Επιστήμονες ανακάλυψαν στη Νότια Αμερική ένα ηλεκτροφόρο χέλι που παράγει ρεύμα τάσης έως 860 βολτ – τη μεγαλύτερη από κάθε …
Ο μυστηριώδης κόσμος των χελιών, η γνώση και η γήρανση
Τα μυστικά των χελιών ανακαλύφθηκαν σχετικά πρόσφατα, αλλά το μυστήριο γύρω από αυτά τα εκπληκτικά όντα παραμένει σε μεγάλο βαθμό αξεδιάλυτο.
Το ψάρεμα χελιών ήταν μια παιδική εμπειρία. Τις καλοκαιρινές νύχτες ο πατέρας μου μας πήγαινε σε ένα μικρό ρέμα κοντά στο σπίτι μας. Ήταν σχεδόν ένα μαγικό μέρος για εμάς τα παιδιά, περιτριγυρισμένο από πανύψηλα δέντρα, μέσα στο σκοτάδι που δεν ήταν ακριβώς σκοτάδι, αλλά μέρος όπου κρύβονταν όλων των ειδών τα ζωντανά που ψιθύριζαν μεταξύ τους το βράδυ, ενώ εμείς σκύβαμε πάνω από τα νερά που κυλούσαν. Πίσω στο σπίτι, τα χέλια ρίχνονταν στο τηγάνι, όπου, κομμένα και ακέφαλα, στριφογύριζαν μανιασμένα μες στο λάδι· πράγμα συναρπαστικό και αρκετά τρομακτικό, που με έκανε να σκέφτομαι: “Ποια η πραγματική διαφορά μεταξύ ζωής και θανάτου;”
Μυστηριώδη πλάσματα
Ερώτημα που στοιχειώνει αιώνες τώρα τους μεγαλύτερους φιλοσόφους, έχοντας μείνει αναπάντητο, όπως αναπάντητες έχουν μείνει και οι ερωτήσεις περί χελιών. Το χέλι φαίνεται να είναι ένα από τα πιο μυστηριώδη πλάσματα και για αιώνες απασχολούσε τους επιστήμονες, από τον Αριστοτέλη μέχρι και τον Φρόυντ. (Προφανές για τον Φρόυντ, καθώς είχε να κάνει με αναπαραγωγή, δηλαδή, στη γλωσσά του, το σεξ!) Κανείς δεν μπορούσε να καταλάβει πώς — ή πού — αναπαράγονταν. Ή εάν υπήρχαν αρσενικά και θηλυκά χέλια. Ή το πώς κατάφερναν να μεταμορφωθούν από ζώα του αλμυρού νερού σε ζώα του γλυκού νερού και, στη συνέχεια, πάλι να επιστρέφουν στο αλμυρό νερό και να γίνονται τα λεγόμενα “ασημένια χέλια” στο τέλος της ζωής τους. Ή ακόμα αν το χέλι ήταν ψάρι ή κάποιο είδος θαλάσσιου φιδιού. Ἠ πού ήταν ή αν είχε αναπαραγωγικά όργανα. Μυστήριο, εν ολίγοις, που ενδεχομένως κρύβει και άλλα μυστήρια….
Και καθώς κανείς δεν έχει δει ποτέ χέλια να αναπαράγονται, όλα αυτά είναι εξαιρετικά δύσκολο να απαντηθούν, οπότε παραμένει μυστήριο…
Κανείς δεν το έχει δει ποτέ, διότι τα χέλια αναπαράγονται στη Θάλασσα των Σαργασσών, στον Ατλαντικό Ωκεανό, και μόνο εκεί. Ο Αριστοτέλης διαμέλισε χέλια και δεν βρήκε σεξουαλικά όργανα, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι δεν αναπαράγονται καθόλου. Τα χέλια αναπτύσσουν τα σεξουαλικά τους όργανα όταν επιστρέφουν στη Θάλασσα των Σαργασσών κατά τον τελευταίο χρόνο της ζωής τους. (Σοφά ζώα! Έτσι γλιτώνουν ίσως σωρεία προβλημάτων.) Από την άλλη, τα ευρωπαϊκά χέλια διαφέρουν από τα αμερικανικά, αν και προέρχονται όλα από τη Θάλασσα των Σαργασσών.
Γύρω στα 1870 βρέθηκε το πρώτο χέλι με αβγά, άρα θύλακο, σύμφωνα με την επιστημονική “διάγνωση”. Μετά ο Φρόυντ έψαξε να βρει ένα χέλι με όρχεις. Κατέτμησε καμιά τετρακοσαριά, αλλά όρχεις πουθενά.
Η ανακάλυψη και τα νέα ερωτήματα
Κατόπιν προχώρησε η επιστήμη. Ανακαλύφθηκε ότι γεννιούνται στη Θάλασσα των Σαργασσών και παρασύρονται με τα ωκεάνια ρεύματα. Το ευρωπαϊκό χέλι κατευθύνεται ανατολικά προς Ευρώπη, ενώ το αμερικανικό δυτικά προς τις ΗΠΑ. Όταν φθάνουν, γίνονται απόλυτα διαφανή (γυάλινα χέλια). Στη συνέχεια, βρίσκουν τον δρόμο τους μέσα από ποτάμια, θάλασσες και ρέματα που οδηγούν σε γλυκό νερό, όπου ξαναμεταμορφώνονται σε κίτρινα χέλια. Μπορούν να ζήσουν καμιά ογδονταπενταριά χρόνια, μπορεί και περισσότερα, αλλά, καθώς είναι μυστήρια όντα, πολλά γύρω στα 15-30 χρόνια τα πιάνει κρίση ηλικίας, επιστρέφουν στη γενέτειρά τους και ξαναγίνονται ασημένια. Καθ’ οδόν δεν τρώνε τίποτα και αναπτύσσουν αναπαραγωγικά όργανα.
Και αν μέχρι εδώ απορείτε, το μυστήριο μετατρέπεται σε ένα σχεδόν μεταφυσικό ερώτημα: Μοιάζει σαν ο χρόνος και η γήρανση να μην “αγγίζουν” τα χέλια. Εάν το χέλι δεν ταξιδέψει πίσω στη Θάλασσα των Σαργασσών και δεν κάνει την τελευταία του μεταμόρφωση, δεν γίνεται σεξουαλικά ώριμο και φαίνεται να μπορεί να ζήσει σχεδόν για πάντα σε αυτό το στάδιο (γλυκού νερού). Είναι σαν το χέλι να μπορεί να βάλει ένα τέλος στη δική του γήρανση. Μερικά χέλια ταξιδεύουν πίσω στη Θάλασσα των Σαργασσών μετά από μόλις 5, 6 ή 7 χρόνια, ενώ άλλα επιστρέφουν όταν είναι 60 ετών. Άγνωστο γιατί.
Το πώς βρίσκουν τον δρόμο κανείς δεν το γνωρίζει. Ξέρουμε ότι χρησιμοποιούν την αίσθηση της όσφρησης, που είναι εξαιρετική, και πιθανώς και τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία όπως και τα πουλιά. Πολύ μακρύ και δύσκολο ταξίδι.
Και γιατί στη Θάλασσα των Σαργασσών; Ουδείς γνωρίζει και πάλι. Οι επιστήμονες έχουν προσπαθήσει να αναπαραγάγουν τις ίδιες συνθήκες σε ενυδρεία ή μεγάλες δεξαμενές, αλλά ακόμη κανείς δεν είναι σε θέση να κάνει τα χέλια να αναπαραχθούν οπουδήποτε αλλού εκτός από τη Θάλασσα των Σαργασσών. Μυστήρια και πεισματάρικα πλάσματα.
Τροφή για σκέψη
Ωραία, θα μου πείτε, και εμάς τι μας νοιάζει; Δεν κάνω παρέα με χέλια, δεν έχω χέλια στο ενυδρείο μου, δεν τα ψαρεύω, δεν τα τρώω!
Όχι, μας νοιάζει για τους παρακάτω λόγους:
- Όλο αυτό λέει κάτι για την ανθρώπινη παρόρμηση να κατανοήσει τη φύση. Τι κάνει έναν άνθρωπο να πλέει στον Ατλαντικό Ωκεανό για χρόνια μόνο και μόνο για να μάθει πού γεννιέται το χέλι; Αυτό δεν αποφέρει ούτε κύρος ούτε χρήματα, δόξα δε καμία. Και αυτό είναι που κάνει αυτήν την παράξενη ιστορία τόσο συναρπαστική: διότι είναι μια ιστορία για τους ανθρώπους περισσότερο παρά για τα χέλια. Μας παρακινεί η άγνοιά μας ή η περιέργεια – ή πρέπει να μας παρακινεί, διότι αλλιώς δεν θα γνωρίσουμε τον κόσμο μας.
- Το χέλι μέχρι στιγμής μοιάζει να είναι το μόνο ον του πλανήτη που μπορεί να καθορίσει ή να “ελέγξει” το πότε θα γεράσει, άρα και πάνω-κάτω το πότε θα αναπαραχθεί και το πότε θα πεθάνει – εκτός αν είναι άτυχο και το φάνε καθ’ οδόν οι εχθροί του ή εμείς.
- Πώς “αποφασίζει” το πότε θα ξεκινήσει το ταξίδι της επιστροφής και άρα και τη διαδικασία γήρανσής του; Τι συμβαίνει στο DNA του, στο νευρωνικό του σύστημα; Και γιατί; Ποια η αιτία και ποιο το αποτέλεσμα μιας τέτοιας διαδικασίας;
- Ποιος άνθρωπος θα έκανε κάτι τέτοιο εάν είχε την ευχέρεια ή τη δυνατότητα επιλογής;
- Το παραπάνω είναι ένα από τα μυστήρια του κόσμου μας, ενός κόσμου που δεν γνωρίζουμε παρά ελάχιστα – πράγμα που δεν μας αρέσει- ενός κόσμου του οποίου είμαστε μέρος όσο και τα χέλια – ούτε αυτό μας αρέσει – που σημαίνει ότι μάλλον (για να μην πω σίγουρα) δεν γνωρίζουμε καλά ούτε και εμάς τους ίδιους – και ούτε αυτό μας αρέσει.
- Ποιος μας λέει ότι δεν κάνουμε κάτι παρόμοιο με τα χέλια;
Τι θέλω να πω: Οποιοδήποτε ταξίδι μπορεί να αρχίσει οπουδήποτε και να οδηγήσει σε μέρη, γνώσεις και εμπειρίες που δεν είχαμε ποτέ φανταστεί ότι υπάρχουν στον κόσμο γύρω μας και μέσα μας. Τα δύο είναι σύμφυτα. Πάντα. Όπως και στα χέλια, που αλλάζουν όψη και συνήθειες ανάλογα με τον τόπο όπου βρίσκονται.
