Ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού: Η προσκόλληση

Συντάκτης: Δήμητρα Πήττα, Εκπαιδευτικός & Επιστήμονας Ψυχικής Υγείας

Η προσκόλληση αποτελεί μια «ψυχολογική επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων» και ορίζεται ως ο συναισθηματικός δεσμός, η έντονη συναισθηματική σχέση ανάμεσα σε ένα βρέφος και μια ή δύο βασικές μορφές στη ζωή του, τους λεγόμενους  «σημαντικούς άλλους»· τα πρόσωπα δηλαδή που είναι υπεύθυνα για την πρωταρχική φροντίδα του βρέφους.  Αποτελεί μια διαρκή συναισθηματική σύνδεση που παράγει την επιθυμία για συνεχή επικοινωνία των εμπλεκομένων προσώπων καθώς και τη δυσφορία κατά τη διάρκεια του αποχωρισμού.

Τα βρέφη δημιουργούν στενούς συναισθηματικούς δεσμούς με το πρόσωπο που τα φροντίζει – συνήθως  με τη η μητέρα- γιατί με αυτόν τον τρόπο, αφενός εξασφαλίζεται η συναισθηματική σχέση με το κύριο πρόσωπο παροχής φροντίδας και αφετέρου δημιουργείται μια ασφαλής βάση για να μπορέσει το βρέφος να εξερευνήσει το περιβάλλον γύρω του. Το βρέφος χρησιμοποιεί τη διαθεσιμότητα της μητέρας του ως ασφαλή βάση για να εξερευνήσει το περιβάλλον του, να δοκιμάσει νέες δεξιότητες και να δημιουργήσει – ανάλογα με την ανταπόκριση και των γονέων του – προσδοκίες για τον εαυτό του και τις σχέσεις του με τους άλλους.

Η προσκόλληση ή αλλιώς attachment όπως είναι ο επίσημος όρος, χωρίζεται στις παρακάτω κατηγορίες:

  • Την ασφαλή προσκόλληση

Σε αυτή την κατηγορία, οι γονείς τείνουν να είναι εναρμονισμένοι με τις ανάγκες του παιδιού τους και να ανταποκρίνονται άμεσα σε αυτές.

  • Την αγχώδη αποφευκτική

Εδώ οι γονείς δεν ανταποκρίνονται άμεσα και συνήθως είναι επικριτικοί. Συνηθίζουν να αντιδρούν με θυμό ή τιμωρία όταν τα παιδιά εκφράζουν τα συναισθήματα τους.

  • Την αγχώδη αμφιθυμική.

Σε αυτή την περίπτωση προσκόλλησης, οι γονείς είναι πολύ απαιτητικοί από το παιδί. Οι μητέρες τείνουν να αγνοούν τα σήματα του βρέφους για προσοχή. Γενικά είναι απρόβλεπτη η συμπεριφορά τους στην ανταπόκριση του βρέφους.

Αντίστοιχα, και τα βρέφη διακρίθηκαν στις ακόλουθες κατηγορίες, με βάση τη μορφή προσκόλλησής τους:

  • Βρέφη με Ασφαλή Προσκόλληση

Στην κατηγορία αυτή, τα βρέφη ανταποκρίνονται με χαρά στην αλληλεπίδραση ή επανένωση με τους γονείς. Χαίρονται να εξερευνούν το περιβάλλον γύρω τους, αναζητούν την επαφή με τους γονείς (ή τους όποιους σημαντικούς άλλους), εκφράζουν τη λύπη η τη δυσφορία τους και δείχνουν να έχουν απόλυτη εμπιστοσύνη στις εκδηλώσεις των γονιών τους απέναντί τους.

  • Βρέφη με Ανασφαλή/ Αποδιοργανωμένη Προσκόλληση

Σε αυτήν την κατηγορία, τα κύρια στοιχεία που επικρατούν είναι ο φόβος, ο θυμός, το άγχος και ακόμα και η αδιαφορία προς το βασικό φροντιστή.

Τα βρέφη εκφράζουν  αγωνία και θυμό όταν ο φροντιστής φεύγει, και δεν είναι σε θέση να παρηγορηθούν όταν επιστρέφει. Παραμένουν στενοχωρημένα παρά τις προσπάθειες της μητέρας να τα παρηγορήσει. Είναι απρόθυμα να εξερευνήσουν το περιβάλλον, αναστατώνονται εύκολα και παρουσιάζουν απογοήτευση με τις ανταποκρίσεις των γονιών τους. Καμία φορά, τείνουν να τους αποφεύγουν ή να τους αγνοούν εντελώς. Εμφανίζουν ισχυρές συναισθηματικές εκρήξεις και είναι ψυχρά απέναντι στους φροντιστές τους. (Αγχώδης/ Αποφευκτική Προσκόλληση)

Υπάρχουν επίσης  βρέφη που δεν είναι πριβλεψιμα στη συμπεριφορά τους. Αδυνατούν να φαίνεται να μην μπορούν να ανταπεξέλθουν εύκολα ή να παρηγορηθούν όταν είναι αναστατωμένα και διακατέχονται από μια  σύγχυση προς το πρόσωπο που τα φροντίζει. (Αποδιοργανωμένη προσκόλληση)

Άλλα πάλι βρέφη, τείνουν να προσκολλώνται στο φροντιστή, ενώ μετά απομακρύνονται από αυτόν. Τους αναζητούν, αλλά στη συνέχεια αγωνίζονται να ξεφύγουν. (Αμφίσημη προσκόλληση – Με αντίσταση)

Βιβλιογραφία

Bowlby, J. (1969). Attachment: Attachment and loss (Vol. 1). New York: Basic Books.

Piaget, J. & Inhelder, B. (1956). The child’s conception of space. London: Routledge & Kegan Paul. 

Ainsworth, M. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, 5. (1978). Patterns of attachment: A psychological study of the Strange Situation. Hillsdale, NJ: Erlbaum

Cole, M., Cole, S. R. (2002). Η ανάπτυξη των παιδιών. Η αρχή της ζωής: εγκυμοσύνη,

Hayes, Ν. (1998). Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Τόμος Α. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Τοκετός, βρεφική ηλικία (τ. Α΄). Αθήνα: Τυπωθήτω – Γ. Δάρδανος.

Μαριδάκη – Κασσωτάκη, Αι. (2004). Σύγχρονες απόψεις για τη σκέψη του παιδιού.

Παπαλεοντίου-Λουκά, Ε. (2012). «Δεσμός Προσκόλλησης», Εμπιστοσύνη και οι Επιδράσεις του στην Ανάπτυξη της Προσωπικότητας. Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου.

Παρασκευόπουλος, Ι. (1985). Εξελικτική Ψυχολογία, Ψυχολογική θεώρηση της πορείας της ζωής από τη σύλληψη ως την ενηλικίωση: Γενικές έννοιες και ορισμοί της εξελικτικής ψυχολογίας: Προγεννητική περίοδος, βρεφική ηλικία, Αθήνα: Ιδιωτική Έκδοση.

Συντάκτης: Δήμητρα Πήττα, Εκπαιδευτικός & Επιστήμονας Ψυχικής Υγείας

Influence:

Είμαι απόφοιτος της Λεοντείου Σχολής Νέας Σμύρνης και Αριστούχος του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης Αθηνών…