Πώς η ζωή θα προχωρά και δε θα μένουμε θεατές;

Νέα έρευνα δείχνει πώς να αναγνωρίζονται και να αντιμετωπίζονται τα συναισθήματα μοναξιάς.

Στη ζωή, είναι καλό να είμαστε πρωταγωνιστές και όχι θεατές. Δεν πρέπει να αφήνουμε τη ζωή να μας προσπερνά. Η αίσθηση ότι ο υπόλοιπος κόσμος γυρίζει μόνος του χωρίς να είστε μέρος του μπορεί να είναι ένα από τα θλιβερά συναισθήματα.

Αρχικά, ο τρόπος που περνάμε την καθημερινότητά μας και το πώς επιλέγουμε να ζήσουμε τη ζωή μας αποτελεί ξεκάθαρο σημάδι για το πώς την αντιμετωπίζουμε. Δηλαδή, αν τα σαββατοκύριακα και οι διακοπές περνούν χωρίς καμία πραγματική ανθρώπινη επαφή εκτός από τα ψώνια και την διεκπεραίωση διάφορων πεζών υποθέσεων είναι μια σημαντική ένδειξη. Αν οι ώρες περνούν χωρίς ένα τηλέφωνο ή ένα μήνυμα ούτε και από το στενό οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον, ήρθε η στιγμή να αναλάβουμε δράση.

Αυτό πρέπει να γίνει για να μην εγκλωβιστούμε στον κυκεώνα της μοναξιάς. Άλλωστε, αυτή η αίσθηση ότι οι άλλοι συγκριτικά με εμάς είναι πιο σημαντικές και ότι οι υποχρεώσεις τούς οδηγούν στον κ’όσμο, μπορεί, σύμφωνα με νέα έρευνα, να αποτελεί συστατικό στοιχείο της μοναξιάς. Ο Marcus Mund και οι συνεργάτες του Πανεπιστημίου του Klagenfurt (2023) τονίζουν τη σημαντικότητα των διαπροσωπικών σχέσεων για τα άτομα, καθώς είναι ισχυρές πηγές ευεξίας. Χωρίς αυτές, τα άτομα βιώνουν τη μοναξιά.

Ίσως να μην έχει σκεφτεί κάποιον τον εαυτό του ως μοναχικό άτομο. Το αίσθημα, όμως, απομόνωσης που κυριαρχεί όταν δεν αισθάνεται επιθυμητός και χρήσιμος κάποιος, μπορεί ακριβώς να σχετίζεται με αυτή την ψυχολογική ποιότητα. Πριν γίνουν προσπάθειες αντιμετώπισης της κατάστασης, ένα σημαντικό πρώτο βήμα θα ήταν η αναγνώριση του αν η μοναξιά σχετίζεται με την αίσθηση απομάκρυνσης.

Επειδή η μοναξιά είναι μια κατάσταση και όχι ένας εγγενής παράγοντας διάθεσης, αφού την εντοπίσουμε, θα μπορούσαμε στη συνέχεια να προχωρήσουμε στην εξεύρεση τρόπων, έτσι ώστε να την αφήσουμε πίσω και να βρούμε δρόμους για την ολοκλήρωση των διαπροσωπικών σχέσεων.

Σύμφωνα με τους αυστριακούς συγγραφείς, παρόλο που η μοναξιά είναι σημαντική για την ψυχική υγεία, δεν υπάρχει ένας ευρέως αποδεκτός δείκτης για τη μέτρησή της. Σκοπός της μελέτης τους ήταν να διευθετήσουν το ερώτημα για το πώς μπορεί να εκτιμηθεί καλύτερα η μοναξιά, τόσο αξιολογώντας τις τρέχουσες μετρήσεις όσο και εξετάζοντας στη συνέχεια πώς αυτές σχετίζονται με σημαντικές ψυχολογικές εκβάσεις.

Υπάρχουν όχι λιγότερα από 6 εργαλεία στη βιβλιογραφία για τη μοναξιά, τα οποία κυμαίνονται από κλίμακες αξιολόγησης ενός στοιχείου, έως άλλα με 3 έως 20 στοιχεία. Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι ένα στοιχείο θα ήταν ανεπαρκές για να συλλάβει τις πολύπλοκες πτυχές αυτής της ψυχικής κατάστασης, αλλά παρ’ όλα αυτά, υπήρξε μια δημοφιλής προσέγγιση.

Επίσης, μπορεί να υπάρχουν αμφιβολίες αν ο τρόπος που βλέπουμε εμείς τον εαυτό μας είναι ίδιος με το πώς τον βλέπουν οι άλλοι. Αν οι άλλοι μπορούν να ανιχνεύσουν τη μοναξιά μας από τα στοιχεία που εκπέμπουμε, αυτό θα υποδήλωνε ότι έχει γίνει κεντρικό χαρακτηριστικό της προσέγγισής μας στη ζωή. Ορισμένες από τις μετρήσεις χρησιμοποιούν πράγματι αξιολογήσεις που παρέχονται όχι μόνο από τον συμμετέχοντα αλλά και από κάποιον άλλο.

Τα δεδομένα για τη μελέτη του Πανεπιστημίου Klagenfort προήλθαν από διαδικτυακά δείγματα ενηλίκων (και πληροφοριοδοτών) σε όλη την ηλικιακή κλίμακα των ενηλίκων, συμπεριλαμβανομένης μιας μελέτης που χρησιμοποίησε διαχρονικές μεθόδους. Εκτός από τη χορήγηση εργαλείων για τη μοναξιά, η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε μετρήσεις της προσωπικότητας, συμπεριλαμβανομένων των χαρακτηριστικών του μοντέλου πέντε παραγόντων (εξωστρέφεια, νευρωτισμός, άνοιγμα στις εμπειρίες, ευχάριστη συμπεριφορά και ευσυνειδησία), καθώς και της αυτοεκτίμησης, της καταθλιπτικότητας, του κινήτρου υπαγωγής, της ικανοποίησης των αναγκών, της ντροπαλότητας και της κοινωνικότητας.

Αξιολόγησαν την ικανοποίηση από τη ζωή στους τομείς της ζωής συνολικά: εκπαίδευση, ελεύθερος χρόνος, φίλοι, οικογένεια και σχέσεις με τον σύντροφο. Ο αριθμός των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων που αναφέρουν τα άτομα σε καθημερινή βάση έγινε ένας πιο συμπεριφοριστικός συσχετισμός της μοναξιάς.

Οι ίδιες οι μετρήσεις μοναξιάς διέφεραν όχι μόνο ως προς τη διάρκεια, αλλά και ως προς την εστίασή τους, με ορισμένες να αξιολογούνται ως «άμεσες» και «έμμεσες» μορφές. Με άλλα λόγια, αντί να ζητείται από τα άτομα να αξιολογήσουν τον εαυτό τους στο στοιχείο «Νιώθω μοναξιά» (άμεση μορφή), ένα έμμεσο μέτρο ζητά από τα άτομα να αξιολογήσουν τον εαυτό τους στο στοιχείο «Νιώθω μόνος».

Μια άλλη διάκριση που επισημαίνουν οι συγγραφείς αντιπαραβάλλει τη συναισθηματική και την κοινωνική μοναξιά. Η φράση «Βιώνω μια γενική αίσθηση κενού» αξιολογεί τη συναισθηματική μοναξιά. Η κοινωνική μοναξιά αξιολογείται σε στοιχεία όπως «Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι στους οποίους μπορώ να βασιστώ όταν έχω προβλήματα». (αντίστροφη βαθμολογία).

Μετά την αντιπαραβολή της στατιστικής δομής των διαφόρων κλιμάκων μοναξιάς μαζί με τη σχέση τους με την προσωπικότητα και την ικανοποίηση από τη ζωή, οι συγγραφείς κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η κοινωνική και η συναισθηματική μοναξιά είναι, πράγματι, διαφορετικές όψεις της συνολικής μοναξιάς. Οι έμμεσες μετρήσεις, οι οποίες δεν χρησιμοποιούν τη μοναξιά στα ίδια τα στοιχεία, δεν παρήγαγαν αποτελέσματα που ήταν τόσο σαφή ή συνεπή όσο οι άμεσες αξιολογήσεις μοναξιάς.

Παραδόξως, παρά το γεγονός ότι μπορεί να φαίνεται ως πολύ απλοϊκό, τα μεμονωμένα στοιχεία απέδειξαν ότι είχαν ισχυρή στατιστική υποστήριξη. Αν και τέτοια μέτρα «χάνουν εύρος ζώνης» όπως καταλήγουν οι συγγραφείς είναι χρήσιμα σε έρευνες που οι οικονομικοί ή χρονικοί περιορισμοί απαιτούν συντομία. Ωστόσο, τα εξαιρετικά σύντομα μέτρα μοναξιάς (π.χ. εκείνα με τρία στοιχεία) δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται σε ένα θεραπευτικό πλαίσιο που απαιτείται μια διαφοροποιημένη προοπτική.

Επιπλέον, και ίσως όχι απροσδόκητα, υπήρξε ισχυρή συμφωνία μεταξύ των παρατηρητών και των συμμετεχόντων στις αξιολογήσεις της μοναξιάς. Αν κυριαρχεί η μοναξιά σε κάποιον, τότε υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να το αισθάνεται και το περιβάλλον γύρω του. Αυτό συμβαίνει, υποθέτουν οι συγγραφείς, επειδή εκπέμπονται οι συναισθηματικές δονήσεις στις αλληλεπιδράσεις με τους άλλους, τόσο με αυτά που μπορούν να ειπωθούν αλλά και με τον τρόπο που λέγονται.

Είναι σαφές ότι η μοναξιά επηρεάζει όλους τους τομείς της ζωής. Για την ακρίβεια, οι συγγραφείς καταλήγουν στο ότι οι συνέπειές της φαίνεται να φτάνουν πολύ πέρα από τις κοινωνικές σχέσεις και να θολώνουν την προοπτική του ατόμου για τη ζωή γενικότερα.

Το ερώτημα, λοιπόν, επιστρέφει πως μπορεί κανείς να εντοπίσει και να αντιμετωπίσει το αίσθημα του «δε μετράς». Η αυστριακή μελέτη υποδηλώνει ότι η πεποίθηση αυτή μπορεί να έχει τις βάσεις της στη μοναξιά. Για να ταξινομηθεί το αίσθημα απομάκρυνσης από τον έξω κόσμο και τις στενές σχέσεις, μπορεί να χρησιμοποιηθεί μια κλίμακα από το 1 έως το 7 απαντώντας στην ερώτηση που χρησιμοποιήθηκε σε αυτή τη μελέτη. Δηλαδή, αν αισθάνεται κάποιος μόνος ή πόσο μόνος αισθάνεται.

Τώρα που έχουν διαχωριστεί τα συναισθήματα μοναξιάς από τα άλλα συναισθήματα που μπορεί να βιώνουμε, μπορούμε να αρχίζουμε να αντιμετωπίζουμε κάποιες από τις δονήσεις που εκπέμπουμε στους άλλους. Προβάλλεται η αίσθηση ότι κάποιος νιώθει μόνος. Οι άνθρωποι παρατηρούν αυτό το συναίσθημα, ειδικά εκείνοι που σας γνωρίζουν καλύτερα.

Στη συνέχεια, μπορεί να γίνει απολογισμός του αριθμού των φορών που μαζεύεται κάποιος με φίλους. Ποια είναι η φύση αυτών των φιλικών σχέσεων; Είναι στενές; Χρησιμοποιούνται για βοήθεια και συμβουλές; Βοηθούν στην αντιμετώπιση των προβλημάτων; Μια αντικειμενική καταμέτρηση αυτών των επαφών θα μπορούσε να βοηθήσει να υπάρχει ένα σημείο αναφοράς από το οποίο μπορεί να ξεκινήσει κάποιος να επαναπροσδιορίσει τις σχέσεις του.

Οι δραστηριότητες δεν χρειάζεται να είναι ιδιαίτερα συναρπαστικές ή βαθυστόχαστες, αλλά μπορούν να αποτελέσουν σημείο οικοδόμησης για την ανάπτυξη μεγαλύτερης εγγύτητας. Αν πραγματικά δεν υπάρχει κάποιος που μπορούμε να σκεφτούμε για να συμμετέχουμε μαζί σε αυτή τη διαδικασία, τότε καλό θα ήταν να δοκιμάσουμε νέες δραστηριότητες που μπορούν να έχουν κοινωνική βάση όπως η παρακολούθηση ενός μαθήματος σε ένα τοπικό λύκειο ή κολέγιο.

Η συναισθηματική μοναξιά, με τις συνδέσεις της με την κατάθλιψη, μπορεί να είναι πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί. Ωστόσο, η κατάθλιψη είναι μια θεραπεύσιμη κατάσταση και δεν χρειάζεται να ζει κάποιος για πάντα μαζί της. Στην πραγματικότητα, ορισμένες θεραπείες για την κατάθλιψη περιλαμβάνουν ακριβώς το παραπάνω βήμα της εξάσκησης τρόπων εμπλοκής σε δραστηριότητες που μπορούν να τονώσουν τη διάθεση.

Συνεπώς, το αίσθημα της απουσίας από κάτι σημαντικό, αξιόλογο ή ικανοποιητικό μπορεί να πηγάζει από μια υποβόσκουσα αίσθηση μοναξιάς. Η κατάκτηση της μοναξιάς μπορεί να οδηγήσει σε μια πορεία προς μια πιο αφοσιωμένη και ικανοποιητική συμμετοχή στη ζωή.

ΠΗΓΗ