«Promising Young Woman»

Η πλοκή

Όπως περιγράφει και ο τίτλος μία κάποτε πολλά υποσχόμενη νέα γυναίκα, η Κασσάνδρα ή κοινώς Κάσι (Κάρι Μάλιγκαν) είναι μία πρώην φοιτήτρια ιατρικής κοντά στα 30, που μένει με τους γονείς της και έχοντας χάσει κάθε επαγγελματική πλέον φιλοδοξία εργάζεται σε ένα καφέ. Η όρεξη για ζωή στην Κάσι δεν εμφανίζεται παρά μόνο στις βραδινές της εξόδους σε κλαμπ, όπου κάπου ανάμεσα στις γραμμές του έντονου μακιγιάζ των πολλών και διαφορετικών μεταμφιέσεων της στα πλαίσια του “αβοήθητου θηλυκού” η Κάσι έχει έναν και μόνο σκοπό: να προσελκύσει πεινασμένα αρσενικά παριστάνοντας την απόλυτα μεθυσμένη και αδρανή και τη στιγμή που βρεθεί σπίτι τους και η νύχτα φτάσει λίγα βήματα πριν την καταγγελία, να σηκωθεί από το κρεβάτι ή τον καναπέ πάνω στον οποίο παριστάνει την ελαφρώς λιπόθυμη και να πει στον άντρα που την αγγίζει παρά την έγκρισή της, με βλέμμα παγερό, πλήρως νηφάλιο και γεμάτο σιγουριά: Τι κάνεις εκεί;

Τα αρσενικά δολώματά της ξαφνικά παγώνουν μόλις συνειδητοποιούν πως η μεθυσμένη μαριονέτα τους στην πραγματικότητα δεν άφησε πότε τις ανθρώπινες αισθήσεις της. Μετατρέπονται σε φοβισμένα παιδιά, τα οποία στη σκέψη και μόνο του κοινωνικού τους ξεπεσμού κλαίνε, φωνάζουν από αμηχανία και ικετεύουν την κοπέλα που πριν ένα λεπτό άγγιζαν χωρίς τη έγκρισή της να παραμείνει σιωπηλή. Γιατί, ο χειρότερος τους φόβος, ο κοινωνικός εξευτελισμός γίνεται πραγματικότητα. Σύμφωνα όμως και με την Κάσι: «Ξέρεις, άραγε, ποιος είναι ο χειρότερος φόβος μία γυναίκας;»

Αποστολή της Κάσι και κινητήρια δύναμη των κυνηγητικών της ενστίκτων είναι να δώσει εν τέλει ένα μάθημα στα δήθεν καλά αγόρια περί σεξουαλικής συναίνεσης και συνάμα να πάρει εκδίκηση -με έναν έμμεσο έστω τρόπο- για την κοπέλα της φωτογραφίας που καληνυχτίζει κάθε βράδυ μετά το τέλος των νυχτερινών εκδρομών της. Την καλύτερη της φίλη και συμφοιτήτρια, τη Νίνα. 

Η Έμεραλντ Φένελ και ο κοινωνικός σχολιασμός

Στο σκηνοθετικό της αυτό ντεμπούτο η Βρετανίδα Έμεραλντ Φένελ (ηθοποιός του «The Crown» και σεναριογράφος του τελευταίου κύκλου της σειράς «Killing Eve») ντύνει το δημιούργημά της με το περίβλημα μίας μαύρης κωμωδίας με χαρούμενα έντονα χρώματα, πρωτίστως εστιάζοντας στα ρούχα της πρωταγωνίστριας της και έπειτα στο ευρύτερο της περιβάλλον προκειμένου να αιχμαλωτίσει τον ανυποψίαστο θεατή της και να του διδάξει ένα μάθημα κοινωνικής δικαιοσύνης, από το οποίο δεν υπάρχει έξοδος κινδύνου. Μέσα από την εκτεταμένη χρήση του ροζ και των απαλών αποχρώσεων και την ανεμελιά του soundtrack μέσα από ύμνους της ποπ κουλτούρας, σε συνδυασμό με το ειρωνικό και κυνικό ύφος στη φωνή της απογοητευμένης από τη ζωή Κάσι, η Φένελ χρησιμοποιεί την προσωπίδα της ευδιάθετης αισθητικής στα πλαίσια μίας μαύρης κωμωδίας, για να θίξει το θρίλερ με το οποίο έρχεται αντιμέτωπη η σημερινή γυναίκα. Και τότε έννοιες όπως η κουλτούρα βιασμού και ο εσωτερικευμένος μισογυνισμός, από τις οποίες μπροστά τοποθετείται ένα κοινωνικό κουκούλι με φράσεις όπως “Είναι άντρας, έτσι είναι αυτά” και “Θα πήγαινε και αυτή γυρεύοντας”, παρουσιάζονται ευθέως -αυτή τη φορά χωρίς πανοπλία- στον ανυποψίαστο στην αρχή θεατή του Promising Young Woman.

Ωστόσο δεν πρόκειται για φεμινιστικό κήρυγμα. Ούτε για ένα θρίλερ, ούτε για μία μαύρη κωμωδία. Όπως και η πρωταγωνίστρια της δεν μπαίνει σε ένα συγκεκριμένο σεναριακό “καλούπι” παίζοντας το ρόλο “του θύματος”, της ευαίσθητης γυναίκας” ή της “δυναμικής φεμινίστριας”, αλλά και άλλοι χαρακτήρες όπως το ερωτικό ενδιαφέρον της Κάσι, ο Ράιαν (Μπο Μπάρναμ) δεν είναι απλώς ένα “καλό παιδί” έτσι και η ίδια η ταινία είναι μία μίξη διαφορετικών κινηματογραφικών ειδών, δεν ταυτίζει τον εαυτό της με ένα συγκεκριμένο. 

Η ποικιλομορφία και ο πρωτότυπες τεχνικές του Promising Young Woman

Με το να μη τοποθετεί τους χαρακτήρες όπως και την ταινία της στο σύνολό της σε κατηγορίες, η Έμεραλντ Φένελ έχει βρει τη μαγική συνταγή προς την προσέγγιση της προσοχής του κοινού της. Με βάση ένα σοβαρό και επίκαιρο κοινωνικοπολιτικό θέμα που αφορά τόσο στις γυναίκες που έχουν βαρεθεί να αμφισβητούνται τόσο και στους άντρες που κατηγορούνται, η σκηνοθέτης μας δείχνει πως ακόμα και τα «καλά» παιδιά μπορούν να υπάρξουν βιαστές. Ακόμα και οι δυναμικές φεμινίστριες μπορούν να είναι παράλληλα ευαίσθητες και να αναζητούν την αγάπη. Και το κυριότερο: η δικαιοσύνη έχει δύο πρόσωπα. Το ένα που υπηρετεί τους θεσμούς του κοινωνικού κύρους και της πατριαρχίας και το άλλο που υπηρετεί την ανθρώπινη ηθική.

Εκμεταλλευόμενη το ανάλαφρο στην επιφάνεια ύφος του δημιουργήματος της η Φένελ αντιστρέφει την παραδοσιακή δυναμική των φύλων και τότε είναι που η μαύρη κωμωδία συναντά το κοινωνικό «ντοκιμαντέρ» που αγγίζει τα όρια του θρίλερ. Στο πρόσωπο της Κάσι, από τη μία, βλέπουμε έναν ψυχρό θύτη και στα αρσενικά δολώματά της, από την άλλη, ένα φοβισμένο θύμα που θα ρισκάρει την απώλεια του κοινωνικού του κύρους. Αντιθέτως, αν οι ρόλοι είχαν αντιστραφεί όπως άλλωστε συμβαίνει στην πραγματικότητα, η κάθε γυναίκα, το κάθε θύμα βιασμού θα ρίσκαρε πολλά περισσότερα. Την ψυχική της υγεία ή -όπως και στην περίπτωση της αγαπητής φίλης της Κάσι-ακόμα… Και τη ζωή της.

Βραβείο Όσκαρ και ερμηνείες

Φυσικά πέρα από την πρωτότυπη προσέγγιση της Έμεραλντ Φένελ στη σκηνοθεσία, αλλά και το σενάριο, το οποίο έγινε πήρε βραβείο Όσκαρ το 2021, το κινηματογραφικό της δημιούργημα δεν θα κατείχε την ίδια γοητεία χωρίς και την υποκριτική ικανότητα της πρωταγωνίστριας Κάρι Μάλιγκαν. Παίρνοντας διαστάσεις ηθοποιού-χαμαιλέοντα πίσω από τις γεμάτες ειρωνεία ατάκες της και το κυνικό της ύφος, η Μάλιγκαν επιτυγχάνει να φανερώσει παράλληλα τον πόνο του τραύματος των εφηβικών χρόνων της Κάσι. Και παρά τη μάσκα του ψυχρού τιμωρού, φανερώνει μια γυναίκα που πίσω από τις φλοράλ και ροζ αποχρώσεις των ρούχων της, κρύβει ένα μαύρο παρελθόν.

Ο σκοπός της σκηνοθέτη

Σκοπός της σκηνοθέτη και σεναριογράφου δεν είναι να κατηγορήσει ένα ολόκληρο φύλο ούτε να προβάλει την άποψη πως όλοι οι άντρες είναι κακοί και όλες οι γυναίκες είναι αγίες. Άλλωστε, όπως φαίνεται και σε κάποιους γυναικείους χαρακτήρες της ταινίας, ο εσωτερικευμένος μισογυνισμός είναι πιο συχνό φαινόμενο στη νοοτροπία της σύγχρονης γυναίκας από όσο νομίζουμε. Όπως αποδεικνύεται παρά τη σοβαρότητα του θέματος του βιασμού, η Φένελ εύστοχα αρπάζει τη προσοχή γυναικών και αντρών θεατών χάρη στις σκόπιμες εναλλαγές της μεταξύ κωμικού σκετς και κοινωνικού ντοκιμαντέρ που μετατρέπεται part time σε ένα δυσάρεστα ρεαλιστικό θρίλερ και σπέρνει έδαφος, παρά την εκτεταμένη χρήση χιούμορ, για μία πολύ απαραίτητη και ας ελπίσουμε γόνιμη συζήτηση μεταξύ των δύο φύλων.

Συντάκτης: Φιλαρέτη Χρηστίδη,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.