Ο αντίκτυπος της πανδημίας στην ψυχική υγεία

Συντάκτης: Δήμητρα Πήττα, Εκπαιδευτικός & Επιστήμονας Ψυχικής Υγείας

Σε όλο τον κόσμο, υπάρχει διαρκής ενημέρωση για τις φυσικές επιπτώσεις της λοίμωξης του νέου κορονοϊού και τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την πρόληψη και τη διαχείριση των συμπτωμάτων του, εάν εμφανιστούν. Ωστόσο, οι επιπτώσεις αυτής της πανδημίας στην ψυχική υγεία δεν έχουν μελετηθεί εκτενώς, γι’ αυτό δυστυχώς δεν είναι ακόμη γνωστές.

Καθώς όλες οι προσπάθειες επικεντρώνονται στην κατανόηση της επιδημιολογίας, των κλινικών χαρακτηριστικών, των προτύπων μετάδοσης και της διαχείρισης της πανδημίας, τα συστήματα υγείας παγκοσμίως -όπως ήταν λογικό- επικεντρώθηκαν στην καταπολέμηση της νόσου, αφήνοντας για λίγο σε δεύτερη μοίρα τη σοβαρή επίπτωση της στον ψυχισμό του κάθε ατόμου ξεχωριστά και εν τέλει της κοινότητας.

Όπως έχει γίνει πλέον αντιληπτό, μια πανδημία δεν είναι απλώς ένα ιατρικό φαινόμενο. Επηρεάζει τα άτομα και την κοινωνία, προκαλώντας αναστάτωση, άγχος & έντονο στρες. Η συμπεριφορά ενός ατόμου ως μονάδας έχει σημαντικές επιπτώσεις στη δυναμική μιας πανδημίας που περιλαμβάνει το επίπεδο σοβαρότητας, τον βαθμό ροής και τις επακόλουθες επιπτώσεις. Η απομόνωση, η κοινωνική απόσταση και το κλείσιμο των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, των χώρων εργασίας & των χώρων ψυχαγωγίας ανάγκασαν τους ανθρώπους να μείνουν στα σπίτια τους για να βοηθήσουν να σπάσει η αλυσίδα μετάδοσης. Ωστόσο, τα περιοριστικά αυτά μέτρα αναμφίβολα επηρέασαν κατά διαστήματα την κοινωνική και ψυχική υγεία των ατόμων.

Η καραντίνα, o εγκλεισμός και η αυτοαπομόνωση προκάλεσαν αρνητικό αντίκτυπο στην ψυχική υγεία. Ο χωρισμός από τους αγαπημένους, η απώλεια ελευθερίας, η πλήξη και η αβεβαιότητα επιδείνωσαν την ψυχική κατάσταση οδηγώντας μικρούς και μεγάλους στο να βιώσουν ένα μείγμα συναισθημάτων.

Από τη μια πλευρά, τα παιδιά, μακριά από το σχολείο & τους φίλους βίωσαν μια κατάσταση πρωτόγνωρη. Βίωσαν άγχος και αγωνία. Γνώρισαν από πολύ μικρά την κοινωνική απομόνωση. Φυσικά, δεν ανταποκρίνονται όλα τα παιδιά με τον ίδιο τρόπο αλλά έρευνες έδειξαν πως η πλειοψηφία αυτών βίωσε -και εξακολουθεί να βιώνει- τα εξής :

  • Αυξημένη θλίψη, κατάθλιψη ή ανησυχία
  • Δυσκολίες συγκέντρωσης και προσοχής
  • Αλλαγές ή αποφυγή δραστηριοτήτων που απολάμβαναν στο παρελθόν (είτε γιατί πρέπει είτε γιατί φοβούνται
  • Αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες

Για την αντιστάθμιση αυτών των συμπεριφορών, απαιτείται από τους γονείς να παραμείνουν ήρεμοι, να αντιμετωπίσουν την κατάσταση με σύνεση και να απαντήσουν σε όλες τις ερωτήσεις του παιδιού στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους. Οι γονείς μπορούν να αφιερώσουν λίγο χρόνο για να μιλήσουν στα παιδιά τους για το ξέσπασμα του COVID-19 και να μοιραστούν ορισμένα στοιχεία και πληροφορίες. Μπορούν να τα βοηθήσουν και να τα διαβεβαιώσουν -όσο γίνεται- ότι είναι ασφαλή, να τα ενθαρρύνουν ώστε να συμμετέχουν σε ορισμένες “υγιείς” δραστηριότητες, όπως αθλήματα σε εξωτερικούς χώρους και ορισμένες πνευματικές ασκήσεις σε εσωτερικούς. Εν ολίγοις, οι γονείς (αλλά και γενικά οι ενήλικες και οι “σημαντικοί άλλοι”) θα πρέπει να βάλουν τα δυνατά τους ώστε δείχνουν λιγότερο άγχος και στρες, καθώς τα παιδιά αντιλαμβάνονται και νιώθουν την αρνητική ενέργεια ανά πάσα στιγμή.

Στον αντίποδα των παιδιών, βρίσκονται οι ηλικιωμένοι μας. Οι άνθρωποι αυτοί, είναι -δυστυχώς- πιο επιρρεπείς στην έξαρση του νέο κορονοϊού τόσο για κλινικούς όσο και για κοινωνικούς λόγους: το ασθενέστερο ανοσοποιητικό τους σύστημα, οι υποκείμενες παθήσεις υγείας αλλά και η απομάκρυνση από τις οικογένειες και τους φίλους τους, μπορεί να επιφέρουν μείζουσες αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία των ανθρώπων αυτών. Η σωματική αλλά και ψυχική αποστασιοποίηση που επέφερε για τους ηλικιωμένους ο ιός, η απομόνωση ακόμα και στο ίδιο σπίτι μπορεί να τους προκαλέσει ανασφάλεια, άγχος, αγωνία και να τους προκαλέσει μια τραυματική κατάσταση. Οι ηλικιωμένοι εξαρτώνται από τους νέους για τις καθημερινές τους ανάγκες και η απομόνωση μπορεί να βλάψει σοβαρά ακόμα και το ίδιο το οικογενειακό σύστημα.

Τα μέλη της οικογένειας μπορεί να είναι μάρτυρες οποιασδήποτε από τις ακόλουθες αλλαγές στη συμπεριφορά μεγαλύτερων συγγενών όπως :

  • Αίσθημα εκνευρισμού και κακής διάθεσης
  • Αλλαγή στις συνήθειες ύπνου και διατροφής τους
  • Συναισθηματικές εκρήξεις

Ως εκ τούτου, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) προτείνει στα μέλη της οικογένειας να ελέγχουν τακτικά τους ηλικιωμένους, είτε ζουν στο σπίτι τους είτε κάποιες νοσηλευτικές ή άλλες εγκαταστάσεις. Τα νεότερα μέλη της οικογένειας θα πρέπει να αφιερώσουν λίγο χρόνο για να μιλήσουν με μεγαλύτερα και να εμπλακούν στην καθημερινή τους ρουτίνα.

Ας μη ξεχνάμε πως κάτι πολύ απλό, όπως ένα τηλεφώνημα κατά τη διάρκεια της πανδημίας, μπορεί να βοηθήσει στην παρηγοριά των ηλικιωμένων.

Κλείνοντας, αξίζει να σημειωθεί πως η συμπεριφορά των ανθρώπων μπορεί να επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό τη δυναμική της πανδημίας αλλάζοντας τη σοβαρότητα, τη μετάδοση, τη ροή της νόσου και τις επιπτώσεις είτε στη σωματική είτε στην ψυχική υγεία. Η παρούσα κατάσταση απαιτεί ευαισθητοποίηση του κοινού, κάτι που μπορεί να είναι χρήσιμο για την όσο το δυνατόν πιο άμεση αντιμετώπιση αυτής της καταστροφής.

Βιβλιογραφία

Moukaddam N, Shah A. Psychiatrists beware! The impact of COVID‐19 and pandemics on mental health. Psychiatric Times 2020. https://www.psychiatrictimes.com/psychiatrists-beware-impact-coronavirus-pandemics-mental-health.

WHO warning on lockdown mental health. Euobserver 2020. https://euobserver.com/coronavirus/147903.

Looking after your mental health during the Coronavirus outbreak. Mental Health Foundation 2020. https://www.mentalhealth.org.uk/publications/looking-after-your-mental-health-during-coronavirus-outbreak. Accessed May 03, 2020. 8. Liu JJ, Bao Y, Huang X, Shi J, Lu L.

Mental health considerations for children quarantined because of COVID‐19. Lancet Child Adolesc Heal. 2020;4(5):347‐349. 10.1016/S2352-4642(20)30096-1.[PMC free article] [PubMed] [CrossRef] [Google Scholar]

Concerns for the mental health of children and adolescents during the coronavirus pandemic. European Child & Adolescent Psychiatry 2020. https://www.escap.eu/index/coronavirus-and-mental-health/

Συντάκτης: Δήμητρα Πήττα, Εκπαιδευτικός & Επιστήμονας Ψυχικής Υγείας

Influence:

Είμαι απόφοιτος της Λεοντείου Σχολής Νέας Σμύρνης και Αριστούχος του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης Αθηνών…