Οι κίνδυνοι των αιωρούμενων σωματιδίων για την υγεία μας

Συντάκτης: Έλλη Βασιλείου

Οι επιπτώσεις των αιωρούμενων σωματιδίων στην ανθρώπινη υγεία είναι σημαντικές και καθορίζονται τόσο από το μέγεθος, όσο και από τη χημική τους σύσταση. Αρχικά προσβάλλουν το αναπνευστικό σύστημα στο οποίο εισέρχονται μέσω της αναπνοής. Η μακροχρόνια εισπνοή τέτοιων σωματιδίων προκαλεί διάφορες μορφές πνευμονοκονιάσεων, άσθμα ή και σε ορισμένες περιπτώσεις μέχρι και καρκινογένεση. Τέλος συχνά, συγκεκριμένα αιωρούμενα σωματίδια προκαλούν και αλλεργικές αντιδράσεις.

Τί είναι όμως τα αιωρούμενα σωματίδια, από τι δημιουργούνται και πώς μπορούμε να προφυλαχθούμε από τους κινδύνους που συνεπάγονται για την υγεία μας; Ελάτε να κάνουμε ένα ταξίδι στον κόσμο των αιωρούμενων σωματιδίων και να δούμε πώς μας αφορά όλους η ύπαρξή τους.

Σαν αιωρούμενα σωματίδια εννοούμε τα στερεά σωματίδια και σταγονίδια με διάμετρο έως και 200μm, που βρίσκονται σε διασπορά στην αέρια φάση. Η σκόνη εδάφους, τα σταγονίδια της θάλασσας, ο καπνός, η ομίχλη, η κάπνα και η ιπτάμενη τέφρα είναι διάφορες κατηγορίες αιωρούμενων σωματιδίων.

Τι προκαλεί την ύπαρξη αιωρούμενων σωματιδίων

Η παρουσία των σωματιδίων αυτών στην ατμόσφαιρα οφείλεται είτε σε φυσικές, είτε σε ανθρώπινες πηγές εκπομπής. Σε παγκόσμια κλίμακα υπερτερούν οι εκπομπές από φυσικές πηγές (ωκεανοί, έδαφος, ηφαίστεια, φυσικές πυρκαγιές), σε τοπική όμως κλίμακα υπερτερούν οι ανθρωπογενείς πηγές, με κύριες πηγές προέλευσης τη βιομηχανία, την θέρμανση και την κυκλοφορία. Διεργασίες όπως η καύση, η τριβή, η διάβρωση και ο κατακερματισμός των υλικών μπορούν να προκαλέσουν την εκπομπή σωματιδίων στην ατμόσφαιρα.

Πώς ποικίλουν τα αιωρούμενα σωματίδια

Οι επιπτώσεις των αιωρούμενων σωματιδίων στην ανθρώπινη υγεία είναι σημαντικές και καθορίζονται τόσο από το μέγεθος, όσο και από τη χημική τους σύσταση. Η χημική σύσταση των σωματιδίων αυτών ποικίλει σημαντικά και γενικά αντανακλά την πηγή από την οποία προέρχονται. Γενικά αποτελούνται από μια ανόργανη φάση (στέρεο ανόργανο υλικό, υδατοδιαλυτά ανόργανα άλατα, στοιχειακός άνθρακας) και μια οργανική φάση (οργανικός άνθρακας). Έτσι, σε ρυπασμένες αστικές περιοχές, τα αιωρούμενα σωματίδια μπορεί να περιέχουν μέχρι και 40% άνθρακα καθώς και εδαφικής προέλευσης ενώσεις του ασβεστίου και του αλουμινίου.

Οι επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία

Τα αιωρούμενα σωματίδια προσβάλλουν το αναπνευστικό σύστημα στο οποίο εισέρχονται μέσω της αναπνοής. Μακροχρόνια εισπνοή τέτοιων σωματιδίων προκαλεί διάφορες μορφές πνευμονοκονιάσεων, άσθμα ή και σε ορισμένες περιπτώσεις μέχρι και καρκινογένεση. Συνηθισμένες είναι οι επαγγελματικές ασθένειες που οφείλονται στην εισπνοή κόνεων, όπως η πυριτίαση, η βαρίωση και η κασσιτέρωση. Οι οργανικές κόνες προκαλούν πολλές φορές και αλλεργικές αντιδράσεις όπως για παράδειγμα η βισίνωση που προκαλείται από τη σκόνη του βαμβακιού.

Ιδιαίτερα επικίνδυνη θεωρείται η σκόνη που περιέχει ίνες αμιάντου. Οι ίνες αυτές εισέρχονται απευθείας στις κυψελίδες των πνευμόνων. Ο οργανισμός δεν μπορεί να τις αποβάλλει και, προσπαθώντας να τις απομονώσει, τις περιβάλλει με λεπτό ιστό. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να χάνουν οι πνεύμονες την ελαστικότητά τους και να προκαλείται αμιάντωση, μεσοθηλίωμα ή και καρκίνος των πνευμόνων. Για τις ίνες αυτές έχουν θεσμοθετηθεί και ανώτατες επιτρεπτές συγκεντρώσεις τόσο στην ελεύθερη ατμόσφαιρα, όσο και στην ατμόσφαιρα εσωτερικών χώρων.

Πώς μπορούν να ελεγχθούν οι εκπομπές αιωρούμενων σωματιδίων

Ο έλεγχος της ρύπανσης του περιβάλλοντος από τα αιωρούμενα σωματίδια είναι από τις πρώτες ενέργειες που ξεκίνησε ο άνθρωπος για να προστατεύσεις το περιβάλλον. Άλλωστε η εκπομπή σωματιδίων στην ατμόσφαιρα είναι ορατή και οι επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία άμεσα αντιληπτές. Σήμερα υπάρχει η δυνατότητα να αντιμετωπισθούν όλα τα προβλήματα που προκύπτουν από την πολύ μεγάλη ποικιλία πηγών εκπομπής σωματιδίων.

Σε ότι αφορά στον περιορισμό των εκπομπών σωματιδίων με τα αερολύματα των βιομηχανιών, έχουν αναπτυχθεί διάφορα συστήματα ανακονίωσης. Τα κυριότερα από τα συστήματα αυτά είναι οι θάλαμοι βαρύτητας, οι αεροκυκλώνες, οι πύργοι έκπλυσης (ψεκασμού), τα σακκόφιλτρα και τα ηλεκτροστατικά φίλτρα.

Άλλα προληπτικά μέτρα

Είναι ιδιαίτερα σημαντική, ειδικά για την Ελλάδα της κρίσης η ανάκαμψη της βιομηχανίας και της βιοτεχνίας, μέσω όμως της ταυτόχρονης εφαρμογής προληπτικών μέτρων που θα είναι φιλικά τόσο για το περιβάλλον, όσο και για την ανθρώπινη υγεία. Ένα τέτοιο προληπτικό μέτρο κατά της εκπομπής σωματιδίων από τις διάφορες πηγές καύσης είναι η χρησιμοποίηση καυσίμων χαμηλής εκπομπής. Έτσι η καύση πετρελαίου diesel από βιομηχανίες συνοδεύεται από πολύ χαμηλότερες εκπομπές σωματιδίων σε σχέση με την παραδοσιακή χρήση του μαζούτ. Υψηλές σωματιδιακές εκπομπές έχει επίσης, η καύση βιομάζας, ξύλου και κάρβουνου σε σχέση με το υγραέριο και την κηροζίνη.

Συντάκτης: Έλλη Βασιλείου,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.