Πώς το διαδίκτυο προκαλεί φόβο

Συντάκτης: Saky Koulibaly

Ανεξαρτήτως φύλου και ιδιότητας, ο διαδικτυακός εκφοβισμός αφορά τον κάθε χρήστη του διαδικτύου, παιδιά, προέφηβους, έφηβους και ενήλικες. Δεδομένου του χρόνου που ο χρήστης περνά στο διαδίκτυο, η άσκηση του cyber bullying είναι ικανή να καταλαμβάνει σημαντικό ποσοστό νοητικής και σωματικής ενέργειας του χρήστη ημερησίως.

Ορισμός

Ο διαδικτυακός εκφοβισμός έχει τις ρίζες του στον παραδοσιακό σωματικό ή ψυχολογικό εκφοβισμό και αποσκοπεί στην πρόκληση ζημιάς ή βλάβης στο θύμα του επιτιθέμενου.

Ο όρος cyber bullying δημιουργήθηκε από τον Καναδό Bill Belsey και, ως διαδικτυακός εκφοβισμός ορίζεται οποιαδήποτε πράξη εκφοβισμού, επιθετικότητας, παρενόχλησης, τρομοκρατικής ή αυταρχικής συμπεριφοράς θεσπίζεται και πραγματοποιείται μέσω της χρήσης των ψηφιακών συσκευών επικοινωνίας, συγκεκριμένα του Διαδικτύου και των κινητών τηλεφώνων και η οποία επαναλαμβάνεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Η άσκηση εκφοβισμού μέσω της χρήσης του Διαδικτύου περιλαμβάνει :

  • Πειράγματα με στόχο τη διασκέδαση.
  • Διάδοση άσχημων/ προσβλητικών φημών.
  • Αποστολή ανεπιθύμητων μηνυμάτων, υβριστικών προσβλητικών ως προς το περιεχόμενο.
  • Παρενόχληση.
  • Δυσφήμιση σε τρίτους μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, μηνυμάτων μέσω κινητού, φωτογραφίες/ βίντεο στο διαδίκτυο, σε ιστότοπους ή chatrooms.
  • Γνωστοποίηση προσωπικών πληροφοριών ή προσωπικών δεδομένων σε πολλαπλούς παραλήπτες.

Ποιους αφορά

Ό κάθε χρήστης είναι δυνάμει θύμα -ή θύτης- μίας επιθετικής μορφής διαδικτυακού εκφοβισμού.

Σύμφωνα με δεδομένα της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής, ο μέσος όρος των χρηστών του ηλικιακού φάσματος από 8 έως 10 ετών αναλώνει κατά μέσο όρο συνολικά 8 ώρες ημερησίως στα διαφορετικά διαδικτυακά μέσα επικοινωνίας και δικτύωσης. Όσον αφορά τις μεγαλύτερες ηλικίες, περίπου το 75% των παιδιών της ηλικιακής γκάμας των 12 έως 17 ετών είναι κάτοχοι κινητού τηλεφώνου, ενώ σχεδόν το συνολικό ποσοστό των εφήβων επικοινωνεί μέσω γραπτών μηνυμάτων.

Λόγω της ευκολίας διάθεσης των μέσων επικοινωνίας, η πρόσβαση στο διαδίκτυο είναι εφικτή καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας. Χαρακτηριστικά, μία ομάδα νεαρών εφήβων ομολόγησε πως αναλώνει το μεγαλύτερο μέρος της πνευματικής τους ενέργειας στα μέσα επικοινωνίας που περιλαμβάνουν τη χρήση του διαδικτύου. Οι χρήστες του διαδικτύου αναζητούν τη γνώμη των άλλων για τους ίδιους αισθανόμενοι ανήσυχα περίεργοι, συμπληρώνουν.

Η Έλεν, μία δεκατριάχρονη μαθήτρια από τη μητροπολιτική περιοχή του Σικάγο, μιλάει χαρακτηριστικά για την επιρροή που ασκούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: «Αγχώνομαι ακόμη και όταν παρακολουθώ φωτογραφίες ανθρώπων στο Instagram που έχουν  βγει έξω χωρίς εμένα, ακόμη και χωρίς να έχει γίνει κανένα αρνητικό σχόλιο εις βάρος μου».

H φοβία των μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης

Το φαινόμενο που περιγράφεται παραπάνω αναφέρεται ως φοβία με την ονομασία “FOMO”: Φοβάμαι Μήπως Χάσω (Fear of Missing Out) και χαρακτηρίζει το συναίσθημα το οποίο αναπτύσσεται σε παιδιά και ενήλικες όταν παρακολουθούν την κοινωνική δραστηριότητα άλλων ανθρώπων στο Διαδίκτυο. Το γεγονός ότι τα παιδιά και οι ενήλικες που ομολογούν τη συγκεκριμένη φοβία διατηρούν μία υγιή και δραστήρια κοινωνική ζωή, δε μειώνει την παράνοια του φόβου ότι ίσως παραγκωνισθούν από τις συνομιλίες των κοινωνικών δικτύων.

Η FOMO, αν και αποτελεί φαινόμενο ξεχωριστό από τη θυματοποίηση ως απόρροια του διαδικτυακού εκφοβισμού, κρίνεται εξίσου ικανή να επιφέρει στον χρήστη δυσάρεστα συναισθήματα, κυρίως ανησυχία και άγχος, συναισθήματα που κλιμακώνονται δραματικά ώστε να εξελιχτούν με τη μορφή κρίσεων πανικού και κατάθλιψης όταν ο χρήστης εκτίθεται σε αυτή μέσω της χρήσης του διαδικτύου.

Κρίνεται απαραίτητο να γίνεται διαχωρισμός μεταξύ του  αν ο χρήστης υπόκειται στη φοβία FOMO ή αν είναι θύμα διαδικτυακού εκφοβισμού.

Οι μορφές του  διαδικτυακού εκφοβισμού

Οι μορφές του cyber bullying είναι πολλές και μπορεί να συντρέχουν μόνες τους ή και σωρευτικά. Αυτές περιλαμβάνουν:

  • Αποστολή μηνυμάτων υποτιμητικού χαρακτήρα ή απειλητικού περιεχομένου προς τον παραλήπτη.
  • Ανάρτηση δημοσιεύσεων ευαίσθητου προσωπικού χαρακτήρα με στόχο τον εξευτελισμό και την υποτίμηση του θύματος.
  • Προσποίηση της ταυτότητας του θύματος με σκοπό τη δημιουργία κακής φήμης και/ ή τον σκόπιμο αποκλεισμό του από ομάδες στο διαδίκτυο.
  • Δημιουργία ιστότοπων με κακόβουλο περιεχόμενο που θίγουν την προσωπικότητα του θύματος.
  • Διάδοση φημών στο διαδίκτυο ή μέσω γραπτών μηνυμάτων.

Η δικαιολογία εκ μέρους των σχολείων που ισχυρίζεται πως η αντιμετώπιση του διαδικτυακού εκφοβισμού δεν υπόκειται στην αρμοδιότητα του σχολείου, μιας και λαμβάνει χώρα εκτός του σχολικού περιβάλλοντος, δεν χαίρει πλέον καμίας ισχύος.

Ο Justin Patchin, διδάκτορας στο Ερευνητικό Κέντρο για τον διαδικτυακό εκφοβισμό, δίνει τις ακόλουθες κατευθυντήριες σε σχέση με τις αρμοδιότητες και τη δράση του σχολείου:

  • Σε περίπτωση που η έκφραση στο διαδίκτυο μεταξύ των μαθητών προκαλεί ουσιώδη διαταραγμένη συμπεριφορά μέσα στο σχολικό περιβάλλον, τότε το σχολείο μπορεί να ενεργήσει πειθαρχικά στους μαθητές που ευθύνονται.
  • Αν οι πράξεις και οι ενέργειες των χρηστών του διαδικτύου παραβιάζουν ουσιώδη δικαιώματα κάποιου μαθητή, όπως είναι η αίσθηση της ασφάλειας και ο κίνδυνος ή απειλή, καθώς και η αίσθηση της σχολικής υποστήριξης, το σχολείο οφείλει ν’ αναλάβει δράση.

Ακόμη και στην περίπτωση κατά την οποία οι μαθητές κάνουν χρήση του διαδικτύου εκτός του σχολικού περιβάλλοντος σε σελίδες κοινωνικής δικτύωσης, όπως είναι το Instagram, το ΥikΥak, to SnapChat ή το Twitter, το σχολείο καλείται ν’ αναλάβει δράση όταν τα αποτελέσματα του διαδικτυακού εκφοβισμού γίνονται εμφανή στο σχολικό περιβάλλον.

Πηγές: Statistics on Cyber Bullying,

Signs of children being cyber bullied

Συντάκτης: Saky Koulibaly,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.