Πώς θέτουμε όρια στη συμπεριφορά των παιδιών

Συντάκτης: Εύα Θεοδοσιάδου, Ψυχολόγος

Πώς θέτουμε όρια στη συμπεριφορά των παιδιώνΗ οριοθέτηση στα παιδιά είναι ίσως το πιο συχνό θέμα προβληματισμού για το οποίο οι γονείς καταφεύγουν προς την αναζήτηση βοήθειας από τον ειδικό και επιδιώκουν τη συμβουλευτική γραμμή του.

«Πώς να κάνω το παιδί μου πιο συνεργάσιμο, πώς θα το κάνω να μην διαπραγματεύεται διαρκώς τα όρια που του θέτουμε, να είναι συνεπές στις υποχρεώσεις του και στα καθήκοντα του, να μην έχει στο μυαλό του διαρκώς το παιχνίδι και όλη αυτή η προσπάθεια μου να μην επιβαρύνει την καθημερινότητά μας μέσα από την ένταση που αυτή πρόκειται να επιφέρει στο σπίτι;»

Οριοθέτηση και προσδοκίες του γονιού στην ανάπτυξη δεξιοτήτων του παιδιού

Πολύ πιο σπάνια οι γονείς θα καταφύγουν στον ειδικό και θα υποβάλλουν τους εξής προβληματισμούς: «Πώς θα κάνω το παιδί πιο ανεξάρτητο, αυτόνομο, με αυτοπεποίθηση, με δυνατότητα να παίρνει πρωτοβουλίες, να αμφισβητεί, να διερευνά, να έχει ενδιαφέροντα και κίνητρα στην καθημερινότητα;»

Τι συμβαίνει λοιπόν; Είναι πιο συχνές οι δυσκολίες οριοθέτησης ή είναι πιο δύσκολες οι απαιτήσεις του γονιού στο θέμα της οριοθέτησης σε σύγκριση με τις προσδοκίες του σε άλλες δεξιότητες του παιδιού όπως αυτές της ανάπτυξης αυτοπεποίθησης, της αυτονομίας, της πρωτοβουλίας και της κριτικής σκέψης;

Θέτοντας υπερβολικά… όρια: Η φύση των παιδιών μπερδεύει την αντίδραση των γονέων

Και γιατί αλήθεια ο γονιός να προβληματίζεται περισσότερο με το κατά πόσο το παιδί ‘συμμορφώνεται’ στους κανόνες λειτουργίας της οικογένειας, του σχολείου και στις διάφορες δραστηριότητες που λαμβάνει μέρος και σπανιότερα με το κατά πόσο ενεργεί ελεύθερα, αυτόνομα και με κριτική σκέψη στους θεσμούς αυτούς; Πέρα από το κοινωνιολογικό ενδιαφέρον που έχει αυτό το ερώτημα, μία απάντηση αυθόρμητη φαντάζομαι θα ήταν: «Μα επειδή αυτό έτσι κι αλλιώς το κάνει», και δε θα διαφωνήσω σε αυτό. Είναι αλήθεια ότι από τη φύση τους τα παιδιά έχουν την επιθυμία να εξερευνήσουν, να δοκιμάσουν, να πειραματιστούν και κατ’ επέκταση να αμφισβητήσουν και να καταπατήσουν τις νόρμες λειτουργίας του κάθε συστήματος. Η διαφορά κατά τη γνώμη μου έγκειται στο ότι αυτό γίνεται μέσα από μια πρόθεση τους να μάθουν τον κόσμο και να γνωρίσουν τον εαυτό τους μέσα από αυτόν…. τη στιγμή που, δυστυχώς, ο ενήλικας θα αντιδράσει περισσότερο αντανακλαστικά και αμυντικά σαν να απαντάει σε μια πρόθεση του παιδιού να αμφισβητήσει τη δύναμή του και τη δικαιοδοσία του στον έλεγχο των πραγμάτων, προκαλώντας κατά αυτόν τον τρόπο ακριβώς τα αντίθετα αποτελέσματα. Εκείνη τη στιγμή που θα μεταφράσει τις συμπεριφορές του παιδιού ως συμπεριφορές «που πάνε να του πάρουν τον αέρα» – «να γίνει το δικό του», θα προβληματιστεί περισσότερο πανικόβλητα για το κατά πόσο οριοθετημένο είναι το παιδί, κατά πόσο ξεκάθαρο του έχει κάνει το «ποιος κάνει κουμάντο» .

Ερμηνεύω τη συμπεριφορά των παιδιών και θέτω όρια με βάση τη φύση τους

Ποια άλλη μετάφραση θα χωρούσε σε αυτές τις συμπεριφορές του παιδιού πέρα από αυτήν που συνήθως ερμηνεύει ο γονιός ως ανάγκη του παιδιού να γίνει το δικό του;

  • Εάν εκείνη τη στιγμή νιώσει ότι το παιδί δεν γίνεται ανυπάκουο, αλλά δοκιμάζει.
  • Δεν αντιδρά σε αυτά που ο ίδιος προστατευτικά του ορίζει, αλλά πειραματίζεται πέρα από αυτά.
  • Δεν προσπαθεί να επιβληθεί, αλλά να αυτενεργήσει…
  • Και το κυριότερο, εάν διαισθανθεί ότι δεν πρόκειται περί μιας προσωπικής μάχης του παιδιού απέναντί του, αλλά περί μιας φυσικής διαδικασίας ανάπτυξής του.

Η απάντηση του γονιού σε αυτήν τη συμπεριφορά του παιδιού θα ήταν καθοριστικά διαφορετική, αλλά και η αναγκαιότητα για οριοθέτηση το ίδιο. Υιοθετώντας μία τέτοια στάση ο γονιός δεν θα προβληματιζόταν ιδιαίτερα για το πώς να θέσει τα όρια στη συμπεριφορά του παιδιού, αλλά για το πώς αυτά τα όρια που όλοι καλούμαστε να σεβαστούμε (συμπεριλαμβανομένου και του γονιού) δεν θα κλονίσουν την ανάγκη του παιδιού να μάθει, να λειτουργήσει ελεύθερα και να εξερευνήσει. Η οπτική αυτή θα θέσει τον γονιό δίπλα στο παιδί και μαζί του θα αναζητά λύσεις και διεξόδους μέσα σε ένα ορισμένο πλαίσιο αναφοράς και όχι απέναντί του.

Και οι ενήλικες και τα παιδιά επιθυμούν την ελευθερία πειραματισμού εντός ορίων

Άλλωστε, αυτό δεν κάνει και ο ενήλικας στην καθημερινότητα; Δεν είναι η ίδια η καθημερινότητα μια διαρκής πάλη να καλύψουμε τις ανάγκες μας μέσα σε ένα κοινωνικό πλαίσιο που ορίζεται από τις εργασιακές και κοινωνικοοικονομικές συνθήκες που ζούμε; Τι θα μας διευκόλυνε σε αυτήν τη δική μας προσπάθεια να καλύψουμε τις δικές μας ανάγκες στα όρια που θέτει το πλαίσιο των συνθηκών μας αυτών; Σίγουρα το να μας επαναλαμβάνει και να μας υπενθυμίζει διαρκώς κάποιος το πόσο αυστηρά και αμετάκλητα είναι αυτά τα όρια (οικονομικά, εργασιακά κλπ.) δεν θα μας ήταν χρήσιμο σε κάτι. Απεναντίας, η επικέντρωση της προσοχής μας σε αυτό θα μας δημιουργούσε μια μόνιμη δυσανασχέτηση και αυτή με τη σειρά της μια ένταση. Περισσότερο χρήσιμη θα ήταν μια βοήθεια για το πώς μπορούμε να καλύψουμε αυτές τις ανάγκες μας δεδομένων των συνθηκών. Μέσω του παραδειγματισμού; Μέσω της ανταλλαγής απόψεων με κάποιον άλλον; Μέσω της ελευθερίας πειραματισμού μας στο πεδίο εντός ορίων του πλαισίου μας με τη δυνατότητα να κάνουμε λάθη και να λειτουργήσουμε διορθωτικά; Γιατί να απέχει λοιπόν η μεταχείριση του παιδιού από κάτι τέτοιο; Και το παιδί όπως και εμείς καλείται να εφεύρει τρόπους να κινηθεί σε ένα σύστημα που αν νομίζουμε ότι εμείς το ορίζουμε εξολοκλήρου είμαστε γελασμένοι. Αυτή η προσπάθεια του παιδιού είναι κοινή με τη δική μας και όχι επιβαλλόμενη από εμάς. Μας μένει λοιπόν να του διδάξουμε τρόπους να πετύχει τους στόχους του και όχι να το περιορίσουμε κάνοντας τους στόχους του συγκρουόμενους με τους δικούς μας.

Διαβάζω τις ανάγκες του παιδιού και δεν παρερμηνεύω

Τη στιγμή λοιπόν που το παιδί ζητά περισσότερη ώρα για να παίξει, μπορούμε να διαβάσουμε την ανάγκη του να δημιουργήσει και όχι την ανάγκη του να μας επιβληθεί και να απαντήσουμε σε αυτήν ως τέτοια. Έτσι, θα μπορούσαμε να αναζητήσουμε μαζί του τρόπους και αυτό θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί δεδομένου του πλαισίου αναφοράς του (καθημερινό πρόγραμμα του παιδιού) με έναν παρόμοιο τρόπο που και εμείς ψάχνουμε διεξόδους τη στιγμή που νιώθουμε κουρασμένοι κατά τη διάρκεια εργασίας μας. Στην αρχή, θα διερευνούσαμε τα περιθώρια μας για άδεια από τον εργοδότη και κατόπιν, θα επιθυμούσαμε ένα εργασιακό κλίμα που θα έκανε τις δύσκολες στιγμές μας όσο το δυνατόν πιο παραγωγικές δεδομένης της κούρασης. Κανείς δεν θα ήθελε έναν εργοδότη που θα τον μάλωνε απλά και μόνο επειδή αποπειράθηκε να διεκδικήσει άδεια. Θα ήταν βοηθητικός ωστόσο αν έδειχνε κατανόηση και βοηθούσε προτείνοντας άλλες συνθήκες για να φέρουμε το έργο μας εις πέρας.

Ενθαρρύνω την ελευθερία του παιδιού μέσα στα οριοθετημένα πλαίσια

Ας στρέψουμε λοιπόν ως γονείς τη ματιά μας από τα όρια στο περιεχόμενο που υπάρχει μέσα σε αυτά. Και ο προβληματισμός: «Πώς θα κάνω το παιδί μου πιο πειθαρχημένο στα όρια που ορίζω;» ας μετατραπεί στο: «Πώς θα επισημαίνω και θα ενθαρρύνω την ελευθερία του παιδιού μέσα στα οριοθετημένα πλαίσια που χαρακτηρίζουν τις ζωές όλων μας;». Μια απορία σίγουρα πιο δημιουργική και παραγωγική.

«Το κείμενο αποτελεί μια συνεργασία του flowmagazine.gr με την κ. Θεοδοσιάδου. Για περισσότερα κείμενα του συγκεκριμένου αρθρογράφου πατήστε εδώ»

Συντάκτης: Εύα Θεοδοσιάδου, Ψυχολόγος

Influence:

Η Εύα Θεοδοσιάδου αποφοίτησε από το τμήμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης το 2003…