Η Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας Νίνα Καραμολέγκου δίνει απαντήσεις σε ερωτήσεις που θα βοηθήσουν εσάς και το παιδί σας να ξεπεράσει …
Ο κόσμος συγκρούεται, τα παιδιά ρωτούν
Τις τελευταίες ημέρες ο κόσμος παρακολουθεί με ανησυχία την κλιμάκωση της σύγκρουσης ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν. Όμως, πέρα από τη γεωπολιτική ανάλυση και τα δελτία ειδήσεων, υπάρχει μια άλλη, πιο αθόρυβη πραγματικότητα: οι ερωτήσεις των παιδιών. Στο σπίτι και στην τάξη, οι μεγάλοι καλούνται να εξηγήσουν έναν κόσμο που μοιάζει να γίνεται όλο και πιο αβέβαιος.
Κάθε γενιά μεγαλώνει με τις δικές της εικόνες της ιστορίας. Για τα σημερινά παιδιά, αυτές οι εικόνες συχνά δεν έρχονται από τα βιβλία αλλά από τις οθόνες: βίντεο, έκτακτα δελτία, τίτλους ειδήσεων που εμφανίζονται στο κινητό ενός γονέα ή στο tablet ενός μαθητή.
Ο πόλεμος που εξελίσσεται αυτή την περίοδο δεν είναι απλώς ένα ακόμη διεθνές γεγονός• ειναι μια απότομη «εισβολή» στο σπίτι, στην τάξη, στη συζήτηση μεταξύ φίλων. Και μαζί του φέρνει ερωτήματα, ανησυχίες και συχνά φόβο.
Για τα παιδιά, η λέξη «πόλεμος», είναι κάτι πολύ πιο άμεσο απ’ ότι για τους ενήλικες. Οι ερωτήσεις τους είναι απλές, αλλά βαθιά ουσιαστικές:
«Κινδυνεύουμε;»
«Θα γίνει πόλεμος και εδώ;»
«Γιατί οι άνθρωποι σκοτώνουν ο ένας τον άλλον;»
Αυτά τα ερωτήματα είναι δύσκολα – αλλά η αποφυγή απαντήσεων δεν τα εξαφανίζει. Τα παιδιά αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα κυρίως μέσα από το συναίσθημα των ενηλίκων γύρω τους. Αν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί εμφανίζονται έντονα αγχωμένοι, θυμωμένοι ή πανικόβλητοι μπροστά στις ειδήσεις, το παιδί απορροφά αυτό το κλίμα.
Ακόμη και όταν δεν καταλαβαίνει πλήρως τι συμβαίνει, το παιδί αντιλαμβάνεται ότι κάτι ανησυχητικό συμβαίνει στον κόσμο. Η συνεχής έκθεση σε εικόνες πολέμου μπορεί να δημιουργήσει αίσθημα ανασφάλειας, υπερβολική ανησυχία για το μέλλον και φόβο για την οικογένεια, τους φίλους, την πατρίδα.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται ο ρόλος των ενηλίκων: να λειτουργήσουν ως φίλτρο κατανόησης και συναισθηματικής σταθερότητας. Τα παιδιά δεν χρειάζονται όλες τις λεπτομέρειες της διεθνούς πολιτικής. Χρειάζονται τρία βασικά πράγματα: αίσθημα ασφάλειας, ειλικρίνεια και ελπίδα.
Η συζήτηση μπορεί να γίνει με απλά και κατανοητά λόγια. Δεν χρειάζεται να ωραιοποιούμε την πραγματικότητα, αλλά ούτε και να τη δραματοποιούμε. Μπορούμε να εξηγήσουμε ότι υπάρχουν συγκρούσεις μεταξύ χωρών, αλλά ταυτόχρονα πολλοί άνθρωποι και οργανισμοί προσπαθούν να βρουν τρόπους να σταματήσουν οι πόλεμοι.
Εξίσου σημαντικό είναι να περιορίζεται η υπερβολική έκθεση των παιδιών στις ειδήσεις. Οι εικόνες βίας που επαναλαμβάνονται συνεχώς στην τηλεόραση ή στο διαδίκτυο μπορεί να είναι ιδιαίτερα φορτισμένες για ένα παιδί. Η προστασία της ψυχικής υγείας περνά και μέσα από την επιλογή του τι βλέπουμε και πόσο συχνά.
Στο σχολείο, οι μεγάλες παγκόσμιες εξελίξεις συναντούν τις μικρές καθημερινές εμπειρίες των μαθητών. Ο εκπαιδευτικός δεν χρειάζεται να γίνει πολιτικός αναλυτής. Μπορεί όμως να καλλιεργήσει κάτι πολύ σημαντικότερο: την κριτική σκέψη, την ενσυναίσθηση και τον σεβασμό προς την ανθρώπινη ζωή.
Ο πόλεμος μπορεί να γίνει αφορμή για μια ουσιαστική συζήτηση γύρω από την ειρήνη, τη συνεργασία μεταξύ των λαών και την αξία του διαλόγου. Σε μια εποχή όπου η πληροφορία ταξιδεύει πιο γρήγορα από ποτέ, αλλά η κατανόηση συχνά καθυστερεί, το σχολείο μπορεί να γίνει χώρος όπου οι μαθητές μαθαίνουν όχι μόνο τι συμβαίνει στον κόσμο, αλλά και πώς να το σκέφτονται.
Συνοψιζοντας, ίσως τελικά αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία δεν είναι το πώς εξηγούμε έναν πόλεμο στα παιδιά, αλλά το τι αξίες τους μεταλαμπαδεύουμε μέσα από αυτή την εξήγηση. Αν τους μιλήσουμε μόνο για φόβο, θα μεγαλώσουν σε έναν κόσμο απειλής. Αν όμως τους μιλήσουμε για κατανόηση, για διάλογο και για την αξία της ειρήνης, τότε θα μεγαλώσουν με την πεποίθηση ότι οι συγκρούσεις δεν είναι το αναπόφευκτο τέλος της ιστορίας.
Και ίσως κάποια από αυτά τα παιδιά να γίνουν οι ενήλικες που θα γράψουν ένα διαφορετικό μέλλον για τον κόσμο.
Δήμητρα Πήττα, Εκπαιδευτικός, Ειδική Παιδαγωγος & Απόφοιτος του ΜΠΣ «Επιστήμη του Στρες & Προαγωγή της Υγείας» της Ιατρικής Σχολής Αθηνών
