Οι δυνάμεις και οι αρετές του ανθρώπου

Συντάκτης: Αλεξία Νταλούκα

«Όταν αντιμετωπίζεις μια έντονη κρίση, όπου ο παλιός τρόπος να υπάρχεις στον κόσμο και να αλληλεπιδράς με το περιβάλλον δεν λειτουργεί πλέον… όταν η επιβίωση απειλείται από φαινομενικά ανυπέρβλητα προβλήματα, είτε μιλάμε για μια μεμονωμένη ύπαρξη είτε για ένα ολόκληρο είδος, είτε εξαφανίζεσαι, είτε υπερβαίνεις τους περιορισμούς της δεδομένης κατάστασης μέσω ενός εξελικτικού άλματος» Eckhart Tolle

Θα προσέθετα πως το άλμα αυτό αφορά την πίστη στο εαυτό μας, τον κόσμο που μας περιβάλλει και το ανεξερεύνητο ακόμα δυναμικό που κρύβουμε μέσα μας. Εδώ έρχεται και η επιστήμη να πλαισιώσει αυτή τη γνώση μέσα από τις έρευνες που έχουν διεξαχθεί έως σήμερα. Oι ψυχολόγοι λοιπόν Park, Steen, Peterson και Seligman έχουν δημοσιεύσει την κατάταξη των θετικών στοιχείων του χαρακτήρα που συμβάλλουν στην ευεξία. Οι δυνάμεις οργανώνονται σε έξι αρετές που περιλαμβάνουν τη σοφία και τη γνώση, το θάρρος, την αγάπη, τη δικαιοσύνη, την εγκράτεια, και την πνευματικότητα-υπερβατικότητα.

Η σοφία και η γνώση αποτελούν γνωστικές αρετές που οδηγούν στην απόκτηση και τη χρήση της γνώσης. Περιλαμβάνουν τη δύναμη της δημιουργικότητας, που αφορά την καινοτομία στον τρόπο σκέψης, δηλαδή τη σκέψη νέων και παραγωγικών τρόπων για να επιτύχουμε αυτό που επιθυμούμε. Στη δημιουργικότητα περιλαμβάνονται τα καλλιτεχνικά επιτεύγματα, αλλά η κατηγορία δεν περιορίζεται σε αυτά. Στην αρετή της σοφίας επίσης περιλαμβάνεται η περιέργεια, δηλαδή το να ενδιαφέρεται κάποιος για τα τρέχοντα ζητήματα και να απολαμβάνει την εξερεύνηση και την ανακάλυψη.

Η αγάπη για μάθηση, δηλαδή η εκμάθηση νέων δεξιοτήτων και γνώσεων προσομοιάζει στη δύναμη της περιέργειας, αλλά περιλαμβάνει τη συστηματοποίηση στην απόκτηση της γνώσης. Μία άλλη δύναμη που εντάσσεται στην αρετή της σοφίας είναι η κριτική σκέψη, δηλαδή το να εξετάζει κάποιος χωρίς προκαταλήψεις τα δεδομένα από όλες τις πλευρές και να μην καταλήγει αβίαστα σε συμπεράσματα, αλλά και το να αλλάζει άποψη όταν προκύπτουν νέα στοιχεία. Τέλος, περιλαμβάνεται η δύναμη της προοπτικής, δηλαδή το να κατέχει κάποιος έναν τρόπο θεώρησης που να έχει νόημα τόσο για τον ίδιο όσο και για τους υπόλοιπους, και να είναι σε θέση να παρέχει σοφές συμβουλές στους άλλους.

Η αρετή του θάρρους αφορά τη συναισθηματική δύναμη που συνεπάγεται την άσκηση της βούλησης για την επίτευξη των στόχων όταν προκύπτουν εμπόδια τόσο εξωτερικά όσο και εσωτερικά. Περιλαμβάνει τη δύναμη της γενναιότητας, δηλαδή το να μην πτοείται κάποιος, λόγω δυσκολιών ή φόβου, να υποστηρίζει αυτό που θεωρεί σωστό, ακόμη και όταν οι υπόλοιποι διαφωνούν. Επίσης, το να ενεργεί με συνέπεια ως προς αυτά που πιστεύει, ακόμη και αν δεν είναι δημοφιλή. Η γενναιότητα περιλαμβάνει τη σωματική γενναιότητα αλλά δεν περιορίζεται σε αυτή. Η δύναμη της εργατικότητας και της επιμονής αφορά το να ολοκληρώνει κάποιος ό,τι έχει ξεκινήσει, παρά τα εμπόδια που μπορεί να συναντήσει στην πορεία. Η αυθεντικότητα έχει να κάνει με την ειλικρίνεια, αλλά και με τη γνησιότητα του τρόπου με τον οποίο παρουσιάζει ο καθένας τον εαυτό του χωρίς να προσποιείται. Η δύναμη του ζήλου αφορά την προσέγγιση της ζωής με ενθουσιασμό, ζωντάνια και ενέργεια.

Η αρετή της αγάπης και του ανθρωπισμού περιλαμβάνει τις διαπροσωπικές δυνάμεις που έχουν να κάνουν με συμπεριφορές στοργής προς τους άλλους. Μία από αυτές τις δυνάμεις είναι η οικειότητα, δηλαδή η εκτίμηση των στενών σχέσεων με άλλους, ιδίως εκείνων στις οποίες η φροντίδα και το ενδιαφέρον είναι αμοιβαία. Η δύναμη της καλοσύνης έχει να κάνει με τη βοήθεια και τις καλές πράξεις για τους άλλους. Η κοινωνική νοημοσύνη αφορά την επίγνωση των κινήτρων των άλλων και το να γνωρίζει κάποιος την κατάλληλη συμπεριφορά σε ένα εύρος κοινωνικών περιστάσεων.

Η αρετή της δικαιοσύνης συνδέεται με κοινωνικά χαρακτηριστικά-δυνάμεις, που διέπουν την ομαλή κοινωνική λειτουργία. Ένα από αυτά είναι η ομαδικότητα, δηλαδή το να μπορεί να εργάζεται κάποιος ως μέλος μίας ομάδας. Μία άλλη δύναμη είναι το να αντιμετωπίζονται όλοι οι άνθρωποι με τον ίδιο τρόπο, σύμφωνα με τις αρχές της ισότητας και της δικαιοσύνης, χωρίς προκαταλήψεις. Στην αρετή της δικαιοσύνης περιλαμβάνεται και η δύναμη της ηγεσίας, δηλαδή η ικανότητα να ενθαρρύνει κάποιος μία ομάδα στην οποία ανήκει να καταφέρνει πράγματα και να οργανώνει δραστηριότητες, διατηρώντας ταυτόχρονα τις ισορροπίες της ομάδας.

Η αρετή της εγκράτειας – διαχείρισης του εαυτού αφορά δυνάμεις που προστατεύουν το άτομο από την υπερβολή. Μία από αυτές είναι η συγχώρεση, δηλαδή το να μπορεί κάποιος να συγχωρεί αυτούς που τον έβλαψαν, να δίνει στους ανθρώπους δεύτερη ευκαιρία και να μην είναι εκδικητικός. Η δύναμη της σεμνότητας αφορά το να μην επιδιώκει κάποιος να είναι το επίκεντρο της προσοχής, ούτε να θεωρεί τον εαυτό του περισσότερο σημαντικό από όσο είναι, αλλά να αφήνει τα επιτεύγματά του να μιλούν από μόνα τους. Η δύναμη της σύνεσης έχει να κάνει με την προσοχή στις επιλογές που κάνει κάποιος, να μην ρισκάρει χωρίς λόγο και να μην κάνει πράξεις που αργότερα θα μετανιώσει. Η δύναμη του αυτο-ελέγχου έχει να κάνει με την αυτορρύθμιση και τον έλεγχο των συναισθημάτων και της συμπεριφοράς του ατόμου.

Η αρετή της υπερβατικότητας αφορά δυνάμεις σύνδεσης του ατόμου με το ευρύτερο σύμπαν, παρέχοντας νόημα στην ύπαρξή του. Μία από αυτές τις δυνάμεις είναι το δέος και η εκτίμηση της ομορφιάς σε όλα τα επίπεδα, για παράδειγμα από την ομορφιά της φύσης μέχρι την ομορφιά των μαθηματικών. Η δύναμη της ευγνωμοσύνης έχει να κάνει με τη συνειδητοποίηση των καλών πραγμάτων που συμβαίνουν και την έκφραση των ανάλογων ευχαριστιών. Η δύναμη της ελπίδας αναφέρεται στην αναμονή του καλύτερου για το μέλλον παράλληλα με την εργασία για την επίτευξή του, αφού στηρίζεται στην πίστη ότι το μέλλον είναι κάτι το οποίο χτίζεται.

Η δύναμη της παιχνιδιάρικης διάθεσης-ελαφρότητας, όπου το άτομο αρέσκεται στο να κάνει τους άλλους να χαμογελούν και απολαμβάνει γέλια και πειράγματα. Στην αρετή της υπέρβασης εντάσσεται και η δύναμη της πνευματικότητας, δηλαδή το να έχει κάποιος συνεκτικές πεποιθήσεις σχετικά με τον υψηλότερο σκοπό και το νόημα του σύμπαντος, διατηρώντας αίσθηση της δικής του θέσης στο ευρύτερο αυτό πλαίσιο και λειτουργώντας στην καθημερινότητά του με βάση τις αρχές αυτών των πεποιθήσεων.

Βιβλιογραφία: Seligma, M., Steen, T., Park, N., & Peterson, C. (2005). Positive Psychology Progress: Empirical Validation of interventions. Την απόδοση στα Ελληνικά επιμελήθηκε η ψυχοθεραπεύτρια Χαρά Τσέκου.

Συντάκτης: Αλεξία Νταλούκα,

Influence:

Απόφοιτη Δημοσιογραφίας του ΑΠΘ, απολαμβάνει να ακροβατεί ανάμεσα από στάσεις της γιόγκα και χορευτικές συν-κινήσεις…