Όρια με δύναμη: πώς να τα θέτουμε χωρίς να χάνουμε την αξιοπρέπειά μας

Υπάρχουν φορές που θέτουμε τα όριά μας με ειλικρίνεια, ευγένεια και αυτοπεποίθηση, όμως αντί οι άλλοι να τα σεβαστούν, τα χρησιμοποιούν για να μας προκαλέσουν ακόμα περισσότερο. Στην εργασία, στην οικογένεια ή ακόμη και στη γειτονιά, η πρόθεση κάποιων να μας πατήσουν «εκεί που πονάμε» μπορεί να μας εξαντλήσει ψυχικά. Τι μπορούμε να κάνουμε μέχρι να αποφασίσουμε μια οριστική αλλαγή πορείας;

Πότε και πως αντιλαμβάνεσαι πως έφτασε η στιγμή να θέσεις όρια

Το να θέτεις όρια είναι υγιές και απαραίτητο για κάθε σχέση. Δείχνει σεβασμό τόσο στον εαυτό σου όσο και στους άλλους. Κι όμως, υπάρχουν άνθρωποι, που όταν αντιλαμβάνονται τι σε ενοχλεί, αντί να το αποφύγουν, το κάνουν επίτηδες. Αυτό μπορεί να πηγάζει από φθόνο, από ανασφάλεια ή από αίσθημα ανταγωνισμού. Ένας συνάδελφος μπορεί να σε ειρωνεύεται μπροστά σε τρίτους, μια μητέρα ή πεθερά να σχολιάζει το πώς μεγαλώνεις τα παιδιά σου, ή ένας γείτονας να φροντίζει να βάζει μουσική την ώρα, που ξέρει ότι χρειάζεσαι ησυχία.

Το κλειδί είναι να καταλάβεις ότι, όσο κι αν δεν φταις, έχεις την ευθύνη για το πώς θα αντιδράσεις. Και αυτή η αντίδραση μπορεί να γίνει το πιο ισχυρό σου εργαλείο.

Στρατηγικές θέσπισης ορίων

Η συνεχής επεξήγηση ή η προσπάθεια να τους κάνεις να καταλάβουν τους ενδυναμώνει. Όσο περισσότερο αποκαλύπτεις πώς νιώθεις, τόσο περισσότερο «χαρτογραφούν» τα κουμπιά σου.

Η δεύτερη στρατηγική είναι αυτό, που οι ψυχολόγοι ονομάζουν «τεχνική του σπασμένου δίσκου». Αν κάποιος σε προκαλεί ξανά και ξανά, δίνεις την ίδια απάντηση με ουδέτερο ύφος: «Έχω ήδη απαντήσει», «Δεν θα συνεχίσω αυτή τη συζήτηση». 

Οι άνθρωποι που προκαλούν επίτηδες ψάχνουν αντίδραση – θυμό, αμηχανία, τσακωμό. Όταν δεν την παίρνουν, χάνουν το ενδιαφέρον τους. Σκέψου ένα παιδί που θέλει καραμέλα και κλαίει μέχρι να την πάρει. Αν κάθε φορά που κλαίει του τη δίνεις, το μάθημα είναι ότι «αν φωνάζω, κερδίζω». Αν όμως καταλάβει ότι δεν θα κερδίσει τίποτα, το κλάμα παύει να είναι εργαλείο. Το ίδιο ισχύει και με τους ενήλικες που λειτουργούν ανώριμα.

Με τον τρόπο αυτόν, δεν μπαίνεις στο παιχνίδι της πρόκλησης και σταδιακά χάνει το ενδιαφέρον του. Αυτό συνδυάζεται με τη μέθοδο «Gray Rock» – η ιδέα ότι γίνεσαι «βαρετός σαν γκρι βράχος». Απαντάς σύντομα, χωρίς συναισθηματική φόρτιση, και αποσύρεις την ενέργεια που τροφοδοτεί τη σύγκρουση.

Όταν οι άλλοι σε προκαλούν επίτηδες, οδηγοί για να θέσεις όρια

Όταν οι άλλοι επιλέγουν να παραβιάζουν τα όριά σου επίτηδες, δεν σημαίνει ότι πρέπει να ανεχθείς τη συμπεριφορά τους ούτε ότι πρέπει να χάσεις την ψυχραιμία σου. Το μυστικό είναι να σταθείς σταθερά, χωρίς υπερβολική εξήγηση, να βάζεις συνέπειες και να μην παίζεις το παιχνίδι τους. Κάθε φορά που αντιδράς με ηρεμία και συνέπεια, τους στερείς την ικανοποίηση που ψάχνουν και προστατεύεις την ψυχική σου ισορροπία. Και όταν δεις ότι η κατάσταση είναι τοξική πέρα από κάθε όριο, τότε είναι το πιο ξεκάθαρο σημάδι ότι ήρθε η ώρα να αποχωρήσεις.

Παραδείγματα

Επαγγελματικό περιβάλλον

Η πρώτη κίνηση είναι να μιλήσεις καθαρά και να εξηγήσεις μία φορά τι σε ενοχλεί. Για παράδειγμα, αν ένας συνάδελφος σχολιάζει συνεχώς υποτιμητικά τις ιδέες σου σε μια σύσκεψη, μπορείς να πεις ήρεμα: «Θα ήθελα να μένουμε στα θέματα του project χωρίς προσωπικά σχόλια» ή μπορείς να προτείνεις να επιστρέψουμε στο deliverable για να τηρήσουμε την προθεσμία». Επιπλέον, μπορείς να προστατευτείς στέλνοντας γραπτές ανακεφαλαιώσεις μετά από κάθε συνάντηση, ώστε να υπάρχει διαφάνεια και να μη μπορεί κάποιος να «κλέψει» ιδέες ή να αλλοιώσει τα δεδομένα. Δεν χρειάζεται να αντιπαρατεθείς – η σιωπή μετά από μια καθαρή φράση μπορεί να είναι πιο ισχυρή από κάθε επιχείρημα.

Επίσης, όταν ξέρει ότι σε ενοχλεί όταν σε διακόπτουν και το κάνει συστηματικά, μπορείς να απαντήσεις ήρεμα: «Θα ολοκληρώσω και μετά θα ακούσω τη δική σου άποψη». Μην σηκώσεις τον τόνο σου, μην φανείς θυμωμένος· η σταθερότητα και το ήρεμο ύφος τους αφαιρεί τη χαρά της πρόκλησης.  

Οικογενειακό περιβάλλον / φιλικό περιβάλλον

Αν μια πεθερά ξέρει ότι δεν αντέχεις τις συγκρίσεις και φροντίζει να λέει συνεχώς «εγώ στην ηλικία σου ήμουν καλύτερη μητέρα», αντί να μπαίνεις σε αντιπαράθεση, μπορείς να πεις με χαμόγελο: «Καταλαβαίνω πώς ήταν τα πράγματα τότε, αλλά τώρα κάνουμε τα πράγματα με τον δικό μας τρόπο» ή «Ξέρω ότι το λες από ενδιαφέρον, αλλά όταν συμβαίνει μπροστά σε άλλους, με φέρνει σε δύσκολη θέση. Αν ξανασυμβεί, θα σταματήσω την επίσκεψη εκείνη τη στιγμή». Αν συνεχίσει, άλλαξε θέμα ή ακόμα και φύγε από το χώρο, προσωρινά μέχρι να αποφορτιστεί η ατμόσφαιρα και να έχει το χρόνο ο δέκτης να επεξεργαστεί το μήνυμα, που του έχεις στείλει.

Με αυτόν τον τρόπο δείχνεις ότι δεν πρόκειται να συμμετάσχεις σε παιχνίδι σύγκρισης, παρόλο που υπάρχει συναισθηματική εμπλοκή που εκ των πραγμάτων δημιουργεί μια ευαισθησία στους χειρισμούς.

Αν ένας/μια φίλος/η, ξέρει ότι δεν σου αρέσουν τα αστεία για την προσωπική σου ζωή και τα κάνει επίτηδες: χαμογέλασε ψύχραιμα και απάντησε: «Μάλλον έχεις εξαντλήσει τα αστεία σου». Και άλλαξε θέμα. Δεν του δίνεις την ικανοποίηση να δει ότι σε πλήγωσε.

Κοινωνικό περιβάλλον

Αν ο γείτονας περιμένει να βγεις στην αυλή για να αρχίσει να βρίζει δυνατά ή να πετάει ειρωνικά σχόλια, μην του δώσεις καμία φανερή αντίδραση. Κατάγραψε τα περιστατικά με ημερομηνίες και ώρες και όταν χρειαστεί, ενημέρωσε διαχειριστή ή αστυνομία. Αυτό δείχνει ότι δεν πέφτεις στην παγίδα του. Με τους γείτονες, η ουδετερότητα είναι το κλειδί. Ένα άλλο παράδειγμα είναι αν κάποιος παίζει μουσική δυνατά όταν ξέρει ότι χρειάζεσαι ησυχία, αντί να μπεις σε προσωπική αντιπαράθεση, μπορείς να επικαλεστείς τους κανόνες: «Υπάρχουν συγκεκριμένες ώρες κοινής ησυχίας. Αν ξανασυμβεί, θα χρειαστεί να το συζητήσουμε με τον διαχειριστή». Η αναφορά σε κανόνες αντί σε προσωπικά συναισθήματα αφαιρεί το «δράμα» από την επικοινωνία.

Ανακεφαλαίωση

1. Πώς να ορίζεις συνέπειες με ηρεμία

Ένα όριο χωρίς συνέπεια είναι απλώς μια ευχή. Αν θες να σε σέβονται, χρειάζεται να δηλώσεις ξεκάθαρα τι θα κάνεις εσύ όταν παραβιάζεται το όριό σου και να το εφαρμόσεις. Η διαφορά είναι ότι δεν το λες για να απειλήσεις, αλλά για να προετοιμάσεις το έδαφος για μια συνέπεια, την οποία θα εφαρμόσεις στην πράξη.

• Αν στη δουλειά ένας συνεργάτης συνεχίζει να ειρωνεύεται, μπορείς να πεις: «Αν υπάρξουν ξανά προσωπικά σχόλια, θα σταματήσω να συμμετέχω στη συζήτηση και θα συνεχίσουμε γραπτώς». 
• Αν μια πεθερά κάνει υποτιμητικά σχόλια για το παιδί σου μπροστά σε άλλους, μπορείς να την προειδοποιήσεις ήρεμα: «Όταν αυτό συμβαίνει, διακόπτω την επίσκεψη ώστε να υπάρχει σεβασμός». 
• Και αν ο γείτονας ξεπερνάει τις ώρες κοινής ησυχίας, μπορείς να ενημερώσεις ευγενικά ότι «αν ξανασυμβεί, θα το φέρω στον διαχειριστή». 

2. Πρακτικές συμβουλές για την καθημερινότητα

• Ένα απλό αλλά πολύ αποτελεσματικό κόλπο είναι να κάνεις παύση λίγων δευτερολέπτων πριν απαντήσεις. Αυτή η μικρή σιωπή δείχνει έλεγχο, αποτρέπει την παρορμητική αντίδραση και αφήνει τον άλλο να νιώσει το βάρος της συμπεριφοράς του. 
• Χρησιμοποίησε μικρές, ουδέτερες φράσεις όπως «Δεν θα το συζητήσω αυτό», «Ας το κρατήσουμε επαγγελματικό» ή «Το κλείνω εδώ». Όταν καταλάβουν ότι δεν παίρνουν την αντίδραση που περιμένουν, συνήθως σταματούν.
• Εξίσου σημαντικό είναι, να θυμάσαι την αυτοφροντίδα. Οι άνθρωποι, που μας προκαλούν τρέφονται από την εξάντλησή μας. Όσο πιο γεμάτες είναι οι δικές σου «μπαταρίες» –με ξεκούραση, υποστήριξη από άτομα εμπιστοσύνης και δραστηριότητες που σε γειώνουν θετικά – τόσο πιο σταθερός θα είσαι απέναντι στις προκλήσεις.

Σταθερά και ουδέτερα σημαίνει αποτελεσματικά

Το να θέτεις όρια είναι δείγμα σεβασμού και αυτοπεποίθησης, αλλά δεν θα σεβαστούν όλοι τη γενναιότητά σου. Κάποιοι θα προσπαθήσουν να το εκμεταλλευτούν. Η απάντηση δεν είναι να γίνεις πιο σκληρός ή πιο επιθετικός, αλλά πιο σταθερός, ήρεμος και συνεπής. Να λες καθαρά τι δεν δέχεσαι, να κρατάς ουδέτερο τόνο, να εφαρμόζεις τις συνέπειες, που έχεις ορίσει και να προστατεύεις τον εαυτό σου με πρακτικό τρόπο.

Και αν δεις ότι, παρά τα όρια, η κατάσταση δεν αλλάζει και η ψυχική σου υγεία απειλείται, τότε αυτό είναι ένα καθαρό μήνυμα για να σκεφτείς μια νέα πορεία. Μέχρι τότε, κράτα στο νου σου: η αξιοπρέπεια δεν είναι να κερδίζεις κάθε αντιπαράθεση, αλλά να μην αφήνεις κανέναν να σε κάνει να χάσεις τον εαυτό σου.

Συντάκτης: Flowmagazine,

Influence:

Ο στόχος του flowmagazine.gr είναι να προβάλλει τις θετικές ιδέες, δράσεις και πληροφορίες από την Ελλάδα και τον κόσμο…