Ψυχαναγκασμοί: Οι αιτίες πίσω από την εξουθενωτική συνήθεια

Μικρές καθημερινές εμμονές μπορεί να έχουμε όλοι, ο όρος «ψυχαναγκασμός» ωστόσο αφορά την αγχώδη διαταραχή που δημιουργεί πρόβλημα στην καθημερινή ζωή του ατόμου που τη βιώνει και χρήζει επαγγελματική ψυχολογικής υποστήριξης. 

Έχεις παρατηρήσει το μυαλό σου να εμμένει σταθερά και ανυποχώρητα σε συγκεκριμένες σκέψεις και εικόνες; Σε ανεπιθύμητες παρορμήσεις και ιδέες καταστροφής που επαναλαμβάνονται αδιαλείπτως, δημιουργώντας σου ένα έντονο συναίσθημα άγχους; Αν το ζήτημα έχει λάβει σοβαρές διαστάσεις μιλάμε πλέον για ιδεοψυχαναγκασμό.

Αγχώδης διαταραχή που παγιδεύει σε εμμονές

Ο ιδεοψυχαναγκασμός ανήκει στις αγχώδεις διαταραχές και αποτελεί μία κατάσταση που ταλανίζει σύμφωνα με έρευνες ένα σημαντικό ποσοστό ατόμων επηρεάζοντας σημαντικά την καθημερινή τους ζωή και λειτουργικότητα. Πρόκειται για μία συνθήκη που παγιδεύει τον πάσχοντα σε έναν καταπιεστικό και εξουθενωτικό μηρυκασμό αρνητικών σκέψεων, οι οποίες αν και δίχως νόημα του επιφέρουν μία έντονη δυσφορία που δύσκολα μπορεί να αντιμετωπίσει.  

Εάν έχεις παρατηρήσει ότι υποβάλλεις τον εαυτό σου σε μία συχνή διαδικασία ελέγχου των καθημερινών αυθόρμητων πράξεων σου, όπως το σβήσιμο του φούρνου ή το κλείσιμο του θερμοσίφωνα, τότε είσαι και εσύ ένα από τα άτομα που κυριαρχούνται από αυτές τις άσκοπες και ανούσιες σκέψεις αλλά και από τις μικρές ή μεγαλύτερες δόσεις ανησυχίας και νευρικότητας που αυτές επιφέρουν.

Είναι σύνηθες φαινόμενο οι άνθρωποι να κατακλύζονται από τέτοιου είδους δυσάρεστες ιδέες και όσο αυτές δεν επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό την καθημερινή τους λειτουργικότητα, τότε δεν συντρέχει λόγος ανησυχίας. Οι αιτίες ωστόσο που οδηγούν στην δημιουργία και εκδήλωση τέτοιου είδους σκέψεων και συμπεριφορών προβληματίζουν ένα μεγάλο ποσοστό ατόμων και προκαλούν πολλά ερωτήματα.

Αιτίες που σχετίζονται με την εμφάνιση ψυχαναγκασμών

Οι λόγοι που προκαλούν τους ψυχαναγκασμούς δεν έχουν καταγραφεί με βεβαιότητα, ωστόσο η επιστημονική έρευνα πλέον στρέφεται περισσότερο στην αλληλεπίδραση νευροβιολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων καθώς και σε ψυχολογικές πρακτικές.

Αποδεσμευόμαστε από το συναίσθημα του άγχους

Οι ανεπιθύμητες και συχνά τρομακτικές ιδεοληψίες που παρεμβάλουν την φυσιολογική ροή της σκέψης μάς ωθούν ουσιαστικά σε επαναλαμβανόμενους ψυχικούς καταναγκασμούς, σε συγκεκριμένες εκδηλώσεις συμπεριφοράς ή νοητικών πράξεων δηλαδή, βασικός στόχος των οποίων είναι η απελευθέρωσή μας από αυτό το επίμονο και βασανιστικό συναίσθημα του άγχους.

Τέτοιου είδους εμμονικές ιδέες και σκέψεις αποκτούν την ιδιότητα ενός ευκόλως αντιμετωπίσιμου προβλήματος, δίνοντας μας την αίσθηση ότι μέσω συγκεκριμένων πράξεων ή σκέψεων θα καταφέρουμε να ξεπεράσουμε το ανούσιο θέμα που μας ταλανίζει και να αποφορτιστούμε από άγχη και ανησυχίες.

Πρόκειται ουσιαστικά για έναν έμφυτο μηχανισμό του ανθρώπινου μυαλού που αποσπά την προσοχή μας από τα πραγματικά προβλήματα και άγχη που μας βασανίζουν και δύσκολα μπορούμε να αντιμετωπίσουμε και μας οδηγεί στην αναπαραγωγή δευτερευουσών εμμονικών παρορμήσεων που θεωρούμε ότι υπάρχει τρόπος να απεμπολήσουμε. 

Μη ομαλή δραστηριότητα του αρμόδιου κυκλώματος του εγκεφάλου

Σύμφωνα με τη θεωρία που εξετάζει τους βιολογικούς παράγοντες, το κύκλωμα του εγκεφάλου, το οποίο ενεργοποιείται κάθε φορά από κάποιο ερέθισμα και προκαλεί την εκτέλεση συγκεκριμένων συμπεριφορών, στην περίπτωση ενός ατόμου με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή δεν ακολουθεί τη φυσιολογική δραστηριότητά του προξενώντας τις ανεπιθύμητες ιδεοληψίες και τους συνεπακόλουθους ψυχικούς καταναγκασμούς.

Ουσιαστικά ο εγκέφαλος δεν μπορεί να μειώσει τη δραστηριότητα του κυκλώματος, δηλαδή της συγκεκριμένης συμπεριφοράς που είχε προκληθεί από το ερέθισμα με αποτέλεσμα το άτομο να συνεχίζει να εκτελεί την πράξη που είχε ξεκινήσει. Το κύκλωμα έτσι δεν  αποφορτίζεται και οδηγεί στη δημιουργία επαναλαμβανόμενων σκέψεων και συνεπακόλουθα πολύ συχνά επαναλαμβανόμενων πράξεων.

Μη επαρκείς ποσότητες σεροτονίνης

Η σεροτονίνη ως ένας από τους πιο σημαντικούς νευροδιαβιβαστές είναι υπεύθυνη για τη σωστή ρύθμιση του ύπνου μας, της μνήμης, του άγχους και γενικά της καλής μας διάθεσης. Όταν αυτήν βρίσκεται και δρα σε μικρότερες ποσότητες είναι δυνατόν να προξενήσει την εκδήλωση συμπτωμάτων του ψυχαναγκασμού. 

Σύμφωνα με την μελέτη που αφορά τους νευροχημικούς παράγοντες, φάρμακα που είναι υπεύθυνα για την αύξηση των επιπέδων της σεροτονίνης έχει αποδειχθεί ότι μειώνουν σημαντικά τα συμπτώματα του ιδεοψυχαναγκασμού.

Η βίωση τραυματικών περιστατικών

Σύμφωνα με τη θεωρία της μάθησης για την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, άτομα τα οποία έχουν βιώσει αρνητικές εμπειρίες και ανεπιθύμητα συμβάντα είναι πιθανό να αναπτύξουν αρνητικές σκέψεις και συμπεριφορές απέναντι ακόμη και σε καταστάσεις με ουδέτερο χαρακτήρα. 

Το γεγονός μάλιστα ότι όσοι άνθρωποι πάσχουν από αυτήν την διαταραχή τείνουν να παρερμηνεύουν τις σκέψεις τους, θεωρώντας τες απειλητικές και δυσοίωνες έχει ως αποτέλεσμα να αναπτύσσουν διάφορες εμμονές και φοβίες, οι οποίες με τη σειρά τους ενεργοποιούν τους ψυχικούς καταναγκασμούς. 

Οι ενοχλητικές επαναλήψεις σκέψεων και συμπεριφορών είναι ένα φαινόμενο σύνηθες που απασχολεί μία αρκετά μεγάλη μερίδα ανθρώπων, έχοντας ωστόσο μηδαμινή επίδραση στην καθημερινότητά τους. Όταν αυτές οι επαναλήψεις καθίστανται ανυπόφορες και προκαλούν έντονη δυσφορία, τα άτομα οφείλουν να γίνουν δέκτες της κατάλληλης ψυχολογικής υποστήριξης και να δουν τη ζωή τους να βελτιώνεται σημαντικά.

Πηγή 1, Πηγή 2

Συντάκτης: Στεφανία Αποστόλου,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.