Νεκρές γλώσσες και η ιστορία τους

Συντάκτης: Εύα Αρβανίτη

Οι νεκρές γλώσσες δεν είναι μόνο στοιχείο της αρχαίας ιστορίας. Πρώτα απ ‘όλα, μια νεκρή γλώσσα είναι μια οποιαδήποτε γλώσσα που δεν είναι πλέον η μητρική οποιασδήποτε κοινότητας. Η πιο γνωστή νεκρή γλώσσα που συνήθως έρχεται πρώτη στο νου είναι η Λατινική, η οποία είναι και η ρίζα πολλών ομιλούμενων γλωσσών σήμερα. Παρ’ όλο που είναι «νεκρές», μιλάμε για αυτές επειδή είναι η βάση για την κατανόηση της προέλευσης των γλωσσών που μιλάμε σήμερα.

Πώς μπορεί να πεθάνει μία γλώσσα; Ο συνηθέστερος τρόπος είναι όταν οι κοινότητες γίνονται δίγλωσσες και αρχίζουν σταδιακά να αντικαθιστούν τη μητρική με τη δεύτερη γλώσσα τους. Αυτό συμβαίνει κατά κύριο λόγο στις μικρότερες γλώσσες, όταν οι ομιλητές πρέπει να μάθουν μια ευρύτερα ομιλούμενη γλώσσα για να προχωρήσουν σε κοινωνικό ή οικονομικό επίπεδο. Τέτοιες συνθήκες μπορούν να προκαλέσουν τη σταδιακή εξαφάνιση των μικρότερων γλωσσών, από γενιά σε γενιά.

Οι νεκρές γλώσσες και οι γλώσσες υπό εξαφάνιση συχνά συγχέονται. Οι γλώσσες που έχουν εξαλειφθεί, είναι γλώσσες που δεν έχουν πλέον εγγενείς ή δίγλωσσους ομιλητές. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, υπήρχαν 7.000 ομιλούμενες γλώσσες παγκοσμίως. Ωστόσο, μερικές εκτιμήσεις δείχνουν ότι το 90% αυτών των γλωσσών θα εξαφανιστεί μέχρι το 2050.

Ποιες είναι οι πιο γνωστές νεκρές γλώσσες;

  1. Λατινική γλώσσα

Τα Λατινικά είναι μακράν η πιο γνωστή νεκρή γλώσσα. Αν και θεωρείται νεκρή εδώ και αιώνες, εξακολουθεί να διδάσκεται στα σχολεία, ως μία μέθοδος κατανόησης πολλών γλωσσών.

Τα λατινικά ομιλούνταν αρχικά από ανθρώπους που ζούσαν κατά μήκος του ποταμού Τίβερη και εδραιώθηκαν με την εξάπλωση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Η γλώσσα εξαπλώθηκε σε όλη την Ευρώπη και στις παράκτιες περιοχές της Αφρικής. Εν μέρει λόγω της απίστευτης πολυπλοκότητάς της, αλλά και εξαιτίας άλλων παραγόντων, τα Λατινικά εξαφανίστηκαν με το θάνατο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Εντούτοις, ενσωματώθηκαν σε διάφορες άλλες γλώσσες και εξελίχθηκαν σε σύγχρονες ομιλούμενες γλώσσες, όπως τα Γαλλικά, τα Ισπανικά, τα Πορτογαλικά, τα Ιταλικά και τα Ρουμανικά.

  1. Κοπτική γλώσσα

Η κοπτική είναι αυτή που παρέμεινε από τις αρχαίες αιγυπτιακές γλώσσες. Είναι ένας συνδυασμός ιερογλυφικών, δημοτικών και ιερατικών γλωσσών. Επιβλήθηκε σε όλη την Αίγυπτο από τους Πτολεμαίους ηγέτες, μετά την εξάπλωση του ελληνικού πολιτισμού σε όλη την περιοχή.

Τα κοπτικά τώρα χρησιμοποιούνται μόνο στη λειτουργία της Κοπτικής Εκκλησίας, στην Αίγυπτο. Θεωρείται από ορισμένους η πρώτη γλώσσα του Χριστιανισμού και είναι αναμφίβολα σημαντική για την κατανόηση της προέλευσης του. Έχει χάσει πρόσφατα τους τελευταίους γηγενείς ομιλητές της και αποτελεί μια γλώσσα που υπάρχει κυρίως για τους μελετητές νεκρών γλωσσών.

  1. Βιβλική εβραϊκή γλώσσα

Η βιβλική εβραϊκή δεν πρέπει να συγχέεται με τη σύγχρονη εβραϊκή, μια γλώσσα που είναι ακόμα πολύ ζωντανή. Η βιβλική εβραϊκή αναφέρεται σε μια αρχαϊκή μορφή της εβραϊκής, που εξελίχθηκε σε λογοτεχνική γλώσσα και χρησιμοποιήθηκε για τη θρησκευτική λειτουργία. Αρχικά ομιλήθηκε από τους αρχαίους Ισραηλίτες. Αυτή τη στιγμή, διδάσκεται στα δημόσια σχολεία του Ισραήλ, ως ένας τρόπος κατανόησης της σύγχρονης εβραϊκής γλώσσας και της εβραϊκής πίστης. Δεδομένου ότι η σύγχρονη εβραϊκή ήταν μια εξέλιξη της βιβλικής εβραϊκής και εξακολουθεί να περιέχει πολλά βιβλικά στοιχεία, η βιβλική εβραϊκή κατανοείται εύκολα από τους φυσικούς ομιλητές Εβραϊκών.

  1. Σουμεριακή γλώσσα

Οι αρχαίοι Σουμέριοι είναι γνωστοί για τον πρώτο πολιτισμό που εφηύρε σύστημα γραφής. Η γλώσσα δεν είχε γηγενείς ομιλητές εδώ και αιώνες. Αλλά οι σφηνοειδείς δίσκοι τους εξακολουθούν να μελετώνται από ερευνητές σε όλο τον κόσμο. Αυτοί οι δίσκοι περιγράφουν τους σουμεριακούς νόμους, τους μύθους και τις ιστορίες, προσδίδοντας μια πολύτιμη εικόνα της κοινωνίας του Σουμέριων.

Καθώς η σουμεριακή αυτοκρατορία αποδυναμώθηκε, ο πληθυσμός μετακινήθηκε προς τα βόρεια. Αναζήτησε πιο εύφορες γεωργικές εκτάσεις, καθώς και ένα πιο φιλόξενο μέρος για να εγκατασταθεί. Τελικά, οι αρχαίοι Σουμέριοι συγχωνεύθηκαν με τους Ακκάδιους, τόσο σε πολιτισμικό επίπεδο, όσο και σε γλωσσικό.

  1. Ακκαδική γλώσσα

Ούτε η ακκαδική γλώσσα άντεξε τη δοκιμασία του χρόνου, όπως αποδεικνύεται. Μιλήθηκε σε όλη τη Μεσοποταμία από την 3η έως την 1η χιλιετία π.Χ. Αυτή η γλώσσα απλώθηκε στην περιοχή από τη Μεσόγειο μέχρι τον Περσικό Κόλπο, με τον αρχηγό της ακκαδικής δυναστείας Σάργκον, να ηγείται αυτής της μεγάλης επέκτασης της ακκαδικής αυτοκρατορίας.

Μετά από αιώνες αδράνειας, οι μελετητές του 19ου και του 20ου αιώνα ήταν σε θέση να αποκρυπτογραφήσουν τις έννοιες αυτών των αρχαίων γλωσσών και να τις επαναφέρουν στη ζωή με διάφορους τρόπους, με τις ανασκαφές να έχουν προχωρήσει πολύ όσον αφορά την κατανόηση αυτών των αρχαίων πολιτισμών.

  1. Σανσκριτική γλώσσα

Η σανσκριτική είναι η αρχαία γλώσσα του Ινδουισμού και χρησιμοποιείται από πολλές θρησκείες, όπως ο Ζαϊνισμός, ο Βουδισμός και ο Σιχισμός. Η σανσκριτική χρησιμεύει ως η κύρια γλώσσα πολλών αρχαίων ποιημάτων και θρησκευτικών κειμένων. Ο εξέχων ρόλος της στη λογοτεχνική παράδοση την καθιστά μια πολύ σημαντική γλώσσα για πολλούς μελετητές. Είναι μια πολύπλοκη γλώσσα που έχει εκατοντάδες λέξεις για μεμονωμένες έννοιες ή αντικείμενα.

Πολλοί θα υποστήριζαν, ωστόσο, ότι η σανσκριτική δεν είναι τελικά μια νεκρή γλώσσα. Υπάρχουν ακόμα περίπου 1.600 άνθρωποι στο Νεπάλ που ισχυρίζονται ότι η σανσκριτική είναι η μητρική τους γλώσσα. Αν και είναι σε μεγάλο βαθμό μια γλώσσα που χρησιμοποιείται για τη μελέτη των αρχαίων ακαδημαϊκών κειμένων, εξακολουθεί να χρησιμοποιείται από μερικούς ανθρώπους.

Συντάκτης: Εύα Αρβανίτη,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.