Οι διατροφικές διαταραχές είναι σοβαρές καταστάσεις ψυχικής υγείας που επηρεάζουν σημαντικά τη σωματική και συναισθηματική ευεξία. Η αναγνώριση των συμπτωμάτων, …
Ο Ρόλος της Οικογένειας στις Διατροφικές Διαταραχές
Οι διατροφικές διαταραχές αν και αναπτύσσονται συχνότερα κατά την διάρκεια της εφηβείας, έχουν την προέλευσή τους στα πρώιμα στάδια ανάπτυξης του παιδιού. Ως εκ τούτου η οικογένεια και οι φροντιστές των παιδιών συχνά διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο όχι μόνο στη θεραπεία, αλλά και στην εμφάνιση, ανάπτυξη και διατήρηση των διατροφικών διαταραχών.
Συγκεκριμένα, στις αρχές του 1900, ένας γιατρός ανέφερε ότι «δυστυχισμένα ή κακοδιοικούμενα σπίτια, μερικές φορές με «κακομαθημένα» παιδιά από ανόητους γονείς, ήταν σε μεγάλο βαθμό υπεύθυνα» για την ανάπτυξη της ανορεξίας. Κατά τη διάρκεια των δεκαετιών του 1960 και του 1970, κάποιες πρωτοποριακές θεωρίες πρότειναν ότι οι διατροφικές διαταραχές καθοδηγούνταν από την επιθυμία του ασθενούς για πλήρη αυτονομία από την οικογένειά του ή από γονείς που ασκούσαν έλεγχο.
Στη σημερινή εποχή, επιβεβαιώνεται η έντονη συσχέτιση μεταξύ της δυναμικής της οικογένειας και της ψυχικής υγείας των παιδιών. Ειδικότερα, οι οικογένειες ατόμων με διατροφικές διαταραχές -γνωστές ως «ψυχοσωματικές» οικογένειες– χαρακτηρίζονται από ακαμψία, εμπλοκή, υπερπροστατευτικότητα και έλλειψη διάθεσης επίλυσης των συγκρούσεων.
Επίσης, τα ίδια τα παιδιά δηλώνουν ότι οι παραβιάσεις των ορίων τους είναι καταλυτικές για την εκδήλωση των διατροφικών διαταραχών. Οι έρευνες που έχουν γίνει όχι μόνο υποστηρίζουν αυτή την άποψη των παιδιών, αλλά και αποδεικνύουν ότι τα προβλήματα ορίων πρέπει να αντιμετωπίζονται ως πολυδιάστατα και ξεχωριστά από οποιοδήποτε άλλο πρόβλημα, ειδικά όταν απειλείται η οικογενειακή ηρεμία και συνοχή.
Σε αυτό το σημείο είναι χρήσιμο να αναφερθεί ότι η συνολική υγεία ή παθολογία της οικογένειας αξιολογείται σε επτά κλίμακες:
- Επίλυση προβλημάτων
- Επικοινωνία
- Ρόλοι
- Συναισθηματική ανταπόκριση
- Συναισθηματική εμπλοκή
- Έλεγχος συμπεριφοράς
- Γενική λειτουργικότητα
Σύμφωνα με το Μοντέλο Circumplex -το οποίο μελετά την επικοινωνία, τη συνοχή και την ευελιξία στην οικογενειακή λειτουργία-, τα ισορροπημένα επίπεδα συνοχής και προσαρμοστικότητας/ευελιξίας συνδέονται με την υγιή οικογενειακή λειτουργία, ενώ τα μη ισορροπημένα επίπεδα είναι άκρως προβληματικά.
Οι διατροφικές διαταραχές είναι σοβαρές ψυχικές ασθένειες, που συχνά συσχετίζονται με σοβαρά ψυχιατρικά και σωματικά συμπτώματα, όπως και με υψηλά ποσοστά θνησιμότητας, επηρεάζοντας έτσι εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως μαζί με τις οικογένειές τους.
Ειδικότερα, η νευρική ανορεξία χαρακτηρίζεται από περιορισμό της πρόσληψης τροφής που οδηγεί σε σημαντικά χαμηλό σωματικό βάρος, συνοδευόμενο από έντονο φόβο αύξησης βάρους. Υπάρχουν δύο υποκατηγορίες: ο περιοριστικός τύπος, που χαρακτηρίζεται σε μεγάλο βαθμό από περιοριστική συμπεριφορά και ο τύπος υπερφαγίας/καθαρισμού, που περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενα επεισόδια υπερφαγίας ή/και καθαρισμού.
Η νευρική βουλιμία περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενα επεισόδια υπερφαγίας ακολουθούμενα από αντισταθμιστική συμπεριφορά, όπως αυτοπροκαλούμενος έμετος ή χρήση καθαρτικών. Η διαταραχή υπερφαγίας περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενα επεισόδια υπερφαγίας, χωρίς αντισταθμιστικές συμπεριφορές, αλλά με έντονα συναισθήματα δυσφορίας που ακολουθούν την υπερφαγία.
Επειδή με την πάροδο του χρόνου, κάποιες συμπεριφορές μπορούν να συμβάλουν στην αρνητική εικόνα του σώματος ενός παιδιού ή ακόμα και στην εκδήλωση μιας διατροφικής διαταραχής, συνίσταται να μην σχολιάζετε τον σωματότυπο, το βάρος ενός παιδιού, ακόμα και τον τρόπο, την ποσότητα ή τι τρώει -έστω κι αν σκέφτεστε να πείτε κάτι επαινετικό-, λόγω του ότι η υπερβολική εστίαση στην εξωτερική εμφάνιση ενός παιδιού μπορεί να το κάνει να νιώθει και να δείχνει με έναν συγκεκριμένο τρόπο.
Επίσης να μην λέτε πράγματα όπως: «Ω, φαίνεσαι πολύ καλή με αυτό το ντύσιμο σήμερα» ή «Αυτό δεν ταιριάζει και πολύ στο σώμα σου» και να αποφεύγετε ή να απορρίπτετε αρνητικά ή επικριτικά σχόλια από τον οποιοδήποτε ή για οτιδήποτε σχετίζεται με αυτό το θέμα. Να θυμάστε ότι ακόμα και ένα νεύμα αποδοκιμασίας, όταν το παιδί απλώνει το χέρι του για να δοκιμάσει κάτι από το οικογενειακό τραπέζι, μπορεί να στείλει στο παιδί το μήνυμα ότι το σώμα του είναι συνδεδεμένο με την αξία του.
Αν πραγματικά θέλετε το παιδί σας να αποκτήσει μια θετική εικόνα για το σώμα του, προτιμήστε να του διδάξετε ότι ο υγιεινός τρόπος ζωής είναι ολιστικός και όχι μόνο με βάση το βάρος που δείχνει η ζυγαριά, το νούμερο στα ρούχα ή το τι λένε οι άλλοι!
Η Ελίζα Γεωργιάδου είναι ειδικός σε θέματα οικογένειας, παιδικής ανάπτυξης και εκπαίδευσης, δημιουργός του Club Παιδικής Φροντίδας, απόφοιτος Ψυχολογίας του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος και Σχολικής Ψυχολογίας του κέντρου Εξειδικευμένης Επιμόρφωσης του ΕΚΠΑ, με διακρίσεις και διεθνείς πιστοποιήσεις, ειδικεύεται στην ενδυνάμωση γονέων και επαγγελματιών που ασχολούνται με παιδιά και στη δημιουργική απασχόληση και μάθηση μέσω παιχνιδιού των παιδιών, παρέχοντας ένα ευρύ φάσμα φροντίδας.
Πηγές-Αναφορές
The family and anorexia nervosa: examining parent–child boundary problems, Karen Rowa, Patricia K. Kerig, Josie Geller (2001)
TOXIC PARENTING AND ITS IMPACT ON CHILDREN’S LANGUAGE ETHICS. Riza Khairani Harahap, Annisa Arrumaisyah Daulay, 2023.
Harsh parenting, physical health, and the protective role of positive parent-adolescent relationships. Social Science & Medicine. 2018.
Prevalence of Parental Comments on Weight/Shape/Eating amongst Sons and Daughters in an Adolescent Sample. Nutrients. 2021.
Renee D. Rienecke, Xanthe Trotter, Paul E. Jenkins, A systematic review of eating disorders and family functioning, Clinical Psychology Review, Volume 112, 2024.
