Η κοινωνική ευαισθησία συχνά μετατρέπεται σε επιλεκτική αγανάκτηση. Μπροστά στην πληθώρα αδικιών, τι είναι αυτό που μας εξοργίζει – και …
Πριν η απουσία γίνει είδηση
Ο ξαφνικός θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη, στις 9 Σεπτεμβρίου του 2026, σε ηλικία μόλις 54 ετών, συγκλόνισε την ελληνική κοινωνία.
Τις επόμενες ημέρες, όπως είναι φυσικό σε μια υπόθεση που προκαλεί τόσο έντονο δημόσιο ενδιαφέρον, γεννήθηκαν ερωτήματα, πληροφορίες, εικασίες και διαφορετικές αφηγήσεις.
Μια απώλεια δεν πρέπει να μας αφήνει μόνο με ερωτήματα για το «τι συνέβη». Οφείλει να μας κάνει να αναρωτιόμαστε και για το «τι κοινωνία θέλουμε να είμαστε».
Η επιστήμη δεν είναι μια αυθεντία που απλώς μας δίνει απαντήσεις
Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία ο καθένας μπορεί να μιλήσει δημόσια για οτιδήποτε. Ένας άνθρωπος μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να δημιουργήσει ένα βίντεο, να χρησιμοποιήσει έναν εντυπωσιακό τίτλο, να επικαλεστεί έναν «ειδικό», να παρουσιάσει μια προσωπική εμπειρία ως απόδειξη και να συγκεντρώσει χιλιάδες προβολές.
Και κάπου ανάμεσα στην επιστημονική γνώση, την προσωπική άποψη, την εμπειρία, την παράδοση, τη φήμη και την παραπληροφόρηση, ο πολίτης καλείται να αποφασίσει τι είναι αλήθεια.
Εδώ η επιστήμη αποκτά μια αξία που υπερβαίνει το εργαστήριο.
Δεν είναι απλώς ένας τρόπος να γνωρίζουμε τον κόσμο. Είναι ένας τρόπος να ελέγχουμε τους ισχυρισμούς μας.
Η επιστημονική σκέψη μάς μαθαίνει να ρωτάμε:
Ποια είναι η απόδειξη;
Ποιος το υποστηρίζει;
Έχει την απαραίτητη επιστημονική κατάρτιση;
Υπάρχει συναίνεση στην επιστημονική κοινότητα;
Υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων;
Τι γνωρίζουμε πραγματικά και τι απλώς υποθέτουμε;
Αυτές ακριβώς οι δεξιότητες αποτελούν σήμερα βασικό κομμάτι του επιστημονικού γραμματισμού. Ο ΟΟΣΑ, στο πλαίσιο του PISA 2025, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ικανότητα των πολιτών να αναζητούν, να αξιολογούν και να χρησιμοποιούν επιστημονικές πληροφορίες για τη λήψη αποφάσεων, αλλά και να διακρίνουν έναν τεκμηριωμένο επιστημονικό ισχυρισμό από μια γνώμη ή έναν ισχυρισμό χωρίς επαρκή στοιχεία.
Αυτό είναι παιδεία.
Ο ρόλος των εκπαιδευτικών σήμερα
Δεν αρκεί να μαθαίνουμε στα παιδιά «τι να σκέφτονται».
Πρέπει να τους μαθαίνουμε πώς να σκέφτονται.
Ένα παιδί που μεγαλώνει μαθαίνοντας να εμπιστεύεται άκριτα όποιον μιλά με αυτοπεποίθηση είναι ευάλωτο.
Ευάλωτο στον απατεώνα.
Στον ψευδοεπιστήμονα.
Στον επιτήδειο.
Στην παραπληροφόρηση.
Στον άνθρωπο που χρησιμοποιεί έναν εντυπωσιακό τίτλο για να προσδώσει κύρος σε κάτι που δεν έχει επιστημονική βάση.
Αντίθετα, ένα παιδί που έχει μάθει να ρωτά «πώς το ξέρουμε αυτό;» έχει αποκτήσει ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία προστασίας του.
Και αυτό δεν είναι δουλειά μόνο του σχολείου.
Είναι δουλειά της οικογένειας, του σχολείου , των επιστημόνων, των δημοσιογράφων, των μέσων ενημέρωσης, αλλά και ολόκληρης της κοινωνίας.
Η UNESCO αντιμετωπίζει πλέον τον γραμματισμό στα μέσα και την πληροφορία ως κρίσιμη δεξιότητα, ακριβώς επειδή οι πολίτες χρειάζεται να μπορούν να αναζητούν, να αναλύουν, να αξιολογούν και να χρησιμοποιούν υπεύθυνα την πληροφορία.
Η τυφλή απόρριψη της επιστήμης είναι επικίνδυνη. Αλλά και η τυφλή εμπιστοσύνη σε έναν άνθρωπο επειδή αυτοπροσδιορίζεται ως επιστήμονας είναι προβληματική. Η επιστήμη δεν λειτουργεί έτσι.
Δεν έχει σημασία μόνο ο τίτλος ενός ανθρώπου. Έχει σημασία αν ο συγκεκριμένος ισχυρισμός στηρίζεται σε δεδομένα, στην κατάλληλη επιστημονική μεθοδολογία και στην ευρύτερη επιστημονική γνώση.
Η επιστήμη, άλλωστε, δεν είναι αλάνθαστη. Διορθώνεται, επανεξετάζεται, αμφισβητείται και εξελίσσεται.
Ακριβώς γι’ αυτό είναι πολύτιμη.
Δεν μας ζητά να πιστέψουμε.
Μας ζητά να εξετάσουμε.
Ο όρος και ο ρόλος της ψυχικής υγείας
Η ψυχική υγεία δεν πρέπει να γίνεται εύκολη εξήγηση.
Η υπόθεση του Γιώργου Μαζωνάκη έχει ήδη δημιουργήσει συζητήσεις που αγγίζουν, άμεσα ή έμμεσα, ζητήματα ψυχικής υγείας.
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.
Δεν γνωρίζουμε την ψυχική κατάσταση ενός ανθρώπου από όσα βλέπουμε δημόσια. Δεν μπορούμε να κάνουμε διάγνωση από συνεντεύξεις, συμπεριφορές, αναρτήσεις, φήμες ή αφηγήσεις τρίτων. Και ασφαλώς δεν μπορούμε να συνδέσουμε έναν θάνατο με μια υποτιθέμενη προϋπάρχουσα ψυχική ή ψυχιατρική κατάσταση χωρίς επιστημονικά και ιατρικά δεδομένα.
Ούτε είναι αυτό είναι – πλέον – το ζητούμενο.
Το ζητούμενο είναι κάτι πολύ πιο βαθύ:
Αν ένας άνθρωπος αντιμετώπιζε οποιαδήποτε δυσκολία ψυχικής υγείας, η κοινωνία θα έπρεπε να είναι δίπλα του όσο ζούσε — όχι να αναζητά εκ των υστέρων εξηγήσεις αφού φύγει.
Δεν χρειαζόμαστε έναν θάνατο για να αρχίσουμε να μιλάμε για ψυχική υγεία.
Δεν χρειαζόμαστε μια τραγωδία για να θυμηθούμε ότι πίσω από έναν καλλιτέχνη, έναν εκπαιδευτικό, έναν γιατρό, έναν πολιτικό, έναν γονιό ή έναν μαθητή υπάρχει ένας άνθρωπος.
Να μάθουμε τα παιδιά μας να ζητούν βοήθεια
Η ψυχική υγεία πρέπει να γίνει μέρος της παιδείας μας με τρόπο ουσιαστικό και όχι διακοσμητικό.
Ένα παιδί χρειάζεται να ξέρει ότι:
δεν είναι ντροπή να φοβάμαι.
δεν είναι ντροπή να ζητώ βοήθεια.
δεν είναι ντροπή να πω «δεν είμαι καλά».
δεν χρειάζεται να τα καταφέρνω πάντα μόνος μου.
Χρειάζεται επίσης να μάθει να ξεχωρίζει τον ειδικό από τον αυτοαποκαλούμενο «ειδικό».
- Να γνωρίζει ότι για σοβαρά ζητήματα υγείας απευθυνόμαστε στους κατάλληλα καταρτισμένους επαγγελματίες.
- Να καταλαβαίνει ότι μια viral συμβουλή δεν ισοδυναμεί με επιστημονική γνώση.
- Και κυρίως να μεγαλώσει σε μια κοινωνία όπου η αναζήτηση βοήθειας δεν αποτελεί στίγμα.
Η μεγαλύτερη ευθύνη της εκπαίδευσης
Ίσως, τελικά, αυτό να είναι το σημαντικότερο μάθημα που μπορούμε να κρατήσουμε από αυτή την τραγική ιστορία.
Η εκπαίδευση δεν υπάρχει μόνο για να μάθει ένα παιδί να διαβάζει, να γράφει και να λύνει εξισώσεις.
Υπάρχει για να του δώσει τα εργαλεία ώστε, όταν μεγαλώσει, να μπορεί να σταθεί απέναντι στον κόσμο και να πει:
«Δεν ξέρω. Θα ψάξω.»
«Δεν πείθομαι επειδή κάποιος μιλά με σιγουριά. Θέλω στοιχεία.»
«Δεν θα μοιραστώ κάτι επειδή έγινε viral.»
«Δεν θα κάνω διάγνωση σε έναν άνθρωπο που δεν γνωρίζω.»
«Δεν θα πιστέψω έναν ισχυρισμό επειδή μου αρέσει να είναι αληθινός.»
Αυτές δεν είναι απλώς δεξιότητες σχολείου.
Είναι δεξιότητες ζωής.
Και ίσως η πιο σύγχρονη αποστολή του εκπαιδευτικού να είναι ακριβώς αυτή: να βοηθήσει τα παιδιά να μετουσιωθούν σε ανθρώπους που μπορούν να ξεχωρίζουν την πληροφορία από την παραπληροφόρηση, την επιστήμη από την ψευδοεπιστήμη, την τεκμηριωμένη γνώση από την προσωπική πεποίθηση και την πραγματική φροντίδα από την εκμετάλλευση της ανθρώπινης ευαλωτότητας.
Κλείνοντας, ας κρατήσουμε το βασικότερο συμπέρασμα αυτής της τραγικής ιστορίας : να μη θυμόμαστε τον άνθρωπο μόνο όταν γίνεται είδηση.
Ο Γιώργος Μαζωνάκης υπήρξε ένας άνθρωπος που αγαπήθηκε από εκατομμύρια ανθρώπους μέσα από τη μουσική του.
Ο θάνατός του είναι πρώτα απ’ όλα μια ανθρώπινη απώλεια.
Και ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται σεβασμός. Προς τον ίδιο. Τη μνήμη του. Την παρακαταθήκη που αφήνει πίσω του.
Όχι βιαστικά συμπεράσματα.
Όχι αυθαίρετες διαγνώσεις.
Όχι κατασκευή μιας ιστορίας πριν ολοκληρωθούν οι επιστημονικές και θεσμικές διαδικασίες.
Η κοινωνία μας όμως δεν πρέπει να περιμένει για να επενδύσει στην παιδεία, στην επιστημονική σκέψη και στην ψυχική υγεία.
Γιατί η πραγματική πρόληψη δεν αρχίζει όταν συμβεί μια τραγωδία.
Αρχίζει χρόνια πριν.
Στο σπίτι όπου ένας γονιός μαθαίνει στο παιδί του να ρωτά «πού το ξέρεις;».
Στο σχολείο όπου ένας εκπαιδευτικός του μαθαίνει να ελέγχει μια πηγή.
Στην τάξη όπου ένα παιδί μαθαίνει ότι το λάθος δεν είναι ντροπή.
Στην κοινωνία όπου η αναζήτηση ψυχολογικής ή ψυχιατρικής βοήθειας δεν αντιμετωπίζεται ως αδυναμία.
Και στην επιστήμη, την οποία δεν χρειάζεται ούτε να θεοποιήσουμε ούτε να φοβηθούμε.
Χρειάζεται να την κατανοήσουμε.
Να πιστέψουμε σε αυτήν και στην αργή αλλά σταθερή της πρόοδο μέρα τη μέρα .
Γιατί μια κοινωνία που ξέρει να σκέφτεται κριτικά προστατεύει καλύτερα τα παιδιά της.
Μια κοινωνία που ξέρει να αναγνωρίζει την επιστημονική γνώση προστατεύει καλύτερα τους πολίτες της.
Και μια κοινωνία που ξέρει να βλέπει τον άνθρωπο πριν γίνει είδηση, ίσως κάποτε να καταφέρει να είναι πραγματικά δίπλα του όσο ακόμη είναι εδώ.
Ανήκεις, πλέον, σε σένα και στα όνειρά σου, Γιώργο μας. Και που ξέρεις; Απόψε Ισως θα σ’ ονειρευτούμε εμεις!
Καλό σου ταξίδι στο φως 🙏🏻
