Ποιος μπορεί να διανοηθεί ένα Πάσχα χωρίς τα βαμμένα αυγά; Τα κόκκινα πασχαλινά αυγουλάκια αποτελούν το σήμα κατατεθέν της σπουδαιότερης …
Πάσχα, αυγά, λαγουδάκια, Επιτάφιος σε μια ιστορική συνέχεια πολιτισμών
Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στην αρχαιοελληνική γιορτή προς τιμήν του Άδωνη και το δικό μας Πάσχα και ποια η προέλευση της αγγλικής λέξης «Easter»; Ένα συναρπαστικό ταξίδι σε πολιτισμούς και λατρευτικές συνήθειες που φθάνουν ως τις μέρες μας.
Το Πάσχα φαίνεται να έχει τις ρίζες του στην αρχαία Αίγυπτο, όπου γιορτάζονταν η εαρινή ισημερία κι από εκεί πέρασε στους Εβραίους ως «Πεσάχ», σε ανάμνηση της Εξόδου τους από την αιχμαλωσία. Τέλος έφτασε και στους χριστιανούς αφού ταυτίστηκε με τον σταυρικό θάνατο του Ιησού την περίοδο του Εβραϊκού Πάσχα, το οποίο γιορταζόταν κατά την ημέρα της πρώτης εαρινής Πανσελήνου.
Α’ Οικουμενική Σύνοδος και εορτασμός του Πάσχα μετά την πρώτη πανσέληνο της άνοιξης
Επειδή αρχικά το Πάσχα γιορταζόταν σε διαφορετικές ημερομηνίες, στην Α’ Οικουμενική Σύνοδο, στη Νίκαια της Βιθυνίας, το 325 μ.Χ. αποφασίστηκε: «Το Πάσχα να εορτάζεται την Κυριακή μετά την πρώτη πανσέληνο της άνοιξης κι αν η πανσέληνος συμβεί Κυριακή τότε να εορτάζεται την επομένη Κυριακή (για να μην συμπέσει με τον εορτασμό του Εβραϊκού Πάσχα).» Ο εορτασμός του Πάσχα λοιπόν συνδέθηκε άμεσα με την εαρινή ισημερία και την πρώτη Πανσέληνο της άνοιξης.
«Αδώνια» η γιορτή της αναγέννησης της φύσης
Οι αρχαίοι Έλληνες για να γιορτάσουν την αναγέννηση της φύσης, την άνοιξη κάθε έτους κατά την πρώτη Πανσέληνο μετά την εαρινή ισημερία, γιόρταζαν τα «Αδώνια», μια γιορτή στην οποία έπαιρναν μέρος μόνο γυναίκες. Γινόταν προς τιμήν του Άδωνη του οποίου η απαράμιλλη ομορφιά είχε γίνει το «μήλον της έριδος» ανάμεσα σε δυο θεές, την Αφροδίτη και την Περσεφόνη.
Ο μύθος του Άδωνη
Τέτοια ήταν η διαμάχη που επενέβη ο Δίας και όρισε να περνάει τέσσερις μήνες με τη μια και τέσσερις με την άλλη και τέσσερις είχε «ρεπό». Αυτό το «ρεπό» ο Άδωνις επέλεξε να το περνάει με την Αφροδίτη. Κατά τη διάρκεια ενός κυνηγιού, ο Άρης τυφλωμένος από ζήλια εξαιτίας του έρωτά του για την Αφροδίτη μεταμορφωμένος σε κάπρο σκοτώνει τον Άδωνη. Από το αίμα του βάφτηκαν κόκκινα τα τριαντάφυλλα κι από τα δάκρυα της Αφροδίτης φύτρωσαν παπαρούνες. Η Αφροδίτη εκλιπαρεί την Περσεφόνη να της δώσει τον Άδωνι πίσω και οι δύο θεές αποφασίζουν να περνούν μαζί του από έξι μήνες. Προς τιμή του λοιπόν δημιουργήθηκαν τα «Αδώνια».
1η μέρα Αδωνίων: περιφορά ομοιωμάτων του θεού στολισμένα με λουλούδια
Η πρώτη ημέρα των «Αδωνίων», που λεγόταν «Αφανισμός» ήταν ημέρα πένθους για το θάνατο του θεού. Μέσα στα σπίτια τοποθετούσαν κέρινα ή ξύλινα ομοιώματα του θεού πάνω σε νεκρινές κλίνες και τα στόλιζαν με λουλούδια, κλαδιά και καρπούς. Γύρω του άναβαν λιβάνια και άλλα θυμιάματα. Στη συνέχεια, οι γυναίκες με λυμένα μαλλιά, ξυπόλητες και γυμνόστηθες περιέφεραν τα ομοιώματα του θεού στους δρόμους θρηνώντας και ψάλλοντας ειδικά άσματα, τα «Αδωνίδια», με τη συνοδεία ενός πένθιμου αυλού.
Μαζί τους στην περιφορά μετέφεραν και τους λεγόμενους «Κήπους του Αδώνιδος», μικρά γλαστράκια με φυτά και τις ανέβαζαν στις στέγες των σπιτιών. Στο τέλος της περιφοράς τα ομοιώματα και οι «κήποι» ρίχνονταν στη θάλασσα, σε πηγή ή ποτάμι, με παρακλήσεις να επιστρέψει ο θεός από τον Κάτω Κόσμο.
2η μέρα «Αδωνίων»: εορτασμός της Ανάστασης του θεού
Η δεύτερη μέρα των «Αδωνίων», η «Εύρεσις» ήταν ημέρα χαράς και εορτασμού για την Ανάσταση του θεού, κατά τη διάρκεια της οποίας θυσίαζαν αγριόχοιρους και έτρωγαν πλούσια γεύματα. Σας θυμίζουν όλα αυτά τον Επιτάφιο;
Το έθιμο των χρωματιστών αυγών
Το αυγό θεωρούνταν σύμβολο γονιμότητας και ανανέωσης της ζωής. Στα αιγυπτιακά και τα περσικά χρόνια οι άνθρωποι της εποχής είχαν επίσης ως έθιμο να ζωγραφίζουν και να τρώνε αυγά την περίοδο των ανοιξιάτικων εορτασμών τους. Για τους Αιγύπτιους, το αυγό συμβόλιζε τον ήλιο, ενώ για τους Βαβυλώνιους, την αναγέννηση της Ιστάρ ή Αστάρτης που παραπέμπει στην Αφροδίτη, που έπεσε από τον ουρανό στον ποταμό Ευφράτη.
Εόστρε, Ιστάρ, Easter και λαγουδάκια που γεννούν αυγά!
Κάποιοι συνδέουν το έθιμο με την γερμανική θεότητα Ostara, αντίστοιχη της Εόστρε, που προέρχεται ετυμολογικά από την Αιγυπτιακή Ιστάρ που σύμφωνα με τον μύθο μεταμόρφωσε ένα τραυματισμένο πουλί σε λαγό, το οποίο από ευγνωμοσύνη γεννούσε αυγά ως δώρα – γι’ αυτό και μας έμειναν ως σύμβολα και τα αυγά που τσουγκρίζουμε, αλλά και τα πασχαλινά λαγουδάκια. Σας θυμίζει το Easter;
Όλα λοιπόν έχουν μια συνέχεια. Τα ονόματα αλλάζουν. Καλή Ανάσταση και καλό Πάσχα!
