Το πάθος για την πρόοδο του εαυτού και η πίστη σ’ αυτό (ή ιδιαίτερα) όταν τα πράγματα δεν πηγαίνουν καλά, …
Πώς να καλλιεργήσετε μια νοοτροπία ανάπτυξης στα παιδιά
Σύμφωνα με την επιστήμη της θετικότητας, μια νοοτροπία ανάπτυξης προετοιμάζει τα παιδιά για την επιτυχία εστιάζοντας πρωτίστως στα θετικά.
Οι ρίζες της φιλοσοφίας της μπορούν να εντοπιστούν στο έργο του ψυχολόγου Jean Piaget, ο οποίος τόνισε τη σημασία της ενεργού συμμετοχής σε νέες εμπειρίες για μάθηση και ανάπτυξη.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, μπορείτε να βοηθήσετε το παιδί σας να δει την θετική πλευρά των πραγμάτων υπό το πρίσμα της αισιοδοξίας. Συγκεκριμένα υπάρχουν σταθερά, πρακτικά βήματα που μπορείτε να κάνετε ώστε να καλλιεργήσετε μια πιο αισιόδοξη στάση στα παιδιά, να τα βοηθήσετε να «χτίσουν» την ανθεκτικότητα τους και γενικά να έχουν μια πιο ευτυχισμένη προοπτική στη ζωή τους.
Τι είναι η νοοτροπία ανάπτυξης;
Όπως ορίστηκε για πρώτη φορά από την Carol Dweck, PhD, καθηγήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Stanford, στην ομιλία της στο Ted το 2014 και στο βιβλίο της Mindset: The New Psychology of Success, η νοοτροπία ανάπτυξης είναι ένας ανοιχτός, και όχι σταθερός, τρόπος να βλέπεις τον κόσμο και τη θέση σου σε αυτόν. Είναι η πεποίθηση ότι, με χρόνο, προσπάθεια και εξάσκηση, μπορείς να επεκτείνεις τις ικανότητές σου και ότι ουσιαστικά, το ταλέντο σου μπορεί να αναπτυχθεί και να καλλιεργηθεί.
«Με απλά λόγια, σκέφτομαι τη νοοτροπία ανάπτυξης ως την ιδέα ότι οι ικανότητές μας και αυτά που είμαστε ικανοί να κάνουμε, αλλάζουν και εξελίσσονται συνεχώς, και έχουμε τη δυνατότητα να δουλέψουμε πάνω σε αυτές και να τις επεκτείνουμε», λέει η Saumya Dave, MD, πιστοποιημένη ψυχίατρος και συγγραφέας με έδρα τη Νέα Υόρκη. «Και δεν είναι κάτι περιορισμένο με το οποίο γεννιόμαστε. Είναι ένα άνοιγμα, μια ευελιξία και μια ανάπτυξη, έναντι μιας ακαμψίας».
Σε ένα φιλικό προς τα παιδιά επίπεδο, η νοοτροπία ανάπτυξης είναι «η ιδέα ότι μπορούμε πάντα να μαθαίνουμε και να αναπτυσσόμαστε, ακόμη και σε τομείς όπου μπορεί να δυσκολευόμαστε αυτήν τη στιγμή», λέει η Alexandra Eidens, συγγραφέας και δημιουργός του The Big Life Journal, το οποίο βοηθά τα παιδιά να αναπτύξουν μια νοοτροπία ανάπτυξης.
«Μέσω του The Big Life Journal, τα παιδιά μαθαίνουν ότι η νοοτροπία τους μπορεί να είναι το κλειδί για την επίτευξη των ονείρων και των στόχων τους. Εξασκώντας θετική αυτοδιάθεση, θέτοντας στόχους και επιμένοντας στις προκλήσεις, μπορούν να αναπτύξουν την ανθεκτικότητα και την αποφασιστικότητα που χρειάζονται για να πετύχουν στη ζωή».
Το Big Life προσφέρει επίσης ένα δωρεάν κουίζ για τη νοοτροπία ανάπτυξης έναντι της σταθερής νοοτροπίας, που μπορούν να συμπληρώσουν οι γονείς και τα παιδιά ώστε να αρχίσουν να κατανοούν τη δική τους νοοτροπία, μαζί με δωρεάν πόρους, συμπεριλαμβανομένων των Friday Printables, που δημοσιεύονται εβδομαδιαίως.
Ποια είναι τα οφέλη μιας νοοτροπίας ανάπτυξης για τα παιδιά;
Ένα από τα κύρια οφέλη μιας νοοτροπίας ανάπτυξης για τα παιδιά είναι ότι μπορεί να τα βοηθήσει να γίνουν πιο ανθεκτικά και να διαχειριστούν τις απογοητεύσεις πολύ πιο εύκολα.
«Όταν τα παιδιά αντιμετωπίζουν προκλήσεις, είναι πιο πιθανό να ανακάμψουν και να προσπαθήσουν ξανά αν έχουν νοοτροπία ανάπτυξης», λέει η Eidens. «Καταλαβαίνουν ότι τα λάθη είναι ευκαιρίες για μάθηση και ότι η επιτυχία συχνά απαιτεί προσπάθεια και επιμονή».
Αυτό συμβαίνει επειδή η υιοθέτηση μιας νοοτροπίας ανάπτυξης μπορεί να βοηθήσει στην ενίσχυση της αυτοπεποίθησης των παιδιών. «Όταν τα παιδιά πιστεύουν ότι οι ικανότητές τους μπορούν να βελτιωθούν με την πάροδο του χρόνου, είναι πιο πιθανό να αναλάβουν νέες προκλήσεις και να αισθάνονται σίγουροι για την ικανότητά τους να πετύχουν», εξηγεί η Eidens. «Αυτό μπορεί να τα βοηθήσει να αναπτύξουν μια θετική αίσθηση αυτοεκτίμησης και να αισθάνονται πιο ικανά να δοκιμάσουν νέα πράγματα».
Όταν αισθάνονται σίγουροι, σημειώνει η Eidens, είναι πιο ανοιχτά και πρόθυμα να δοκιμάσουν νέα πράγματα. «Μια νοοτροπία ανάπτυξης μπορεί ακόμα να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτύξουν μια αγάπη για τη μάθηση», λέει. «Με μια νοοτροπία ανάπτυξης, τα παιδιά βλέπουν τη μάθηση ως μια διαδικασία που διαρκεί μια ζωή. Ως αποτέλεσμα, είναι πιο πιθανό να παραμείνουν περίεργα».
Πώς να καλλιεργήσετε μια νοοτροπία ανάπτυξης στα παιδιά;
- Εστιάστε στα θετικά
«Στην πιο βασική της μορφή, πρόκειται για την εύρεση της θετικής πτυχής οποιασδήποτε κατάστασης», λέει η Dr. Dave. «Και αυτό καθιστά τη νοοτροπία ανάπτυξης μια τόσο ισχυρή αναδιαμόρφωση ειδικά για τα παιδιά και μάλιστα σε οποιαδήποτε ηλικία. Και αυτό που είναι τόσο ενδιαφέρον και απίστευτο με τα παιδιά είναι ότι είναι τόσο ψυχολογικά ευέλικτα, προσαρμόζονται εύκολα και είναι διατεθειμένα να εφαρμόζουν καινούργια πράγματα σε διαφορετικές καταστάσεις».
- Κουνήστε το καρότο
Ο Brown λέει ότι οι ανταμοιβές είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να παρακινήσετε τα παιδιά να είναι θετικά, ακόμη και για τις πιο ενοχλητικές δραστηριότητες. «Εργασία για το σπίτι; Ναι. Αλλά μετά μαθαίνεις μαθηματικά, τα παραδίδεις και παίρνεις τον καλό βαθμό. Και μόλις τελειώσεις, ίσως μπορείς να παίξεις τα βιντεοπαιχνίδια σου για λίγο». Ή αν φας το μπρόκολο σου, παίρνεις ένα τετράγωνο σοκολάτα. «Πάντα υπάρχει η θετική πλευρά. Απλώς πρέπει να μάθεις να την αναζητάς».
- Επικεντρωθείτε στο ταξίδι, αντί για το αποτέλεσμα
«Υπάρχει μεγάλη πίεση στην απόδοση, στα αποτελέσματα, στην προσαρμογή σε ορισμένες παραμέτρους που έχουμε αποφασίσει ότι αξίζουν περισσότερο από το ταξίδι», λέει η Dr. Dave. «Και η ανησυχία μου γι’ αυτό είναι ότι έχουμε χάσει στην πραγματικότητα την ομορφιά του ταξιδιού και της προσπάθειας και των δεξιοτήτων που προσπαθούμε να αναπτύξουμε.
Εστιάζουμε τόσο πολύ στο αποτέλεσμα χωρίς να επαινούμε τις προσπάθειες. Η εμπειρία της πράξης και της προσπάθειας – και ακόμη και της αποτυχίας – είναι αυτό που πρέπει να είναι πιο σημαντικό».
- Αγκαλιάστε την αποτυχία
«Μια νοοτροπία ανάπτυξης μας προτρέπει να αναρωτηθούμε: Λοιπόν, τι μπορώ να προσθέσω σε αυτό αν δεν τα πήγα καλά αυτή τη φορά; Τι μπορώ να κάνω για να αλλάξω αυτό το αποτέλεσμα την επόμενη φορά; λέει η Dr. Dave.
«Νομίζω ότι προσφέρει επίσης αυτή την πραγματικά ισχυρή φράση που πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο της ζωής μας: Δεν είμαι καλός σε αυτό – ακόμα!». Για παράδειγμα, “Ωχ, έκανα ένα λάθος σε αυτή τη συνταγή. Μην ανησυχείτε, τα λάθη είναι μέρος της μάθησης. Ας δούμε τι μπορούμε να κάνουμε για να το διορθώσουμε και ας προσπαθήσουμε ξανά».
Αυτό δείχνει στα παιδιά μας ότι το να κάνουν λάθη είναι φυσικό και ότι μπορούμε να μάθουμε από αυτά. Σε περίπτωση αμφιβολίας, γράψτε την. Η καταγραφή της διαδικασίας και όσων έχετε μάθει μπορεί να είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να αναπτύξετε αυτή τη νοοτροπία ανάπτυξης.
- Ρυθμίστε τον θερμοστάτη
«Η μετατόπιση σε μια νοοτροπία ανάπτυξης μπορεί να είναι πολύ ανεπαίσθητη» λέει ο Mr. Brown, δημιουργός του προγράμματος Choose Well, ομιλητής παρακίνησης και σύμβουλος σε σχολεία. «Η νοοτροπία σας είναι σαν θερμοστάτης. Μπορείτε να αλλάξετε τη θερμοκρασία του θερμοστάτη έτσι ώστε να λειτουργεί μόνο για εσάς. Αλλάξτε την από το «πρέπει» στο «φτάνω» και θα αρχίσετε να βλέπετε ολόκληρο τον κόσμο διαφορετικά». Ο Brown καταλήγει ότι η μεταφορά του θερμοστάτη είναι ένας εύκολος τρόπος για να διδάξετε στα παιδιά να κατανοήσουν πώς να αναπτύσσονται και να αλλάζουν τον τρόπο σκέψης τους.
- Μάθετε να είστε ευγνώμονες
Η ευγνωμοσύνη είναι μια πρακτική, λέει ο Brown, και αυτό σημαίνει ότι πρέπει να εργαζόμαστε πάνω σε αυτήν κάθε μέρα. Αυτό μπορεί να είναι τόσο απλό όσο το να κρατάτε ένα ημερολόγιο και να καταγράφετε τρία πράγματα που ήταν υπέροχα για την ημέρα σας ή πιο πολύπλοκο: «Στο δείπνο, πηγαίνουμε γύρω από το τραπέζι και παίζουμε το αλφάβητο της ευγνωμοσύνης. Έτσι λέτε κάτι σπουδαίο με το Α και μετά το Β, και μετά το Γ. Και παίρνετε επιπλέον πόντους αν μπορείτε να πετύχετε τριπλή βαθμολογία γραμμάτων. Για παράδειγμα, είμαι ευγνώμων για την καταπληκτική δασκάλα που έχω. Είναι υπέροχο γιατί μπορείτε να πείτε τόσο για τι είστε ευγνώμονες αλλά και να ακούσετε για τι είναι ευγνώμονες οι άλλοι».
- Αλλάξτε τον τρόπο που επαινείτε.
Το όφελος από τη χρήση του επαίνου για τη νοοτροπία ανάπτυξης είναι ότι τονίζει ότι η επιτυχία κερδίζεται μέσω της προσπάθειας και της δοκιμής διαφορετικών προσεγγίσεων. «Ακόμα κι αν ένα παιδί δεν επιτύχει το επιθυμητό αποτέλεσμα, μπορούμε ακόμα να αναγνωρίσουμε τη σκληρή δουλειά και την προσπάθειά του», εξηγεί η Eidens. «Αυτό το βοηθά να παραμένει παρακινημένο και να κατανοεί ότι ο κύριος στόχος είναι να μαθαίνει και να βελτιώνεται, αντί να παίρνει απλώς υψηλές βαθμολογίες ή να κερδίζει βραβεία. Ο έπαινος για τη νοοτροπία ανάπτυξης μπορεί να ακούγεται σαν, “Δουλέψατε σκληρά και επιμείνατε στις προκλήσεις!”».
Πηγές-Αναφορές
- The Neuroscience of Growth Mindset and Intrinsic Motivation. Brain Sciences, 2018
- Carol Dweck on How Growth Mindsets Can Bear Fruit in the Classroom. APS Observer, 2019
- Mindset: The New Psychology of Success, Carol Dweck
- Growth Mindset and Children’s Health, Harvard Graduate School of Education. 2017
- Theory Of Cognitive Development By Jean Piaget. Journal of Applied Linguistics, Pakpahan, Farida & Saragih, Marice, 2022
Η Ελίζα Γεωργιάδου είναι ειδικός σε θέματα οικογένειας, παιδικής ανάπτυξης και εκπαίδευσης, δημιουργός του Club Παιδικής Φροντίδας, απόφοιτος Ψυχολογίας του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος και Σχολικής Ψυχολογίας του κέντρου Εξειδικευμένης Επιμόρφωσης του ΕΚΠΑ, με διακρίσεις και διεθνείς πιστοποιήσεις, ειδικεύεται στην ενδυνάμωση γονέων και επαγγελματιών που ασχολούνται με παιδιά και στη δημιουργική απασχόληση και μάθηση μέσω παιχνιδιού των παιδιών, παρέχοντας ένα ευρύ φάσμα φροντίδας.
