Λίγο πολύ όλοι γνωρίζουμε από την ελληνική μυθολογία τον Νάρκισσο, ο οποίος ερωτεύτηκε τον εαυτό του, όταν είδε το είδωλό …
Ναρκισσιστική Διαταραχή και Ανταγωνισμός
Το θέμα του ναρκισσισμού απασχολεί τους ανθρώπους εδώ και αιώνες. Φθάνοντας στη σύγχρονη εποχή, οι κοινωνικοί επιστήμονες αναφέρονται στον ναρκισσισμό ως μία «σύγχρονη επιδημία».
Αρκετά συχνά, στις καθημερινές μας συνομιλίες χρησιμοποιούμε τον όρο «ναρκισσιστής» για να αποδώσουμε χαρακτηριστικά σε κάποιον που διακατέχεται από μία υπέρμετρη αίσθηση αγάπης για τον εαυτό του, αλαζονείας και, ταυτόχρονα, ανταγωνισμού και φθόνου απέναντι στους άλλους.
Ωστόσο, δεν έχουμε πλήρη και ξεκάθαρη εικόνα για το πως ακριβώς συμπεριφέρεται μία ναρκισσιστική προσωπικότητα, ιδιαίτερα αν συνορεύει ή υπεισέρχεται στα όρια της διαταραχής της προσωπικότητας. Πολλές φορές, για παράδειγμα, συγχέουμε εσφαλμένα τον ναρκισσισμό με τον εγωκεντρισμό, χωρίς να διέπονται αναγκαία από μία αμφίδρομη σχέση. Στην πραγματικότητα, ο ναρκισσισμός έχει ένα ευρύ φάσμα συμπεριφορών και μπορεί να εκδηλωθεί με διαφορετικούς τρόπους σε διαφορετικούς ανθρώπους.
Η έννοια του ναρκισσισμού διαδόθηκε από τον ψυχαναλυτή Sigmunt Froyd, μέσω του έργου του σχετικά με το Εγώ και την σχέση του με τον έξω κόσμο. Αυτό το έργο έγινε σημείο εκκίνησης για την ανάπτυξη νέων θεωριών επί της έννοιας, εκ μέρους πολλαπλών ερευνητών.
Ο ναρκισσισμός, όπως και άλλα στοιχεία της προσωπικότητας, βρίσκονται σε ένα συνεχές από το υγιές έως το παθολογικό. Η υγιής πλευρά του ναρκισσισμού αποτελεί μέρος της φυσιολογικής λειτουργίας του ανθρώπου και λειτουργεί ενισχυτικά στη διαμόρφωση της προσωπικότητας. Μπορεί να αντιπροσωπεύει μία υγιή αγάπη για τον εαυτό και μία λογική αυτοπεποίθηση προερχόμενη από πραγματικά επιτεύγματα ή την ικανότητα για το άτομο να ξεπερνάει εμπόδια και να αντλεί την υποστήριξη που είναι απαραίτητη από το περιβάλλον του και τους κοινωνικούς δεσμούς. Η άλλη πλευρά του ναρκισσισμού, αφορά, πλέον, την ψυχοπαθολογία και αναφερόμαστε σε αυτήν ως «ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας».
Οι δύο τύποι της Ναρκισσιστικής Προσωπικότητας
Ο όρος ναρκισσισμός συνδέεται, συνηθέστερα, με τον μεγαλοπρεπή ναρκισσισμό. Ωστόσο, δεν είναι η μόνη μορφή συμπεριφοράς που εκδηλώνεται, αλλά υπάρχει και η πιο «ευάλωτη» μορφή του ναρκισσισμού. Συγκεκριμένα, οι ναρκισσιστές, αφενός, μπορεί να είναι αμυντικοί και να βλέπουν την συμπεριφορά των άλλων ως εχθρική, ενώ άλλοι μπορεί να έχουν μία υπερβολικά διογκωμένη αίσθηση σπουδαιότητας.
Φαίνονται να έχουν πολύ υψηλή αυτοπεποίθηση, αλλά, στην πραγματικότητα, ισχύει το αντίθετο. Στο βάθος αυτό που κυριαρχεί είναι η ανασφάλεια και η ανάγκη τους να κάνουν τους άλλους να αισθάνονται φθόνο.
Το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο ψυχικών διαταραχών DSM 5, περιγράφει την ναρκισσιστική διαταραχή της προσωπικότητας ως ένα κυρίαρχο μοτίβο μεγαλοπρέπειας, με ανάγκη για θαυμασμό και με έλλειψη ενσυναίσθησης, που ξεκινάει από την αρχή της ενηλικίωσης και εντοπίζεται σε μία ποικιλία πλαισίων.
Τα άτομα με ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας διακατέχονται από φαντασιώσεις απεριόριστης επιτυχίας, δύναμης, λαμπρότητας, ομορφιάς και είναι, εξαιρετικά, ευαίσθητοι στην κριτική των άλλων. Προσπαθούν να μην εκδηλώνουν τα συναισθήματά τους ή τα εκδηλώνουν με περίσσια οργή και θυμό. Συναισθηματικά είναι ευάλωτοι, ενώ, ταυτόχρονα, δυσκολεύονται να διατηρήσουν ήρεμες και μακροχρόνιες σχέσεις.
Οι γύρω τους, συχνά, δυσφορούν και πληγώνονται από την συμπεριφορά τους, καθώς οι ναρκισσιστές τοποθετούν συστηματικά τις επιθυμίες τους πάνω από τις ανάγκες των άλλων, ενώ, παράλληλα, αρνούνται να αναλάβουν την ευθύνη των πράξεών τους και βρίσκουν, μονίμως, νέα επιχειρήματα για να δικαιολογήσουν την συμπεριφορά τους. Οι νεότεροι ηλικιακά και οι άντρες φαίνεται να επηρεάζονται περισσότερο. Οι ακριβείς αιτίες δεν έχουν ακόμη προσδιοριστεί, αλλά η κακοποίηση και η παραμέληση σε πρώιμα αναπτυξιακά στάδια φαίνεται να εμπλέκονται στη διαμόρφωση της διαταραχής.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Όσα απαιτεί μια ναρκισσιστική προσωπικότητα
Πως συσχετίζεται ο Ναρκισσισμός με τον Ανταγωνισμό;
Ωστόσο, ένα ερώτημα που μας κεντρίζει το ενδιαφέρον, στο συγκεκριμένο άρθρο, είναι πως ο ανταγωνισμός σαν στοιχείο της προσωπικότητας σχετίζεται με τον Ναρκισσισμό. Όσοι χαρακτήρισαν τον ναρκισσισμό ως «σύγχρονη επιδημία» απέδωσαν την αιτία της έκρηξης του φαινομένου στην δριμύτατη μεταβολή των κοινωνιών, η οποία συνέβη μετά την εκβιομηχάνιση τους, ενώ τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρούμε μία κοινωνική μετατόπιση από την συλλογικότητα στον ατομοκεντρισμό. Η άνοδος του ατομικισμού με επίκεντρο τον εαυτό και τα εσωτερικά συναισθήματα, καθώς και η διαπλάτυνση του κοινωνικού ιστού, μέσω των κοινωνικών δικτύων, έκανε πολύ πιο δύσκολη την ικανοποίησης της βασικής ανάγκης για ουσιαστική σύνδεση.
Το ερώτημα μετατοπίστηκε από το «τι είναι καλύτερο για τους υπόλοιπους ανθρώπους και τους οικείους» στο «τι είναι καλύτερο για εμένα» ή «πώς με βλέπουν οι άλλοι». Πρόσφατες μελέτες υποστηρίζουν, ότι ο ανταγωνισμός δείχνει να αποτελεί κεντρικό χαρακτηριστικό του παθολογικού ναρκισσισμού, καθώς και άλλων σημαντικών ψυχοπαθολογικών διαταραχών, όπως η ψυχοπάθεια και άλλες διαταραχές προσωπικότητας και διαπροσωπικής συμπεριφοράς.
Όπως ο νευρωτισμός αποτελεί τον πυρήνα για την κατανόηση της έντονης δυσφορίας και των ταλαιπωριών των εσωτερικευμένων διαταραχών, οι οποίες διατηρούν στο εσωτερικό τους τα ακατάλληλα προσαρμοσμένα συναισθήματα, έτσι ο ανταγωνισμός είναι ο πυρήνας για την κατανόηση της αδυναμίας και της ταλαιπωρίας που προκύπτουν από συμπεριφορές που εκδηλώνονται εξωτερικά και επιθετικά προς το περιβάλλον. Ο ανταγωνισμός είναι το βασικό χαρακτηριστικό της ψυχοπάθειας, του ναρκισσισμού και του Μακιαβελισμού.
Έρευνες πάνω στον ναρκισσισμό συγκλίνουν στην ίδια απάντηση. Σύμφωνα με το μοντέλο Trifurcated, ο διαπροσωπικός ανταγωνισμός αφορά και τους μεγαλομανείς και τους πιο «ευάλωτους» ναρκισσιστές, απλά τον εκφράζουν με διαφορετικό τρόπο. Οι πρώτοι εμφανίζονται με πιο εχθρικές συμπεριφορές και με έντονα στοιχεία καχυποψίας απέναντι στους άλλους, ενώ οι τελευταίοι πιο ανήθικοι και κυριαρχικοί. Βασικά χαρακτηριστικά της ανταγωνιστικής συμπεριφοράς που μοιράζονται και οι δύο μορφές ναρκισσισμού είναι η ανυπαρξία ενσυναίσθησης, η ανηθικότητα, η δυσπιστία, η μαχητικότητα, η αλαζονεία. Τα ανταγωνιστικά άτομα δίνουν λιγότερη αξία στη διαπροσωπική αρμονία, ενώ είναι πολύ πιθανό να τη θυσιάσουν για άλλους στόχους.
Η θεραπεία για διαταραχή της ναρκισσιστικής προσωπικότητας περιλαμβάνει φαρμακοθεραπεία και ψυχοθεραπεία. Ο διαλογισμός έχει, επίσης, αποδειχθεί ότι έχει θετικά αποτελέσματα, στην ψυχική υγεία. Ωστόσο, απαιτείται περαιτέρω έρευνα σχετικά με την αποτελεσματικότητα διαφόρων θεραπειών.
Το κλειδί της ευτυχίας..
Μία από τις μεγαλύτερες μελέτες για την ευτυχία πραγματοποιήθηκε από μια ομάδα ερευνητών του Χάρβαρντ που ακολούθησαν μια μεγάλη ομάδα ανθρώπων για μια περίοδο 75 ετών. Αυτό που ανακάλυψαν – αναπάντεχα – ήταν ότι η φήμη και τα χρήματα δεν ήταν τα μυστικά της ευτυχίας. Αντίθετα, «το εκπληκτικό εύρημα είναι ότι οι σχέσεις μας και το πόσο χαρούμενοι είμαστε στις σχέσεις μας έχει ισχυρή επιρροή στην υγεία μας» δήλωσε ο Robert Waldinger, διευθυντής της μελέτης, ψυχίατρος και καθηγητής Ψυχιατρικής στην Ιατρική σχολή του Harvard, υποστηρίζοντας ότι η φροντίδα των σχέσεων μας είναι ακόμη μία μορφή αυτό- φροντίδας.
«Οι καλές σχέσεις δεν προστατεύουν απλώς το σώμα μας. Προστατεύουν τον εγκέφαλό μας», είπε ο Waldinger σε ομιλία του στο TED. «Και αυτές οι καλές σχέσεις, δεν χρειάζεται να είναι ομαλές, συνεχώς. Μερικά από τα ζευγάρια της έρευνας μπορούσαν να τσακώνονται μεταξύ τους, μέρα με τη μέρα, αλλά όσο ένιωθαν ότι μπορούσαν, πραγματικά, να βασίζονται ο ένας στον άλλο, όταν οι συνθήκες γίνονταν δύσκολες ή σκληρές, οι μεταξύ τους διαπληκτισμοί δεν επηρέασαν τις αναμνήσεις τους. Το πιο σημαντικό πράγμα στη ζωή και ο μεγαλύτερος προγνωστικός δείκτης ικανοποίησης ήταν η ύπαρξη ισχυρών και υποστηρικτικών σχέσεων. Το ταξίδι από την ανωριμότητα στην ωριμότητα είναι ένα είδος κίνησης από τον ναρκισσισμό στη σύνδεση με τους άλλους».
