Οι παράγοντες που επηρεάζουν την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης στο σχολείο

Συντάκτης: Αλεξάνδρα Τζίμα

Η εκπαίδευση είναι ένας κλάδος που δεν σταματά ποτέ να επηρεάζεται από τις νέες κοινωνικές, οικονομικές, πολιτικές και περιβαλλοντικές εξελίξεις. Στόχος όλων είναι η συνειδητοποίηση και η αυτοβελτίωση, ώστε οι μαθητές να μπορούν να αντεπεξέλθουν στο μέλλον στις απαιτήσεις ενός συνεχώς μεταβαλλόμενου κόσμου. Ιδιαίτερα επιβεβλημένη είναι η συνεχής αναδιοργάνωση και αναδιαμόρφωση της διδασκαλίας, ούτως ώστε να καλλιεργείται η κριτική σκέψη των παιδιών.

Η συστηματική έρευνα και μελέτη της κριτικής σκέψης το 1980 οδήγησε στο συμπέρασμα ότι πρέπει αυτή να διδάσκεται στα σχολεία μέσω συγκεκριμένων μεθόδων, που αφορούν όλα τα μαθήματα.

Παράγοντες που συμβάλλουν στην καλλιέργεια της κριτικής σκέψης στο σχολείο

  • Χρήση ερωτήσεων: Οι ερωτήσεις παίζουν σημαντικό ρόλο στην κατανόηση και τη γνώση. Δίνεται η δυνατότητα στους μαθητές να απαντήσουν στις ερωτήσεις του δασκάλου τους, ακόμη και αν η απάντησή τους είναι λάθος, ενώ θα πρέπει να δίνεται συνεχώς η ευκαιρία και στους ίδιους τους μαθητές να θέτουν ερωτήσεις ή να ζητούν διευκρινίσεις σχετικά με το θέμα που πραγματεύονται.
  • Διάλογος: Θεωρείται ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία στη διδασκαλία. Με αυτό τον τρόπο οι μαθητές ανταλλάσσουν απόψεις μεταξύ τους αλλά και με τους δασκάλους ή τους καθηγητές τους. Μαθαίνουν τον σεβασμό στη διαφορετική γνώμη και καλλιεργούν σε σημαντικό βαθμό την κριτική τους σκέψη.
  • Ομάδες: Ο διαχωρισμός μιας τάξης σε ομάδες, φέρνει τους μαθητές σε συζήτηση μεταξύ τους. Επιχειρηματολογούν, εκφράζουν τις απόψεις και τις αντιρρήσεις τους και συνεργάζονται για έναν κοινό στόχο.
  • Αντιμετώπιση του λάθους: Το λάθος θα πρέπει να αντιμετωπίζεται από όλη την τάξη ως αποτέλεσμα ενός διαφορετικού τρόπου σκέψης και να δίνεται η ευκαιρία για αναζήτηση των τρόπων διόρθωσης.

Παράγοντες που εμποδίζουν την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των παιδιών

  • Παθητική μάθηση: Σε αυτή την περίπτωση τον κύριο λόγο μέσα στην τάξη έχει ο δάσκαλος, ενώ οι μαθητές ακούν αμέτοχοι και προσπαθούν απλώς να συγκρατήσουν το περιεχόμενο της διδασκαλίας. Με αυτό τον τρόπο όμως δεν καλλιεργείται η κριτική σκέψη των μαθητών, ούτε διατηρείται η γνώση.
  • Αυταρχική συμπεριφορά εκπαιδευτικού: Με την στάση του αυστηρού εκπαιδευτικού, που προσπαθεί να επιβάλει την τάξη με τιμωρίες, το παιδί αναπτύσσει συναισθήματα φόβου και ανασφάλειας και διστάζει να εκφραστεί ελεύθερα κρατώντας παθητική στάση.
  • Μονοτονία: Η μονοτονία στις μεθόδους διδασκαλίας και στις διαδικασίες παράδοσης του μαθήματος προκαλεί στα παιδιά ανία και εκνευρισμό. Αντίθετα, με την οποιαδήποτε αλλαγή μέσα στην τάξη, οι μαθητές στρέφουν όλη την προσοχή και την ενέργειά τους στο μάθημα και γίνονται δημιουργικοί και με κριτική σκέψη.
  • Αποθάρρυνση: Με την αποθάρρυνση από τους δασκάλους ή τους καθηγητές τους οι μαθητές απογοητεύονται, σταματούν να πιστεύουν στον εαυτό τους και στις δυνατότητές τους και, κατά συνέπεια, δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες των ίδιων, των δασκάλων και των γονιών τους.
  • Βαθμολόγηση: Το άγχος των μαθητών για την τελική τους βαθμολόγηση και τις απαιτήσεις των γονιών τους τους οδηγεί στην απομνημόνευση και στην εγκατάλειψη της δημιουργικής και κριτικής σκέψης.

Γονείς και εκπαιδευτικοί ας μπούμε στο μυαλό και την ψυχολογία των παιδιών για την καλύτερη εκπαίδευσή τους. Γιατί χωρίς κριτική σκέψη ακόμη και η γνώση πολλές φορές μπορεί να περισσεύει.

Πληροφορίες από το σεμινάριο «Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: Θεωρητικές και Βιωματικές Προσεγγίσεις» του ΕΚΠΑ.

Συντάκτης: Αλεξάνδρα Τζίμα,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.