Ψυχοκοινωνική υποστήριξη παιδιών που έχουν εκτεθεί σε φυσικές καταστροφές

Συντάκτης: Φρειδερίκη Τενεκετζή, Κοινωνική λειτουργός

Δεν πέρασε  πολύς καιρός από τη μεγάλη πυρκαγιά που ξέσπασε στην Εύβοια και τα πύρινα μέτωπα συνεχίζουν να αυξάνονται με γρήγορους ρυθμούς και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας καταστρέφοντας μεγάλο μέρος δασικών περιοχών. Βέβαια, όσο αντίκτυπο έχει στο περιβάλλον μια φυσική καταστροφή σαν αυτή, τόσο έχει και στην ψυχική υγεία των ανθρώπων που τη βιώνουν  πολύ περισσότερο τα παιδιά καθώς διαφέρουν φυσικά, αναπτυξιακά και κοινωνικά από τους ενήλικες, γεγονός το οποίο δημιουργεί την ανάγκη υπηρεσιών διαχείρισης κρίσεων για κάθε ηλικιακή ομάδα παιδιών.

Σε κάθε ηλικιακό στάδιο το παιδί εκφράζεται, σκέφτεται και κατανοεί τα ερεθίσματα γύρω του  με διαφορετικό τρόπο και  είναι φυσικό να μην έχει ακόμη τις ικανότητες και την εμπειρία να διαχειριστεί καταστάσεις που αντιμετωπίζει. Οι ικανότητες αυτές συνήθως αναπτύσσονται μαζί με άλλες εξίσου σημαντικές, όπως η επικοινωνία, η νόηση και άλλες κοινωνικές δεξιότητες. Η  τρομακτική θέαση της καταστροφής του σπιτιού και των αγαπημένων του αντικειμένων από την πυρκαγιά προκαλούν τραύματα στην ψυχική υγεία του παιδιού  και λόγω της μικρής του ηλικίας είναι ευάλωτο απέναντι σε  φυσικές καταστροφές σαν κι αυτές που αντιμετωπίζουν οι συμπολίτες μας στις περιοχές που βρίσκονται τα πύρινα μέτωπα.

Ψυχοκοινωνική υποστήριξη παιδιών που έχουν εκτεθεί σε φυσικές καταστροφές

Στις περιπτώσεις κρίσεων είναι χρήσιμο να αναπτύξουμε στρατηγικές ανάκαμψης της ψυχικής υγείας των παιδιών για την περίοδο μετά την καταστροφή  και θα πρέπει να λάβουμε υπόψη διάφορους παράγοντες. Οι παράγοντες αυτοί περιλαμβάνουν το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού και του εφήβου, τον τύπο του κρίσιμου γεγονότος, το πολιτισμικό υπόβαθρο του παιδιού και τον τύπο της καταστροφής. 

Μετά την καταστροφή είναι σημαντικό να διερευνήσουμε προσεκτικά ποια είναι τα παιδιά που χρειάζονται άμεσα βοήθεια. Μέσα από την ομαδική ή ατομική συμβουλευτική με το παιδί θα πρέπει να διερευνήσουμε, αν υπάρχουν ενδείξεις μετα-τραυματικού στρες, κατάθλιψης ή άγχους, ώστε να σχεδιάσουμε την παρέμβαση με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο που θα  έχει όφελος στο παιδί. Έρευνες  που διεξήχθησαν σε τέτοιου είδους παρεμβάσεις έχουν δείξει ότι οι περισσότεροι επαγγελματίες ψυχικής υγείας χρησιμοποιούν  τη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία ή μια σύνθεση θεωριών και πρακτικών που θα βοηθήσουν το παιδί.

Η ανάκαμψη μετά από μια κρίσιμη κατάσταση, όπως είναι η πυρκαγιά, κρίνεται ορθό να επέλθει όχι μέσα σε κλινικά όρια, αλλά να ξεκινήσει σε ένα πιο γνώριμο περιβάλλον για το παιδί, όπως το σχολικό. Μέσω της συνδρομής του δασκάλου με την χρήση εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων αλλά και ομαδικών παιχνιδιών ή εργασιών πάνω στο θέμα των φυσικών καταστροφών, το παιδί θα λαμβάνει ψυχολογική υποστήριξη έμμεσα καθώς θα προσαρμόζεται  σταδιακά στην κανονικότητα.

Οι υπηρεσίες που παρέχονται στο σχολικό περιβάλλον διαφέρουν από αυτές που προσφέρονται στην ψυχική υγεία και είναι πιο εύκολο για τους γονείς και τις οικογένειες να  ακολουθήσουν τις μεθόδους και τις διαδικασίες που δίδονται στο σχολείο.  Αυτό δεν σημαίνει πως η παρέμβαση σε κλινικά όρια  θεωρείται  υποδεέστερη, στην περίπτωση ενός παιδιού που έχει τραυματιστεί ψυχικά λόγω της φυσικής καταστροφής.  Και τούτο διότι  η κλινική θεραπεία είναι πιο πιθανό να περιλαμβάνει τους πόρους που απαιτούνται για μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση και στη συνέχεια αποτελεσματική παρέμβαση για το παιδί. Ωστόσο, η θεραπεία αυτή μπορεί να είναι λιγότερο οικονομικά προσβάσιμη στους γονείς και τις οικογένειες.

Τα παιδιά και οι έφηβοι είναι το μέλλον αυτού του κόσμου και ως εκ τούτου είναι σημαντικό να διατηρήσουμε την υγεία και την ευημερία τους εν όψει μιας καταστροφής. Όταν σχεδιάζουμε παρεμβάσεις για κοινωνίες που έχουν πληγεί από φυσικές καταστροφές, πρέπει να έχουμε στο νου μας τόσο τις μοναδικές ευαισθησίες του κάθε παιδιού όσο και τη ψυχική του ανθεκτικότητα, ώστε να προάγουμε αποτελεσματικές παρεμβάσεις για την ομαλή επαναπροσαρμογή των πληγέντων και την εν γένει αποκατάσταση της λειτουργίας της κοινωνίας.

Συντάκτης: Φρειδερίκη Τενεκετζή, Κοινωνική λειτουργός

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.