Το παιδικό τραύμα δεν είναι απλώς ένα ατύχημα ή ένα στιγμιαίο γεγονός. Είναι μια εμπειρία που μπορεί να επηρεάσει βαθιά …
«Ο μηχανιστικός άνθρωπος» – Σιωπές της ψυχής, ρωγμές του σώματος
Το βιβλίο «Ο μηχανιστικός άνθρωπος» του Σάββα Σαββόπουλου αποτελεί μια ψυχοσωματική προσέγγιση που εξετάζει πώς τα πρώιμα συναισθηματικά τραύματα οδηγούν το παιδί να «παγώσει» τα συναισθήματά του και να υιοθετήσει έναν μηχανιστικό τρόπο ύπαρξης ως άμυνα για να επιβιώσει. Το σώμα γίνεται το τελευταίο σημείο αναφοράς όταν καταρρέει η ψυχική άμυνα του μηχανιστικού ανθρώπου. Όταν ένα παιδί υφίσταται ψυχικό τραύμα (όπως παραμέληση, επιβεβλημένη εξέλιξη ή ψυχική απομάκρυνση των γονέων), η αντίδραση επιβίωσης είναι να “παγώσει” τα συναισθήματα και τις σκέψεις που σχετίζονται με το τραύμα. Αυτή η κατάσταση οδηγεί στην αλεξιθυμία, όπου ο άνθρωπος αδυνατεί να αναγνωρίσει, να περιγράψει ή να εκφράσει τα συναισθήματά του.
Οι Γάλλοι ψυχαναλυτές αναφέρονται σε αυτή την κατάσταση ως “μηχανιστική σκέψη”, όπου ο άνθρωπος λειτουργεί σαν ρομπότ. Η σκέψη γίνεται προσκολλημένη στην εξωτερική πραγματικότητα και στο συγκεκριμένο γεγονός, αποκόπτοντας την από τον εσωτερικό συναισθημακό κόσμο. Η απουσία συναισθημάτων σημαίνει και απουσία αφήγησης και συμβολικού χώρου, κάνοντας αδύνατη την επεξεργασία της εμπειρίας.
Η συνδυασμένη παρουσία αλεξιθυμίας και μιας βαθιάς συναισθηματικής στέρησης (θεμελιώδης κατάθλιψη) ανοίγει το δρόμο για την εμφάνιση σωματικής νόσου. Όταν ο ψυχισμός δεν μπορεί να εκφορτίσει τις εσωτερικές εντάσεις μέσω των συναισθημάτων ή της ψυχικής λειτουργίας, ο σώμα γίνεται το μοναδικό σημείο αναφοράς και εκφράζει το ψυχικό έλλειμμα μέσω της ασθένειας. Στην ουσία, η αλεξιθυμία είναι η ψυχική “σιωπή” που οδηγεί στον “μηχανιστικό” τρόπο λειτουργίας, ο οποίος με τη σειρά του δημιουργεί τις συνθήκες για τη σωματική νόσο ως προσπάθεια επικοινωνίας και θεραπείας.
Ο μηχανιστικός τρόπος ζωής, που βασίζεται στην απόσβεση των συναισθημάτων (αλεξιθυμία), αποτελεί μια εύθραυστη άμυνα. Η αλεξιθυμία, όπως περιγράφεται από τον Σάββα Σαββόπουλο, σαν η αποδιοργάνωση μετά από ψυχικές πληγές και η σχέση της μηχανιστικής σκέψης με σύγχρονα νοσήματα όπως τα αυτοάνοσα.
Όταν ένα νέο τραύμα προκαλέσει ψυχική αποδιοργάνωση, αυτή η άμυνα καταρρέει. Μέσα από κλινικά παραδείγματα και απλή γραφή, ο συγγραφέας, που είναι ψυχίατρος-ψυχαναλυτής, παρουσιάζει την ασθένεια όχι απλώς ως δυσλειτουργία, αλλά ως μια επανορθωτική διαδικασία που μπορεί να οδηγήσει στην αυτογνωσία και τη θεραπεία. Χωρίς την ψυχική του άμυνα, το άτομο έχει ως μοναδικό σημείο στήριξης το σώμα του. Το σώμα, μέσω της νόσου και του πόνου, αποκαλύπτει την ύπαρξη ενός βαθιά υποτυπώδη ψυχικού πόνου. Η ίδια η νόσος εκκινεί μια επανορθωτική διαδικασία που οδηγεί στην επανασύνδεση με τον αληθινό εαυτό. Αναδεικνύεται έτσι η στενή αλληλεπίδραση ψυχής και σώματος, υποστηρίζοντας ότι όταν οι ψυχικές άμυνες καταρρεύσουν λόγω νέων τραυμάτων, το σώμα γίνεται το μοναδικό σημείο αναφοράς, νοσώντας και πονώντας ως μήνυμα ζωής και προσπάθειας επανασύνδεσης με τον αληθινό εαυτό.
Διαβάζοντας το βιβλίο «Ο μηχανιστικός άνθρωπος» του Σάββα Σαββόπουλου, κάποιος μπορεί να αποκομίσει την κατανόηση της ψυχοσωματικής σύνδεσης: Μαθαίνει ότι το σώμα δεν είναι απλό βιολογικό υπόστρωμα, αλλά το μοναδικό σημείο αναφοράς όταν η ψυχή αποτύχει να επεξεργαστεί τον πόνο. Η ασθένεια γίνεται ένας τρόπος επικοινωνίας της ψυχής μέσω του σώματος. Το βιβλίο προσφέρει τα εργαλεία για να κατανοήσει κάποιος πώς οι πρώιμες ψυχικές άμυνες (όπως η μηχανιστική σκέψη και η αλεξιθυμία) τον αποκόπτουν από τον αληθινό εαυτό του. Ο στόχος είναι η επανασύνδεση με αυτό το χαμένο μέρος του.
