις πτώσεις, πράγμα που τον βοήθησε σημαντικά να καταλαβαίνει τι συμβαίνει. «Όταν η κινητικότητα ενός ατόμου μειώνεται, παρόλο που το άτομο φαίνεται κατά τα άλλα φυσιολογικό, αυτό θα μπορούσε να είναι σημάδι ότι κάτι χρειάζεται περαιτέρω αξιολόγηση”, λέει. «Είναι πράγματι ένας πολύ σημαντικός δείκτης που θα πρέπει να μας κάνει να πούμε: “Για ένα λεπτό. Ας το κοιτάξουμε αυτό περισσότερο. Υπάρχουν κι άλλα πράγματα που συνδέονται ίσως με αυτό;’» Ερώτηση που θα πρέπει να θέτουμε στον εαυτό μας κάθε φορά που κάτι μας φαίνεται διαφορετικό.

Οι ερευνητές έχουν ξεκινήσει περαιτέρω πειράματα για να κατανοήσουν καλύτερα γιατί οι αλλαγές στον εγκέφαλο στη νόσο Αλτσχάιμερ θέτουν τους ανθρώπους σε κίνδυνο πτώσης, ώστε να μπορούν να αναπτύξουν συστάσεις πρόληψης πτώσης. Γνωρίζουμε μεν για την νευροεκφύλιση γενικά, είναι απαραίτητο όμως να μάθουμε περισσότερα.

Πέρα από την έρευνα και τα εργαστήρια

Αυτά από έρευνα. Υπάρχει και λογικό κομμάτι όμως που μπορεί να βοηθήσει. Εάν κάποιος πέφτει συχνότερα απ ότι έπεφτε, πιθανά δεν φταίνε τα πεζοδρόμια, αλλά κάτι άλλο που καλόν θα ήταν να ερευνηθεί. Υπ όψιν, ότι δεν είναι μόνον το Αλτσχάιμερ που προκαλεί τέτοια συμπτώματα, αλλά και τα μίνι-εγκεφαλικά που περνούν απαρατήρητα κι άλλες ασθενείς στα πρώιμα στάδια τους πριν διαγνωστούν.

Αυτό στον όποιο μας αφυπνίζει ίσως αυτή η μελέτη είναι το γεγονός ότι τίποτα δεν προκύπτει ξαφνικά, όπως τείνουμε ή μας βολεύει να πιστεύουμε. Πριν τα οποιαδήποτε συμπτώματα γίνουν εμφανή (σημειωτέον ότι η όποια διάγνωση θα γίνει αρκετά αργότερα από αυτό το στάδιο), γίνονται άλλες διεργασίες σε σώμα και εγκέφαλο (κατ αρχήν), υπάρχουν άλλες, διαφορετικές, μικρές ενδείξεις, όχι καθημερινές ίσως, οι οποίες όμως είναι προειδοποιητικά «κουδουνάκια» κάποιας πιθανής δυσλειτουργίας. Το συχνό «Έλα τώρα, τίποτα δεν είναι, θα περάσει», είναι μάλλον άρνηση και φόβος της πραγματικότητας.

Και ο θείος μου…

Ο θείος μου, τον θυμάστε βέβαια, βούτηξε με το κεφάλι στο πεζοδρόμιο την προηγούμενη εβδομάδα, χτύπησε την μύτη του και κυκλοφορεί με επίδεσμο, που θα ήταν αστείος σε άλλη περίπτωση. «Πως πας θειε;», ρώτησα. «Καλά, αλλά θα πάω να κάνω μια αυτοψία του χώρου το απόγευμα», μου είπε. «Τι θα πει αυτό;» ρώτησα. «Αυτοψία παιδί μου! Να δω το πεζοδρόμιο και τον δρόμο! Είμαι σίγουρος ότι κάτι δεν πάει καλά εκεί!». Σιωπή από μέρους μου. «Εεε, τι λες κι εσύ;» με ρώτησε. «Λέω να πας να κάνεις μια αυτοψία στον εγκέφαλό σου και ν’ αφήσεις τις ανοησίες…», και του έστειλα την μελέτη. Το πείσμα είναι μια μορφή άρνησης μιας κατάστασης. Όλοι το έχουμε, ίσως οι ηλικιωμένοι λίγο πιο πολύ. Ίσως διότι ο φόβος τους είναι μεγαλύτερος. Ας τους προσέξουμε λιγάκι παραπάνω.

Πρόπερσι, την πρώτη φορά που είδα τον θείο μου να παραπαίει άτσαλα στον δρόμο, του πήγα αθλητικά παπούτσια (εννοείται βέβαια με το ζόρι και με γκρίνια). Είχαν καλή σόλα, γερό κράτημα και υποστήριξη κι αντικατέστησαν τα σούπερ – chic αλλά εξαιρετικά γλιστερά παπούτσια που φόραγε. Και από τότε, που τα φοράει καθημερινά πλέον, όχι μόνο πέφτει λιγότερο, αλλά περπατάει περισσότερο και το διασκεδάζει ακόμη περισσότερο. Δεν το λέω για να κάνω την έξυπνη. Το λέω διότι, συχνά, λίγη παρατηρητικότητα και κάποιες μικρές αλλαγές μπορεί να επιφέρουν μεγάλες ωφέλειες και βελτιώσεις στη ζωή μας.

Έκτοτε, κάθε χρόνο παίρνουμε καινούργια αθλητικά παπούτσια με τον θείο μου, που πλέον τα φοράει και στις βραδινές εξόδους του.

Συντάκτης: Μάριαμ Συρεγγέλα,

Influence:

Έχει σπουδάσει ψυχολογία με μεταπτυχιακές σπουδές στο Illinois Institute of Technology (USA) και Surrey University (UK). Έχει μεγαλώσει στην Ελλάδα και στο Ιράν…