Οικονομικοί Όροι που μπορεί να φανούν χρήσιμοι
Προϋπολογισμός, πλεόνασμα, έλλειμμα, δανεισμός, τοκοχρεωλύσια. Πόσες φορές έχουμε ακούσει ή διαβάσει αυτές τις λέξεις τον τελευταίο καιρό. Και ενώ μας τριβελίζουν διαρκώς το μυαλό, είναι πολύ πιθανό να μην ξέρουμε τι ακριβώς σημαίνουν με αποτέλεσμα να μπερδευόμαστε και να χάνουμε τη μπάλα αρκετά νωρίς. Ας τα πάρουμε όμως με τη σειρά.
Προϋπολογισμός
Κάθε σύγχρονη χώρα, προς το τέλος του έτους (συνήθως Οκτώβριο/Νοέμβριο) καταρτά μία συνολική πρόβλεψη των εσόδων και των εξόδων στα οποία θα προβεί το επόμενο έτος. Αυτή η κατάσταση λέγεται προϋπολογισμός και από αυτήν αντλούνται αρκετά οικονομικά στοιχεία που χρησιμοποιούνται για πολλαπλούς σκοπούς.
Έσοδα – Έξοδα
Ως έσοδα, νοούνται όλα τα ποσά που θα εισπράξει το κράτος μέσω των μηχανισμών του, τα οποία κυρίως είναι οι φόροι (όλων των ειδών), οι εισφορές υπέρ του Δημοσίου και εν γένει ότι καταβάλλεται προς το Δημόσιο. Ως έξοδα, νοούνται όλες οι δαπάνες στις οποίες προβαίνει η πολιτεία για να λειτουργήσει ομαλά, οι οποίες είναι μισθοί και συντάξεις, επιδόματα, έξοδα για την υγεία, την παιδεία και την άμυνα, την ασφάλεια και όλο το τρένο ζωής που διαθέτουμε. Να σημειωθεί εδώ πως ό,τι αφορά τρίτους (δηλαδή δάνεια από άλλες χώρες και λοιπά) δεν συμπεριλαμβάνονται στον προϋπολογισμό.
Πλεόνασμα – Έλλειμμα
Αφού καταρτισθεί ο προϋπολογισμός και εγκριθεί από τα αρμόδια νομοπαρασκευαστικά όργανα (στην Ελλάδα είναι η Βουλή των Ελλήνων), υπολογίζεται η διάφορα εσόδων – εξόδων. Αν τα έσοδα υπερβαίνουν τα έξοδα, τότε λέγεται ότι η χώρα παρουσιάζει πρωτογενές πλεόνασμα. Αυτό σημαίνει ότι η χώρα δεν χρειάζεται εκ νέου δανεισμό για να καλύψει τις ανάγκες της, μπορεί να προσφέρει δάνειο προς τρίτους με σκοπό να κερδίσει από το επιτόκιο και μπορεί να είναι συνεπής σε όποιες υποχρεώσεις έχει. Η διαδοχική παρουσίαση πλεόνασμα των είναι ένδειξη οικονομικής ευημερίας της χώρας.
Αντιθέτως, όταν τα έξοδα υπερβαίνουν τα έσοδα, η χώρα παρουσιάζει πρωτογενές έλλειμμα. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί μόνη της να καλύψει τις πρωτογενείς ανάγκες της (μισθούς κ.λπ.) και βρίσκεται σε ανάγκη δανεισμού. Το δάνειο αυτό είτε θα το πάρει από τις αγορές (από το σύνολο δηλαδή των κεφαλαίων που διακινούν τρίτες χώρες, οργανισμοί, επιχειρήσεις, ιδιώτες κ.α.) ή από θεσμικά όργανα, όπως δανείστηκε η Ελλάδα το 2010 από την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι χώρες βρίσκονται σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης και αναγκάζονται να προβούν σε αλλαγές του τρόπου λειτουργίας τους, οι οποίες ποικίλλουν από οριζόντια μέτρα και περικοπές (τα γνωστά πακέτα λιτότητας) και διαρθρωτικές αλλαγές, δηλαδή μεταρρυθμίσεις που μακροπρόθεσμα θα αποτρέψουν την δημιουργία νέων ελλειμμάτων.
Μετά την αλλαγή του έτους, ανά τακτά χρονικά διαστήματα, τα αρμόδια όργανα του κράτους ελέγχουν τα πραγματικά νούμερα και υπολογίζουν αποκλίσεις. Από αυτές καθορίζεται και η μετέπειτα οικονομική πολιτική, από την οποία επηρεάζεται το σύνολο του πληθυσμού, δηλαδή όλοι εμείς.
