«Ω έλατο ω έλατο!»: Γιατί στολίζουμε το συγκεκριμένο δέντρο;

Συντάκτης: Μαρία Μάμαλη

Το έλατο πολλοί αγάπησαν, αλλά μια βασίλισσα το έκανε και μόδα! Μαθαίνουμε τα πάντα για το αγαπημένο έθιμο των Χριστουγέννων και το πέρασμά του από την παγανιστική λατρεία στον χριστιανισμό.

Σίγουρα θα έχετε αναρωτηθεί για ποιο λόγο στολίζουμε αποκλειστικά έλατα για τα Χριστούγεννα. Γιατί δεν στολίζουμε κάποιο άλλο δέντρο; Και μετά, γεννάται μια άλλη ερώτηση, γιατί οι Χριστιανοί στολίζουν έλατα και πώς συνδέεται το έθιμο αυτό με τον Χριστιανισμό και τα Χριστούγεννα; Απαντήσεις υπάρχουν, αν και δεν είναι απόλυτα τεκμηριωμένες. Ας δούμε λοιπόν συνοπτικά την ιστορία αυτού του όμορφου εθίμου που απολαμβάνουν μικροί και μεγάλοι σε όλο τον κόσμο.

Η λατρεία των αειθαλών δέντρων

Ανέκαθεν οι άνθρωποι στόλιζαν αειθαλή δέντρα και φυτά σε γιορτές. Πρώτοι ξεκίνησαν οι ειδωλολάτρες, οι οποίοι πίστευαν ότι τα αειθαλή φυτά κρατούσαν μακριά τα κακά πνεύματα, τη γρουσουζιά και τις ασθένειες. Γενικότερα, πίστευαν ότι τα αειθαλή δέντρα και τα κλαδιά των αειθαλών δέντρων, είχαν σημαντικές ιδιότητες όπως για παράδειγμα έδιναν υγεία, δύναμη και ευημερία. Από τους αρχαίους Αιγύπτιους, τους Ρωμαίους μέχρι τους Βόρειο-Ευρωπαίους αυτή η πεποίθηση ήταν ευρέως διαδεδομένη.

Ποιοι ξεκίνησαν πρώτοι να στολίζουν έλατα;

Πολλές θεωρίες θέλουν την Γερμανία να είναι η  πρωτοπόρος στην υιοθέτηση του εθίμου αυτού, αν και σύμφωνα με άλλες θεωρίες είναι η Λετονία ή η Εσθονία ή τα Σκανδιναβικά κράτη αποτελούν τις γενέθλιες χώρες του. Ένα είναι το σίγουρο, το έθιμο αυτό έχει τις ρίζες του στη Βόρεια Ευρώπη.  Πάντως  η Γερμανία ήταν αυτή που εδραίωσε και διέδωσε αυτό το έθιμο σε παγκόσμια κλίμακα. Το Χριστουγεννιάτικο δέντρο ή «Christbaum» (στα γερμανικά), αγαπήθηκε από τους γερμανόφωνους λαούς. Εκτός από έλατα, σε πολλές χώρες της βόρειας Ευρώπης στόλιζαν κερασιά ή κράταιγο ή κλαδιά άλλων δέντρων και τα έβαζαν σε γλάστρες μέσα στα σπίτια τους.

Πώς το έλατο έγινε χριστιανικό έθιμο

Δεν είναι απόλυτα τεκμηριωμένο το πως το έλατο έγινε σύμβολο του Χριστιανισμού. Αρχικά, κάποιοι θεωρούν ότι πρώτος που συνέβαλε σ’ αυτό ήταν ο Άγιος Βονιφάτιος (Saint Boniface, 675 – 5 Ιουνίου 754).  Ήταν διάσημος για το ιεραποστολικό του έργο στη Γερμανία κατά τον όγδοο αιώνα και εκχριστιάνισε πολλούς Γερμανούς, μεταξύ των οποίων και αυτούς στην περιοχή της Φριζίας. Σύμφωνα με την παράδοση οι ειδωλολάτρες της περιοχής αυτής λάτρευαν την βελανιδιά και θεωρούσαν ότι όποιος έκοβε τη βελανιδιά θα τιμωρούνταν. Την τιμούσαν ως ιερό δέντρο του Θεού Θωρ και πραγματοποιούσαν πολλές θυσίες.

Από την βελανιδιά στο έλατο: ένα «θαύμα» έκανε το θαύμα του!

Ο Άγιος στην προσπάθειά του να τους εκχριστιανίσει, προσπάθησε να πριονίσει τη βελανιδιά για να τους αποδείξει ότι δεν θα γινόταν τίποτε. Αλλά τότε, ένας δυνατός άνεμος ξερίζωσε τη βελανιδιά εντελώς. Οι ντόπιοι θεώρησαν το γεγονός αυτό θαύμα και άρχισαν από τότε να πιστεύουν στο Χριστό. Στη θέση της ξεριζωμένης βελανιδιάς ως εκ θαύματος φύτρωσε ένα έλατο, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση. Για αυτό από τότε θεωρήθηκε ότι το έλατο είναι ευλογημένο χριστιανικό δέντρο και με το έλατο τιμούσαν τη γιορτή της γέννησης του Χριστού. Έπειτα, θεωρείται ότι ο Μαρτίνος Λούθηρος ήταν ο πρώτος που στόλισε ένα Χριστουγεννιάτικο έλατο στη Γερμανία χρησιμοποιώντας εκτός άλλων και αναμμένα κεριά.

Η διάδοση στον υπόλοιπο κόσμο

Οι Γερμανοί διέδωσαν γρήγορα το έθιμο του στολισμού των ελάτων σ’ όλη την υπόλοιπη Ευρώπη και όχι μόνο. Γερμανοί μετανάστες έκαναν γνωστό το έθιμο και στους Αμερικανούς. Στην αρχή, όπως άλλωστε καθετί καινούριο και διαφορετικό, δεν έγινε αποδεκτό. Το θεωρούσαν περίεργο παγανιστικό έθιμο και χρειάστηκαν να περάσουν αρκετά χρόνια και να συμβάλλει η βασίλισσα Βικτώρια της Αγγλίας ώστε να γίνουν δημοφιλή. Η βασίλισσα Βικτώρια τα λάτρευε και τα έβαλε στο παλάτι της.

Πώς η φωτογραφία της Βασίλισσας Βικτώριας το έκανε μόδα!

Καταλυτικό ρόλο έπαιξε η ζωγραφιά-σκίτσο στην εικονογραφημένη εφημερίδα Illustrated London News. Απεικόνιζε τη βασίλισσα, τον Γερμανό σύζυγό της, πρίγκιπα Αλβέρτο, και τα παιδιά τους γύρω από το στολισμένο δέντρο. Αυτή η ζωγραφιά έγινε περιζήτητη σ’ όλο τον κόσμο. Επιπλέον, η βασίλισσα Βικτώρια ήταν πολύ αγαπητή, οι Άγγλοι την θαύμαζαν και ό,τι προωθούσε η βασίλισσά τους γινόταν σχεδόν αμέσως  αποδεκτό από όλους τους υπηκόους της. Το σκίτσο, μετά από δύο χρόνια, έφτασε και στην Αμερική και επειδή η βασίλισσα είχε παγκόσμια φήμη και θεωρούνταν πρωτοπόρα, οι Αμερικάνοι άρχισαν να βλέπουν με εντελώς διαφορετικό μάτι τον στολισμό των ελάτων. Μάλιστα, μετά από λίγα χρόνια η Γερμανία εξήγαγε χιλιάδες χριστουγεννιάτικα στολίδια στην Αμερική. Αυτό ήταν, ο στολισμός του ελάτου έγινε αναπόσπαστο σύμβολο Χριστουγέννων και για τους Αμερικανούς, οι οποίοι σταδιακά εμπλούτισαν το στολισμό με τους πιο ευφάνταστους τρόπους!

Από τα φρούτα και τις καραμέλες στις μπάλες και τα λαμπάκια

Κατά τον 16ο-18ο αιώνα διακοσμούσαν με απλό τρόπο τα έλατα. Είτε με διάφορα φρούτα (όπως μήλα, κεράσια κ.τ.λ.), ξηρούς καρπούς, χουρμάδες, είτε με γλυκά, καραμέλες, κουλουράκια είτε με είδη ρουχισμού (όπως κάλτσες) και φυσικά με κεριά. Σταδιακά άρχισαν να βάζουν χάρτινα διακοσμητικά, φύλλα χρυσού και όταν πλέον εφευρέθηκε το ηλεκτρικό ρεύμα και λαμπάκια.
 Με το πέρασμα του χρόνου προστέθηκαν οι χριστουγεννιάτικες μπάλες (σε πολλά μεγέθη, χρώματα, υλικά, ποιότητα), μικρά στολίδια – διακοσμητικά, γιρλάντες και πολλά λαμπάκια (απλά ή LED, πολύχρωμα ή με συγκεκριμένα χρώματα, με ή χωρίς μουσική, να τρεμοπαίζουν ή να είναι σταθερά). Στις κορυφές των δέντρων τοποθετείται  συνήθως ένα άστρο ή αστέρι ή αγγελάκι.

Ένα έλατο για κάθε γούστο…

Όσο για τα έλατα, εκεί και αν υπάρχουν ποικιλίες, ως προς το ύψος, το μέγεθος, την ποιότητα. Κάποιος μπορεί να στολίσει αληθινό ή ψεύτικο έλατο. Και αν διαλέξει ψεύτικο έλατο, κυκλοφορούν εκτός από πράσινα έλατα και πολλά άλλα χρώματα (μπλε, κόκκινο, λευκό, μωβ κ.τ.λ.). Κάποιοι βάζουν κάτω από το δέντρο κάρτες, φάτνη, δώρα, παιχνίδια, πλαστικούς άγιο-Βασίληδες ή οτιδήποτε μπορεί να φανταστεί ανθρώπινος νους.

Το έλατο αγαπούν σε κάθε γωνιά του πλανήτη!

Στην εποχή μας το Χριστουγεννιάτικο δέντρο έχει εξαπλωθεί σε ολόκληρο τον κόσμο. Ακόμη και χώρες που δεν ασπάζονται τον Χριστιανισμό και έχουν τις δικές τους θρησκείες, εν τούτοις στολίζουν κανονικά το δέντρο. Παραδείγματα τέτοιων χωρών είναι Ιαπωνία, Ταϊβάν, Κίνα, Ιδία, Κένυα, Λίβανος και πολλά άλλα κράτη.

Συντάκτης: Μαρία Μάμαλη,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.