Ο φόβος του θανάτου στην φιλοσοφία του Επίκουρου

Συντάκτης: Χάρης Μαυροκέφαλος, Φιλόλογος

Influence:

Τι πίστευε ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Επίκουρος για τον θάνατο; Πώς είναι να δυνατόν να πάψουμε να τον φοβόμαστε;

Θα ξεκινήσω την νέα μου στήλη, με την άποψη του Επίκουρου για τον θάνατο. Κατά την εκτίμησή μου, εξέφρασε μια από τις πιο ενδιαφέρουσες απόψεις που έχουν εκφραστεί ποτέ γι’ αυτό το θέμα. Πιο συγκεκριμένα, απέδειξε με επιχειρήματα για ποιους λόγους είναι ανόητο το να φοβόμαστε τον θάνατο. Πάμε λοιπόν να δούμε την επιχειρηματολογία του.

Δεν υπάρχει αθανασία της ψυχής

Ο Επίκουρος κατ’ αρχάς δεν πίστευε στην μετά θάνατον ζωή. Θεωρούσε ότι άπαξ και πεθάνουμε, «σβήνει» η συνείδησή μας και έπειτα δεν ακολουθεί κάποια επομένη ζωή. Αυτό που ακολουθεί είναι απλά η σταδιακή φθορά του σώματός μας κ.ο.κ. Ταυτόχρονα θεωρούσε ότι ούτε η ψυχή μας επιβιώνει του θανάτου μας.

Είναι αναπόφευκτος

Στη βάση της επιχειρηματολογίας του έχει το εξής: ότι αναπόφευκτα όλοι θα πεθάνουμε κάποια στιγμή. Ότι δεν τον γλιτώνουμε δηλαδή, όσο και αν έχουμε κάποια ψευδαίσθηση περί του αντιθέτου.

Ωστόσο δεν είναι λίγοι εκείνοι που φοβούνται το θάνατο- ακόμα και στις μέρες μας. Και το ερώτημα που τίθεται είναι το εξής: «Πώς μπορούμε να ξεπεράσουμε το φόβο θανάτου;»

Η άποψη του που έμεινε στην ιστορία

Εις αυτό το ζήτημα ο Επίκουρος έδωσε μια εκπληκτική απάντηση. Ίσως να παραμένει κιόλας η πιο ευφυής που έχει δοθεί ποτέ στην ιστορία της φιλοσοφίας- και όχι μόνο. Ας δούμε λοιπόν τι είπε.

«Ο θάνατος είναι ένα τίποτα για μας.»

Ο Επίκουρος ανέφερε ότι δεν υπάρχει λόγος να φοβόμαστε το θάνατο. Γιατί; Διότι όταν πεθάνουμε, παύουμε να αισθανόμαστε και να σκεφτόμαστε το οτιδήποτε. Όπως ακριβώς και πριν την γέννησή μας. Αρά τι το τρομακτικό έχει ο θάνατος;

Συγκεκριμένα είχε γράψει: «Να συνηθίσεις στην ιδέα ότι ο θάνατος για εμάς είναι ένα τίποτα. Γιατί κάθε καλό και κάθε κακό γίνεται αντιληπτό με τις αισθήσεις μας, όμως θάνατος σημαίνει στέρηση της αίσθησης.»

Να συνειδητοποιήσουμε το ότι είμαστε θνητοί

Για τον Επίκουρο το ότι κάποτε θα πεθάνουμε δεν είναι ούτε καλό, ούτε κακό. Είναι κάτι που απλά θα συμβεί με βεβαιότητα, κάποια στιγμή στο μέλλον. Ίσως αυτό να είναι και το μόνο σίγουρο για το μέλλον μας.

Ο φόβος του θανάτου στην φιλοσοφία του Επίκουρου

Το ότι είμαστε θνητοί λοιπόν δεν θα πρέπει να μας στεναχωρεί. Θα χρειαστεί να ξεχάσουμε τον πόθο μας για αθανασία, που ίσως έχουμε υποσυνείδητα. Να κατανοήσουμε ότι είμαστε θνητοί και ως εκ τούτου να αξιοποιήσουμε κάθε λεπτό που είμαστε ζωντανοί. Όσο πιο δημιουργικά μπορούμε.

Είχε πει: «Γι’ αυτό η σωστή εκτίμηση ότι ο θάνατος δεν σημαίνει τίποτα για εμάς, μας βοηθά να χαρούμε τη θνητότητα του βίου, όχι επειδή μας φορτώνει αμέτρητα χρόνια, αλλά γιατί μας απαλλάσσει από τον πόθο της αθανασίας.»

«Δεν υπάρχει, βλέπεις, τίποτα το φοβερό στη ζωή του ανθρώπου που έχει αληθινά συνειδητοποιήσει ότι δεν υπάρχει τίποτα το φοβερό στο να μη ζεις.»

Πριν από τη γέννησή σας νιώθατε τίποτα; Υποθέτω πως όχι. Εγώ τουλάχιστον, τίποτα. Έτσι συμβαίνει και μετά τον θάνατό μας, κατά τον Επίκουρο.

«Ο,τι δεν σε στενοχωρεί όταν είναι παρών, δεν υπάρχει λόγος να σε βασανίζει όσο το περιμένεις.»

Αυτή ίσως είναι η φράση-κλειδί για να καταλάβουμε τη νοοτροπία του. Είναι η φράση εκείνη που μπορεί να μας «διαλύσει» τον όποιο φόβο έχουμε για τον μελλοντικό μας θάνατο.

Αυτό που λέει λοιπόν είναι ότι θάνατος και η απουσία οποιαδήποτε αίσθησης «πάνε πακέτο». Όταν έρθει ο θάνατος, όπως προείπαμε, δεν θα νιώθουμε τίποτα. Ούτε θα πονάμε, ούτε θα είμαστε χαρούμενοι.

Αρά γιατί να φοβόμαστε κάτι που δεν θα μας προκαλέσει πόνο όταν έρθει;

______________________

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Επίκουρος: Ένας παρεξηγημένος φιλόσοφος

______________________

«Όταν υπάρχουμε εμείς, αυτός είναι ανύπαρκτος. Και όταν έρχεται αυτός, δεν υπάρχουμε εμείς».

Αυτή τη φράση του Επίκουρου, την πρωτοδιάβασα στα 18 μου. Μέχρι τότε, η ιδέα του αναπόφευκτου μελλοντικού θανάτου μου, μου προκαλούσε, ανησυχία, σύγχυση και φόβο. Από τη στιγμή που τη διάβασα όμως, ξεπέρασα μια για πάντα τον όποιο φόβο είχα για το θάνατο.

Όσο ζούμε λοιπόν, ο θάνατος δεν υπάρχει. Και μόλις υπάρξει, δεν θα υπάρχουμε πλέον εμείς…

Αντί επιλόγου

Θα κλείσουμε όμορφα με μια ακόμα φράση του: «Με δεδομένο ότι δεν ανησυχούμε για την αιωνιότητα της μη ύπαρξής μας πριν από τη γέννησή μας, τότε γιατί θα πρέπει να ανησυχούμε για την αιωνιότητα της μη ύπαρξής μας μετά τον θάνατό μας;

Συντάκτης: Χάρης Μαυροκέφαλος, Φιλόλογος

Influence:

Γεννήθηκα το 1995 στην Αθήνα και είμαι αριστούχος απόφοιτος του τμήματος Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Πατρών…