Οι σκέψεις που… περπατούν (Μέρος 2ο)

Συντάκτης: Μαρία Πολίτη

Μετά τη λογική προσέγγιση της σκέψης, στο δεύτερο μέρος παρουσιάζεται η θεώρησή της ως ιδέα.

Στο πρώτο μέρος, αναλύθηκε μια εμπειρική προσέγγιση της σκέψης, η οποία γεννιέται μέσα απ’ την επαφή μας με τα πράγματα και την ύλη. Δεν είναι λίγες οι σχολές, όμως, που αντικρούουν αυτή την προσέγγιση, κάνοντας στροφή στον άνθρωπο και στον νου ως μηχανή παραγωγής σκέψης. Απ’ τον Πλάτωνα μέχρι τον Ρομαντισμό, η σκέψη είναι προσωπική υπόθεση του καθενός, ανεξάρτητη απ’ τα γεγονότα.

Η πλατωνική σχολή και τα φαινόμενα απατούν 

Η έννοια της ιδέας, μας έλεγε ο Πλάτωνας, δεν έχει καμία σχέση με τα πράγματα, αφού οι αισθήσεις μας είναι απατηλές και δεν πιστοποιούν ότι αυτό που βλέπει κανείς είναι όντως αυτό που υπάρχει. Το «όπου υπάρχει καπνός, υπάρχει και φωτιά» παύει να υφίσταται.

Η έννοια της συνείδησης ως δημιουργία σκέψης 

Η κλίση στον ιδεαλισμό άνοιξε την πόρτα στη συνείδηση ως μοναδική προϋπόθεση σκέψης, ακυρώνοντας έτσι, κάθε ύπαρξη εξωτερικών αντικειμένων.

Ωστόσο, δε λείπουν κι από δω οι βεντέτες, καθότι μέσα στον ίδιο τον ιδεαλισμό δημιουργούνται χάσματα σχετικά με την έννοια της συνείδησης και της σκέψης. Ειδικότερα, ο υποκειμενικός ιδεαλισμός διατείνεται πως μοναδική πηγή αλήθειας είναι η συνείδησή μου και χωρίς αυτή αδυνατώ να συλλάβω τα πράγματα στον κόσμο, αφού τα τελευταία χωρίς τη σκέψη μου δεν υπάρχουν καν. Η θεωρία, γνωστή ως Σολιψισμός, θέτει τον άνθρωπο και τις σκέψεις του στο κέντρο του κόσμου, ακυρώνοντας κάθε τι άλλο γύρω του. Παίρνοντας ως παράδειγμα έναν άνθρωπο που βρίσκεται σε κόμμα, ο Σολιψισμός έχει μια βάση, αφού το άτομο έχει συνείδηση, αλλά δεν μπορεί να αισθανθεί τίποτα γύρω του, με αποτέλεσμα αυτά να μην υπάρχουν για εκείνο.

Απ’ την άλλη, υπάρχει και η πλευρά του ιδεαλισμού που δεν ακυρώνει την ύπαρξη εξωτερικών πραγμάτων, αλλά δεν πιστεύει στον σχηματισμό σκέψεων βάσει αυτών, δίνοντας τη σκυτάλη σε κάτι ανώτερο, έξω από τον άνθρωπο, που δημιουργεί τα πράγματα.


ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Ποια είναι η προσφορά της Φιλοσοφίας στη ζωή μας;


Ο γερμανικός ιδεαλισμός και η σύνθεση της λογοτεχνίας 

Δε θα αναφέρω τους πρωτεργάτες της οικογένειας της γερμανικής φιλοσοφίας, αλλά την τομή που έκανε στην ιστορία με την ανάγνωση των πραγμάτων μέσω της θέσης-αντίθεσης-σύνθεσης. Σας θυμίζει κάτι; Απ’ τη λογοτεχνική γραμματεία μέχρι τις ταινίες στον κινηματογράφο, η πλοκή βασίζεται σε μία θέση, μία αντίθετη θέση και μία σύνθεση που προκύπτει κι από τα δύο. Έτσι και με το ζήτημα της σκέψης, χρησιμοποιούμε τόσο την αντίληψή μας για τα πράγματα, όσο και τα γνωρίσματα των πραγμάτωνπου αυτά ήδη έχουν απ’ την φύση τους για να εξάγουμε ένα συμπέρασμα.

Ο Καντ can do it.

Οι σκέψεις που… περπατούν (Μέρος 2ο)

Γνωστός για την πολύπλοκη θεωρία του, ο Emmanuel Kant πήγε την ερμηνεία για τη διαμόρφωση της σκέψης ένα βήμα παραπέρα, αφού υπερέβη τα αισθητά, παραδομένος σε μια φαινομενολογία που αργότερα έδωσε τα ηνία της αλλού.

Τι μας λέει λοιπόν ο Καντ; Ότι η σκέψη ναι μεν διαμορφώνεται απ’ την έμφυτη καλλιέργεια της αντίληψης που έχει ως εργαλεία της τον χώρο και τον χρόνο και η οποία ενισχύεται ευθύς απ’ τα πράγματα, αλλά υπάρχει και κάποιος τρίτος που πιστοποιεί τον σχηματισμό τής συνείδησής μας. Ποιος είναι αυτός ο τρίτος; Η ίδια η πραγματικότητα, κατά την οποία μπορεί εμείς να οργανώνουμε μια σκέψη αντιλαμβανόμενοι τι συμβαίνει γύρω μας και που υπάρχει για να διαβεβαιώνει ότι εμείς όντως είμαστε σίγουροι για την ύπαρξή της. “Τα όρια της γνώσης είναι τα όρια της εμπειρίας μας” είπε, μιας και εκεί που τελειώνει η σκέψη μας, τελειώνει και ο κόσμος. 

Η θεωρία τού Γερμανού φιλοσόφου είναι ατέρμονη, αλλά ας κρατήσουμε ως γενική ιδέα τη σύζευξη της εμπειρίας με την αντίληψη. 

Ο ίδιος ως θεωρητικός του γερμανικού ιδεαλισμού δεν επικυρώνει την ανυπαρξία των πραγμάτων πέρα απ’ τη συνείδησή μας, δίνοντας έτσι τον λόγο σε άλλους στοχαστές που ακυρώνουν παντελώς την ύπαρξη του εξωτερικού κόσμου.

Οντολογία και υποκειμενικότητα

Το πρόβλημα της φαινομενικής πρόσληψης του κόσμου βρίσκει τον δάσκαλό του, καθότι αρκετοί υποστήριξαν ότι ο κόσμος δεν υπάρχει, εφόσον δεν ξέρουμε για τι πράγμα μιλάμε. Κοντολογίς, δεν μπορώ να μιλήσω για κάτι που δεν έχω δει. Ως παράδειγμα, θα φέρω έναν μονόκερο. Πώς είναι δυνατόν να μιλήσουμε για ένα άλογο με φτερά και κέρατο απ’ τη στιγμή που τα μάτια μας δεν το έχουν αντικρίσει;

Η ιδεαλιστική θεωρία συνεχίζει, καθιστώντας το ζήτημα της σκέψης πέρα για πέρα εκκεντρικό και τον χρόνο για εμβάθυνση ασφυκτικά λίγο. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η αναζήτηση στο χώρο της σκέψης και της αντίληψης για τον κόσμο, έχει ακόμα πολλά να μας πει.

Συντάκτης: Μαρία Πολίτη,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.